ئەمریکا، تورکیای لە كڕینی فڕۆکەی ئێف 35 بێبەشكرد

وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا بە فەرمی بە تورکیای راگەیاندووە کە لە لیستی وڵاتانی بەرهەمهێنەری فڕۆکەی جەنگی F-35 دووردەخرێتەوە. ئەنقەرەش لە 2019ـەوە هیوادەخوازێت ئەم هەنگاوە نەنرێت. هاوسەرۆکی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە)ـش لەبارەی دوورخستنەوەی تورکیا لە پرۆگرامی F-35 رەخنە لە سیاسەتی ئاکپارتی دەگرێت و دەڵێت، هەڵەی خۆیانە.

رۆژی چوارشەممە 21-04-2021 جێسیکا ماکسوێل، گوتەبێژی پێنتاگۆن بە کەناڵی ئەلعەرەبیەی راگەیاند، کارکردن لەسەر پرۆسەی دوورخستنەوەی تورکیا لە بەرنامەکە بەردەوامە کە لە تەممووزی 2019دا لەسەردەمی دۆناڵد ترمپ راگەیێندرا.

واشنتن دەیەوێت بەمجۆرە سزای تورکیا بدات لەبەرامبەر کڕینی سیستەمی مووشەکی ئێس 400 لە رووسیا.

ئیین لۆرد، بریکاری وەزیری بەرگری بۆبەدەستهێنان و برەودانی ئەمریکا لە سەردەمی دۆناڵد ترەمپ لە ساڵی 2019 بە رۆژنامەڤانانی رایگەیاندبوو، "ئەمریکا و هاوبەشەکانی دیکەی F-35 لەسەر بڕیاری دوورخستنەوەی تورکیا لە بەرنامەکە و دەستپێشخەریکردن بۆ لابردنی تورکیا بە فەرمی لە بەرنامەکە کۆکن."

تورکیا گوێی بە هۆشدارییەکانی ئەمریکا نەداو سیستەمی ئێس-400ی لە رووسیا کڕی و دەڵێت، پاشگەزبوونەوەش لەو بڕیارە نییە و ئەنقەرە بەرهەڵستی سزاکانی ئەمریکاش دەکات لەبەرامبەر ئەو هەنگاوەی کە ناویەتی.

واشنتن لە کانوونی یەکەمی 2020دا لەچوارچێوەی یاسای سزادانی کاتسا سزای بەسەر تورکیای هاوپەیمان لە ناتۆ سەپاند، بەڕێوەبەرایەتیی پیشەسازی بەرگریی تورکیا و بەڕێوەبەری دەزگاکە و سێ کارمەندی دیکەی لەسەر کڕینی ئێس 400 لە رووسیا سزادا.

رۆژی 16-12-2020 رەجەب تەییب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا وەڵامی سزاکەی ئەمریکای دایەوە و گوتی "لە 2017 بەدواوە، لەبابەتی کاتسا، ئەو گەمارۆیەی کاتسا جگەلە تورکیا بەسەر هیچ وڵاتێکی دیکە جێبەجێنەکراوە. بۆ یەکەمجار بەسەر وڵاتەکەمان کە ئەندامێکی ناتۆیە، جێبەجێدەکرێت. ئەمە چ هاوپەیمانێتییەکە؟ ئەم بڕیارە هێرشێکی ئەنقەستە بۆ سەر سەروەری وڵاتەکەمان؟"

تورکیا لە 2002ـەوە چووەتە نێو بەرنامەی F-35 و لە پلانی دابوو 100 فڕۆکە بکڕێت، کڕینی هەر F-35ـێک، 90 ملیۆن دۆلاری تێدەچێت، ئەنقەرە بەردەوامە لە بەکارهێنانی پارچەکانی ئەو فڕۆکەیە کە لە ئەمریکا کڕاون، گرێبەستی کڕینی پارچەکانی F-35 لە 2022 بەسەردەچێت.

هەروەها رۆژی 15-01-2021 رەجەب تەییب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا ئەوەشی گوتبوو "F-35ـەکانمان بەدەست نەگەیشتوون سەرەڕای ئەوەی بڕە پارەیەکی زۆرمان پێداون. ئەوەی ئەمریکا کردوویەتی لە دژی ئێمە، وەکو هاوپەیمانێک، هەڵەیەکی جیدییە."

سەرەڕای گوشارەکانی ئەمریکا لە پرسی کڕینی سیستەمی بەرگریی ئێس400، تورکیا لەلایەن رووسیاش لەژێر گوشارە لەسەر فرۆشتنی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان بە ئۆکراینا.

یوری بۆریسۆڤ، جێگری سەرۆکوەزیرانی رووسیا دەڵێت، مۆسکۆ چاو بە رێککەوتنە سەربازی و تەکنیکییەکان لەگەڵ تورکیا دەخشێنێتەوە ئەگەر ئەنقەرە ئەو فڕۆکە بێ فڕۆکەوانانە رادەستی ئۆکراینا بکات کە لە 2019ـەوە رێککەوتنیان لەسەرکردووە.

ئێستا تورکیا درۆنی بە ئۆکراینا فرۆشتووە، بەڵام سیستەمی بەرگریی ئێس400یشی کارا نەکردووە، گوشارەکانیش بۆ ئەوەن، هەنگاوەکانی تورکیا تاوەکو ئێرەبێت و بەس.

هەدەپە: دوورخستنەوەی تورکیا لە پرۆگرامی F-35 هەڵەی ئاکەپەیە  

میتحەت سانجار، هاوسەرۆکی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە) تویتێکی لەبارەی دوورخستنەوەی تورکیا لە پرۆگرامی F-35 لەلایەن ئەمریکاوە بڵاوکردەوە و رەخنەی لە سیاسەتی دەرەوەی ئاکپارتی گرت.

لە تویتەکەی سانجاردا کە کاژێر 9:09 خولەکی شەوی چوارشەممە 21-04-2021 بڵاوکراوەتەوە. هاتووە: "دوورخستنەوەی تورکیا لە پرۆگرامی F-35، ئەنجامی سیاسەتی بێ پرەنسیپانەی ئاکەپەیە لە 6 ساڵی رابردوودا لە سیاسەتی دەرەوە. ئەو خاڵەیە کە لە ئەنجامی یاریکردن لە نێوان هێزە گەورەکاندا پێیدەگەیت. ئاکەپە بەو یارییە ویستی هەناسە لە کوردەکان ببڕێت".  

تورکیا لە ساڵی 2006 بەشداریی لە بەرنامەی بەرهەمهێنانی فڕۆکەی F-35ی ئەی و بی کرد. پابەندبوونی خۆی راگەیاند بەدروستکردنی هەزار و پێنج پارچەی ئەم فڕۆکە شەڕکەرانە. بەڵام بەهۆی ئەوەی تورکیا سیستەمی بەرگریی ئاسمانی ئێس-400ی رووسی کڕی، ساڵی 2018 ئەمریکا ئەندامێتیی تورکیای لە بەرنامەی بەرهەمهێنانی فڕۆکەی F-35 بەشێوەیەکی کاتی هەڵپەسارد.

پێنتاگۆن لە پشکی تەرخانکراوی بودجەی ساڵی 2020ی ئەمریکادا، ئەو شەش فڕۆکەیەی تورکیای کڕی کە بڕیاربوو رادەستی تورکیا بکرێت و خستییە خزمەتی هێزی ئاسمانیی تایبەتی مارێنز. بەمەش، کۆمپانیای لۆکهید-مارتن-ی ئەمریکی کە خاوەن پرۆژەی دروستکردنی فڕۆکەکانی F-35ـە، بەهاوبەشی لەگەڵ ئەمریکا، بەریتانیا، ئیتاڵیا، هۆڵەندا، دانیمارک، کەنەدا و نەرویج بەبێ تورکیا بەردەوام دەبن لە بەرهەمهێنانی فڕۆکەکان.

ئەمریکا لە رابردوودا هۆشداریی دایە تورکیا لەوەی پاشگەزببێتەوە لە کڕینی سیستەمی بەرگریی ئێس400، بۆ ئەوەی بتوانێت لە پرۆژەی دروستکردنی فڕۆکە جەنگییەکانی F-35 بەردەوامبێت. بەڵام تورکیا هەنگاوی بۆ ئەمە نەنا و بەردەوام لە هەوڵی ئەوەدابوو هەم لەگەڵ ئەمریکا و هەمیش لەگەڵ رووسیادا لە بابەتەکانی ئێس400 و F-35 بەردەوامبێت. ئێستا تورکیا سیستەمی بەرگریی ئێس400ی لەبەردەستدایە بەڵام هێشتا کارای نەکردووە.

 

 

z.s

رۆژنامەیەکی ئەمریکی: بایدن بەنیازە لە ناوبردنی ئەرمەنییەکان وەك "جینۆساید" بناسێنێت

رۆژنامەیەکی ئەمریکی بڵاویکردەوە، سەرۆکی ئەو وڵاتە بەنیازە بەفەرمی "لەناوبردنی ئەرمەنییەکان" لەسەر دەستی عوسمانییەکان وەک "جینۆسایدی ئەرمەنییەکان" بناسێنێت.

رۆژنامەی ۆڵ ستریت جۆڕناڵی ئەمریکی لە زاری چەند بەرپرسێکی باڵای ئەو وڵاتەوە بڵاویکردەوە، جۆ بایدن سەرۆکی ئەو وڵاتە لە هەنگاوێکی دەگمەندا بەنیازە "لەناو بردنی ئەرمنییەکان" لەسەر دەستی عوسمانییەکان لە سەدەی رابردوودا بە "پاکتاوکردن و جینۆساید" بناسێنێت.

ئاماژەیان بەوەشدا، بایدن پرۆسەی کۆچپێکردنی بە زۆر و برسی کردن و سەربڕینی ئەرمنییەکان لەلایەن عوسمانییەکانەوە لە تورکیا وەک جینۆسایدی ئەرمنییەکان بناسێنێت.

ئەوەشیان خستەڕوو، تا ئێستا بایدن بەفەرمی هیچ رێوشوێنێکی پێویستی بەو ئاراستەیە نەگرتووەتەبەر، بەڵام تەنها دەرکردنی راگەیاندراوی لە بارەی ساڵیادی ئەو روداوە دەرکردووە و تیایدا بە جینۆسایدیش وەسفی نەکردووە.
بەگوێرەی رۆژنامەکە، ئەم هەنگاوەی بایدن پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و تورکیا ئاڵۆزتر دەکات.

پێشتریش، حکومەتی ئەرمینیا داوای لە تورکیا کرد بە فەرمی دان بە پاکتاوکردنی ئەرمەنییەکاندا بنێت، بەڵام حکومەتی ئەو وڵاتە رەتی کردەوە و تەنها بە "کارەسات" وەسفی کرد.

کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان بە یەکێک لە روداوە دیارەکانی سەرەتاکانی سەدەی بیست دادەنرێت. لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩١٤ و لە سەردەمی حوکمڕانی دەستەی یەکێتی و پێشکەوتن "جەمعییەتی ئیتیحاد و تەرەقی" لە تورکیا لە سەرەتاکانی جەنگی یەکەمی جیهانی پرۆسەی کوشتنی ئەرمەنییەکان، کە هاوڵاتی کریستیانی ژێردەسەڵاتی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بوون، دەستی پێکرد. لە ٢٤ نیسانی ١٩١٥ بەهەزاران کەس لە رۆشنبیران و کەسایەتی دیار و ناسراوی ئەرمەنی دەستگیرکران و بەرەو ئەنقەرە بران. هاوکات، لە نێوان ساڵانی ١٩١٥ بۆ ١٩١٦ زیاتر لە ٨٠٠ هەزار ئەرمەنی بە دوو قۆناغ، کە لە قۆناغی یەکەمدا زۆرینەی پیاو و کوڕە لاوەکانیان کوشت، لە قۆناغی دووەم ژن و منداڵ و پەککەوتەکان ناچار بە پیادەرۆیی کران، بەشێکی زۆر لەو ژمارەیە گیانیا لەدەستدا. جگە لەوەی روبەڕوی برسی کردن و دەستدرێژی و ئەشکەنجدان و سەربڕین کرانەوە.

z.s

 

پەرلەمانتارێک بە كۆڕۆنا گیانی لەدەستدا

عەدنان ئەسەدی سەرۆکی فراکسیۆنی دەوڵەتی یاسا و بریکاری پێشووی وەزارەتی ناوخۆی عێراق دوای توشبوونی بە نەخۆشی کۆرۆنا گیانی لەدەستدا.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، میدیا عێراقییەکان بڵاویان کردەوە، عەدنان ئەسەدی کە بە یەکێک لە دیارترین سیاسەتمەدارەکانی عێراق دەژمێردرێت، وە یەکێک بووە لە سەرکردەکانی حزبی دەعوە بەهۆی توشبوونی بە نەخۆشی کۆرۆنا گیانی لەدەستدا.

z.s

لەیادی رۆژنامەگەری كوردیدا، پەیامێك لە مەكتەبی راگەیاندنی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستانەوە

لە رۆژێكی وەك ئەمڕٍۆدا 123  ساڵ لەمەوبەر لە 22/4/1898 یەكەمین رۆژنامەی كوردی بەناوی (كوردستان) لەسەر دەستی بنەماڵەیەكی رووناكبیرو نیشتمان پەروەر، لەوڵاتی تاراوگە و دوور لە زێدی خۆی  لەدایك بوو. لەو سەردەمەدا گەلی كوردستان لەلایەن دەوڵەتی عوسمانییەوە بەهەموو شێوەیەك دەچەوسێنرایەوەو تەنانەت قسەكردنیشی بەزمانی دایكی خۆی لێ قەدەغە بوو، لەم قۆناغە سەختەدا هەردوو كوڕانی بەدرخان پاشا (میقداد مەدحەت بەدرخان و عبدالرحمان بەدرخان)ی بیریان لە دەركردنی رۆژنامەیەك كردەوەو لە ڕۆژی 22/4/1898 دا لە قاهیرەی پایتەختی میسر یەكەم ڕۆژنامەی كوردی بەناوی كوردستان لەلایەن (میقداد مەدحەت بەدرخان)ەوە دەرچوو.

لەم رۆژەوە تاوەكو ئێستا رۆژنامەگەری كوردی چەندین قۆناغی جیاوازو پڕ دەستكەوت و جوامێرانەی بڕیوە، رۆڵی گەورەی لە پاراستنی شوناس و زمان و فەرهەنگی گەلی كوردستان گێڕاوە. لە جۆشدانی خەبات و تێكۆشانی رۆڵەكانی كورد بۆ دەستەبەركردنی مافی ئازادی و رزگاری، رۆژنامەگەری كوردی خاوەنی مێژوویەكی پڕشنگدارە.

لەهەر چوارپارچەی كوردستان بە جیاوازی خەبات و شێوەی زمان و تێكۆشانی گەلەكەمان، رۆژنامەگەری كوردی پێگەی بەهێزو شایستەی خۆی گرتووەو چرای دەستی رۆڵەكانمانە بۆ ئەوەی چاویان روناكتر ببینێت بۆ داهاتوویەكی باشتر.

لەباشوری كوردستانیش دوای راپەڕینی شكۆمەندانەی 1991، خاوەنی كیان و دامەزراوەی خۆمانین و تاوەكو ئێستا كەناڵێكی زۆری بواری رۆژنامەگەری و راگەیاندن لە برەودان و لەكاردان.

رۆڵیان لە گەشەی سیاسی و كولتوری رۆشنبیری و هۆشیاركردنەوەی هاوڵاتیان جێگای بایەخە، بەڵام ئەم دیدە بۆ رۆژنامەگەری دوای راپەڕین بێ كەموكورتی و رەخنەش نیە. بەشێكی بەرچاو لە سیاسەتەكانی دەسەڵاتداریەتی باشوری كوردستان گرفت و ئاستەنگ و ئاریشەی بۆ ئازادی رادەربڕین دروست كردووە، تەنانەت چەندین رۆژنامەنوسیش شەهیدكراون.

بەداخەوە بەشێكیش لە رۆژنامەنوسانیش بونەتە سێبەری سیاسەتی خراپ و لەرێگای میدیای سێبەرەوە رۆڵێكی باش ناگێڕن. ئەمەش كێشەیەكی دیكەی ناو ماڵی رۆژنامەگەری كوردییە.

لەیادی رۆژنامەگەری كوردیدا، پیرۆزبایی گەرم لەسەرجەم رۆژنامەنوسان و كەناڵەكانی راگەیاندن دەكەینەوەو درود بۆی رۆحی بوێری بەدرخانیەكان و شەهیدانی قەڵەم..

دووپاتیشی دەكەینەوە كە بەهەموو توانامان پشتیوان و هاوكاری گەشەی ئازادی و سەربەخۆیی رۆژنامەگەری كوردستان دەبین.

 

مەكتەبی راگەیاندنی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان

22/4/2021

قایمقامیەتی سلێمانی: کەبابخانەیەکمان داخست گۆشتی لەنێو توالێتدا هەڵگرتبوو

سەرۆکی لیژنەی قایمقامیەتی سلێمانی رایگەیاند، لە یەکەم رۆژی رەمەزانەوە تاوەکو ئێستا 22 شوێنکاریان بەهۆی سەرپێچی و بەکاربردنی خۆراک و پێداویستی بەسەرچوو داخستووە و گوتیشی" شەوی رابردوو کەبابخانەیەکمان داخست کە گۆشتی لە توالێتدا هەڵگرتبوو".

قایمقامیەتی سلێمانی لەڕێگەی 38 لیژنەوە چاودێریی دووکان و بازاڕ و شوێنە گشتییەکان دەکات، بەپێی خشتەی کارکردنی لیژنەکان لە بەرەبەیانێکی زووەوە تاوەکو درەنگی شەو، سەردانی شوێنەکان دەکەن و پشکنین بۆ ئەو کاڵا و شمەک و خواردەمەنییانە دەکەن رۆژانە لەلایەن هاونیشتمانییانەوە بەکاردەهێنرێن.

سەرۆکی لیژنەی قایمقامیەتی سلێمانی ئاماژەی بەوەشکرد، رۆژی پێنجشەممە (22-04-2021)، کەبابخانەیەکیان داخستووە کە گۆشتی لە توالێتدا هەڵگرتووە و گوتیشی "جگە لە داخستن، سکاڵای یاساییشی لەسەر تۆمار دەکەین.

لە راگەیێندراوێکدا قایمقامییەتی سلێمانی لەبارەی داخستنی ئەو کەبابخانەیە کە گۆشتی لەنێو توالێتدا هەڵگرتبوو، دەڵێت "بەهۆی نەبوونی مەرجەکانی تەندروستی و ڤێتێرنەری و رێنماییەکانی دیکەی کارکردن لە شوێنەکەدا و نەشیاوی شوێنی هەڵگرتنی گۆشت و بەکارهێنانی توالێت وەک کۆگای عەمبارکردنی خواردەمەنی، لیژنە هاوبەشەکانی قایمقامییەتی سلێمانی کەبابخانەی بەهار لە گەڕەکی سەرچناری شاری سلێمانی دادەخات."

هاوکات قایمقامی ناوەندی هەولێر رایگەیاند، لە هەشت رۆژی یەکەمی مانگی رەمەزاندا، 20 شوێنکار بەهۆی بەکاربردنی خواردن و خواردنەوەی خراپ و نەشیاوی شوێنەکەوە داخراون و سزا دراون.

نەبەز عەبدولحەمید، قایمقامی ناوەندی هەولێر رایگەیاند، لیژنەکانی قایمقامیەتی هەولێر لە یەکەم رۆژی مانگی رەمەزانەوە گەڕانیان چڕترکردووەتەوە و لە هەشت رۆژی یەکەمی مانگی رەمەزاندا 20 شوێنکار داخراون. نەبەز عەبدولحەمید گوتی "جگە لە داخستن، خاوەنی هەریەکە لەو شوێنانە لە یەک ملیۆنەوە بۆ 5 ملیۆن دینار سزای ماددی دراون".

قایمقامی هەولێر باسی یەکێک لە شوێنکارەکان کرد کە دوور لە چاوی خەڵک شیرەمەنی دروستکردووە و گوتی " لیژنەی قایمقامیەت زانیارییان دەستکەوت کە لە گەڕەکی منارە چەند کەسێک لەناو کەلاوەیەکی پیسدا پاقلاوە دروستدەکەن، دەستبەجێ لیژنەکەمان ناردە شوێنەکە و دەرکەوت لەو کەلاوەدا بەشێوەیەکی ناتەندروست سەرقاڵی دروستکردنی پاقلاوەن، ئێمەش شوێنەکەمان داخست و سزای ماددیشمان دان".

 

z.s