نرخی نەوت گەیشتە بەرزترین ئاست لە ماوەی سێ ساڵی ڕابردوو

ئەمڕۆ، نرخی نەوت لە بازاڕەکانی وزە لە جیهاندا بەشێوەیەکی بەرچاو ڕووی لە بەرز بوونەوە کرد بەبەراورد لەگەڵ نرخەکەی دوێنێ.

پێگەی (oilprice)ی جیهانی بڵاوی کردەوە، ئەمڕۆ چوارشەممە (2018/1/10)، لە کاتژمێر (5:05) خولەکی ئێوارە بە کاتی کوردستان، نرخی یەک بەرمیل نەوتی برێنت بە (68) دۆلار و (03) سەنت مامەڵەی پێوەکرا و نرخی یەک بەرمیل نەوتی خاوی ئەمریکیش بە (62) دۆلار (08) سەنت مامەڵەی پێوەکرا، کە لەماوەی سێ ساڵی ڕابردوو یەکەم جارە نرخی نەوت بەوشێوەیە بەرز ببێتەوە.

ئەمە لەکاتێکدایە دوێنێ نرخی یەک بەرمیل نەوتی برێنت بە (68) دۆلار و (03) سەنت و نرخی یەک بەرمیل نەوتی خاوی ئەمریکیش بە (62) دۆلار (08) سەنت مامەڵەی پێوەکرا.

شارەزایانی بواری ئابووری هۆکاری ئەم بەرز بوونەوەی نرخی نەوت بەم شێوەیە بۆ خۆپیشاندانەکانی ئێران دەگەڕێننەوە، کە بەهۆیەوە هەناردەی نەوتی ئێران بۆ بازاڕەکانی وزە لە جیهاندا کەم بووەتەوە.

 

ئه‌مریكا بڕیاریی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ له‌باره‌ی‌ ئێرانه‌وه‌ ده‌دات

ئه‌مریكا رایگه‌یاند كه‌ رۆژی هه‌ینی بڕیارده‌دات له‌سه‌ر به‌رده‌وام بوون و بەردەوام نه‌بوونی رێككه‌وتننامه‌ی ئه‌تۆمی كه‌ له‌گه‌ڵ ئێران واژووكراوە.

راوێژكار لە وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا، ستیڤ گۆڵدستین سه‌باره‌ت به‌ بابه‌ته‌كه‌ بۆ راگه‌یاندنه‌كان دوا.

له‌ وه‌ڵامی پرسیارێكدا له‌باره‌ی به‌رده‌وام بوون و بەردەوام نه‌بوون له‌سه‌ر ئه‌و رێككه‌وتنه‌ ئه‌تۆمییه‌ی ساڵی 2015 له‌گه‌ڵ ئێران واژووكرا ستیڤ گۆڵدستین گوتی: "چاوه‌ڕوانین رۆژی هه‌ینی بڕیاره‌كه‌ بده‌ین. مشتومڕه‌كان له‌باره‌ی بابه‌ته‌كه‌ به‌رده‌وامه‌".

ستیڤ گۆڵدستین ئه‌وه‌یشی خسته‌ڕوو كه‌ له‌م هه‌فته‌یه‌دا سه‌رۆكی ئه‌مریكا، دۆناڵد تره‌مپ له‌گه‌ڵ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌، رێكس تیله‌رسن و وه‌زیری به‌رگری، جێمس ماتیس كۆده‌بێته‌وه‌.

توركیا دەستی بە سەركوتی زمانی كوردی كردووەتەوە

مانگێك دوای هەڵمەتەكەی 31ی كانوونی یەكەم، حكومەت دەستی بەسەر هەموو دۆكۆمێنت، ماتریاڵەكانی وانەگوتنەوە، كۆمپیوتەر و تەنانەت كورسی و مێزەكانی پەیمانگاكەی تاندا گرت و ماڵپەڕەكەشیان داخرا

لە ماوەی زیاتر لە دوو ساڵی رابردوودا پەیوەندیی كۆمەڵگەی كوردی باكووری كوردستان و ئەنقەرە ئاڵۆزتر بووە، هەر لەو كاتەشەوە ژمارەیەكی زۆر دەزگای میدیایی كوردی، ناوەندی فێركاریی زمانی كوردی و پەیمانگەی كولتووری داخراون. بەگوێرەی راپۆرتێكی گۆڤاری (نەیشن)ی ئەمریكی، كەس نازانێت ئەو هەڵمەتە كەی كۆتایی دێت و بەرەو كوێ دەچێت.

پەیمانگای زمانی كوردی لە ئیستەنبوڵ یەكێك لەو ناوەندە كولتوورییانەیە كە لەلایەن حكومەتی توركیاوە داخراوە، بۆیەش ناچار بوون ستاف و كەرەستەكانی خۆیان بگوازنەوە بۆ سەنتەرێكی فێركردنی شوفێری كە لەناو هەمان باڵەخانەی ئۆفیسی پێشووی پەیمانگاكەدایە. سامی تان، زمانەوان و مامۆستای زمانی كوردی، وێڕای داوای لێبوردن لە ستافی گۆڤارە ئەمریكییەكە بەهۆی بەرتەسكبوونی شوێنەكەیان، دەڵێت: "پێشتر دوو پۆل و كتێبخانەیەكمان هەبوو، بەڵام ئێستا شوێنەكەمان هەندێك ناخۆشە".

ئەو دیمەنانەی لە راپۆرتەكەی گۆڤاری (نەیشن)دا باسیان دەكرێت ئاماژەیەكی روونن بۆ ئەوەی دۆخی سامی تان و هاوكارەكانی زۆر لەوە خراپترە كە بە "هەندێك ناخۆش" وەسف بكرێت. ئۆفیسەكەی ئێستایان یەكجار بچووكە و لە هەموو شتێك دەچێت پەیمانگای فێركردنی زمان نەبێت، دیوارەكانی ئۆفیسەكەیان بە پۆستەری ئوتۆمبێلی سپۆرت و ریكلامی كۆمپانیاكانی دڵنیایی ئوتۆمبێل داپۆشراوە و كتێبەكان لەسەر مێزەكە كەڵەكە بوون.

لە یەك ساڵی رابردوودا بارودۆخی رێكخراوەكانی كۆمەڵگای مەدەنیی توركیا یەكجار شپرزە بووە. لە شەوی 31ی كانوونی دووەمی پارساڵدا 94 ناوەند و دامەزراوە و پەیمانگا داخران، پەیمانگای فێركردنی زمانی كوردیش یەكێك لەوان بوو. حكومەتی توركیا ئەو ناوەندانە بەوە تۆمەتبار دەكات كە پەیوەندییان لەگەڵ "رێكخراوی تیرۆریستی" هەیە.

مانگێك دوای هەڵمەتەكەی 31ی كانوونی یەكەم، حكومەت دەستی بەسەر هەموو دۆكۆمێنت، ماتریاڵەكانی وانەگوتنەوە، كۆمپیوتەر و تەنانەت كورسی و مێزەكانی پەیمانگاكەی تاندا گرت و ماڵپەڕەكەشیان داخرا. لەسەر كاغەز، تان و هاوكارەكانی مافی ئەوەیان هەیە داوای پێداچوونەوە بە بڕیارەكەی حكومەت بكەن و كۆمیسیۆنێكیش بۆ ئەم مەبەستە دامەزرێنراوە، بەڵام وەكوو رێكخراوە نێودەوڵەتییەكانی وەكوو لێبوردنی نێودەوڵەتی (ئەمنستی) دەڵێن، ئەو كۆمیسیۆنە ناتوانێت هیچ رۆڵێكی هەبێت، نەك هەر لەبەر ئەوەی كۆمیسیۆنەكە حكومییە، بەڵكو لەبەر ئەوەش كە تەنیا حەوت ئەندامی هەیە و 100 هەزار كەیس چاوەڕێی پێداچوونەوە دەكەن. 

پەیمانگای زمانی كوردی لە ئیستەنبوڵ، لە گەرمەی سەركوتی كۆمەڵگای كوردی باكووردا لە 1992 دامەزراوە. ئامانجی بەرەوپێشبردنی پەروەردە بەزمانی كوردی و بە ستانداردكردنی زمانی كوردی بووە. تان خۆی چەندینجار وەكوو چالاكڤانی زمان و كولتووری كوردی و رۆژنامەڤان دادگایی كراوە، بەم حاڵەشەوە پێی سەیرە كە رەوشەكە لە دوو ساڵی رابردوودا ئاوها بە خێرایی ئاوەژوو بووەتەوە. سامی تان دەڵێت: "قەت بیریشمان لەوە نەدەكردەوە بگەینە ئەو دۆخەی كە قوتابخانەكانمان دابخرێن".

دەستووری ئێستای توركیا كە دوای كودێتاكەی 1980 پەسەند كراوە، زمانی توركی وەكوو تاكەزمانی فەرمی وڵات دەناسێنێت. لە ساڵی 1983 تاوەكو 1991 بەكارهێنانی زمانی كوردی لە دەرەوەی ماڵ قەدەغە بوو. ساڵی 1991 تورگوت ئوزاڵ بە فەرمی رێگەی بە پەخش و بڵاوكردنەوە بە زمانی كوردی دا. 

بەڵام لە 2009 حكومەتەكەی پارتی داد و گەشەپێدان (ئاكپارتی) پلانی "كرانەوە بە رووی كورد"ی راگەیاند و ژمارەیەكی زۆر بەربەستی بەردەم زمان و كولتووری كوردی لادا. بەڵام لە دوای هەوڵی كودێتاكەی تەمووزی 2016ی توركیا و راگەیاندنی دۆخی نائاسایی، سەركوتی زمان و كولتووری كوردی جارێكی دیكە بەگوڕ بووە.

لە مانگی ئاداری رابردوو، سامی تان جارێكی دیكە پەیمانگاكەی كردەوە، بەڵام ئەمجارە لەژێر ناوی پەیمانگای لێكۆڵینەوەی كوردی. تان بەدووری نازانێت حكومەت هەڵمەتێكی دیكە لەدژی پەیمانگا نوێیەكەیان رابگەیەنێت، چونكە بە گوتەی خۆی "ئەمە توركیایە و قەت نازانیت چی روودەدات". پەیمانگاكە لە تشرینی یەكەمی ئەمساڵەوە دەستی بە كۆرسەكانی زمانی كوردی كردووە كە بەشێكیان كرمانجین و بەشێكیان زازاكین. 150 كەس بەشداری لەو كۆرسانە دەكەن. تان دەڵێت: "ئەوانەی لەو دۆخەدا بەشداری لە كۆرسەكانمان دەكەن، دەبێت زۆر ئازا بن".

هەڵكوتانە سەر كۆمەڵگای مەدەنی باكووری كوردستان لەدوای هەڵوەشانەوەی پڕۆسەی ئاشتی لە هاوینی 2015 دەستی پێكرد، كاتێك شەڕ و پێكدادان لە ژمارەیەك شار و شارۆچكەی باكووری كوردستان لە نێوان چەكدارانی نزیك لە پارتی كرێكارانی كوردستان و هێزە ئەمنییەكانی توركیا سەریهەڵدا كە یەكێكیان ناوچەی سووری ئامەد بوو.

لە ناوچەی سوور دوو ناوەندی پەروەردەیی پێش ـ قوتابخانە هەبوون كە هەردووكیان بەشێك لە پڕۆژەی "زارۆكستان" بوون. یەكێكیان لە شەڕەكەی ناوچەی سوور وێران بوو. زارۆكستان تۆڕێكی ناوەندی پەروەردەیی پێش قوتابخانە لەخۆدەگرێت كە تێیاندا زمانی ئینگلیزی، هەردوو زاراوەی كرمانجی و زازاكی بە سەرپەرشتی زمانەوان و ئەكادیمیسیەنی وەكوو شەریف دەرینجە دەخوێنران. بە گوتەی دەرینجە "تەنیا لە ئامەد، هەزار منداڵی خێزانە هەژارەكان هاتوچۆی ناوەندە پەروەردەییەكانی زارۆكستانیان دەكرد، چونكە خوێندن لەو ناوەندانە بەخۆڕایی بوو".

لە ساڵی 2015 دا بیست ناوەندی پەروەردەیی دیكە لە ناوچە كوردییەكان كرابوونەوە، بەڵام لە ماوەی دوو ساڵی رابردوودا یان وێرانكراون، یان بوون بە قوربانیی سیاسەتە دژەـ كوردییەكانی ئەنقەرەـ واتە داخراون یان بەتوركی كراون.

ئەحمەد كە چالاكڤانی مافەكانی مرۆڤە لە ئامەد، یەكێك لە منداڵەكانی خۆی رەوانەی ناوەندێكی سەر بە تۆڕی "زارۆكستان" كردبوو. ئەو ساڵانێكی زۆر رەخنەی لە سیاسەتی توركیا و توندوتیژییەكانی پەكەكە گرتووە، بەو حاڵەشەوە پێیوایە "حكومەت پەروەردەی زمانی دایكی بە سیاسی كردووە. ئێمە كوردین و لە ئامەد دەژین، بۆیەش دەبێت منداڵەكانمان فێری زمانی كوردی ببن".

حكومەت هەوڵ دەدات ئەو ناوەندە پەروەردەییانە بە "تاوانكار و لایەنگری گروپە تیرۆریستییەكان" لەقەڵەم بدات. بەڵام ئەحمەد، ئەو تۆمەتانە رەت دەكاتەوە و دەڵێت "زۆرجار سەردانی ئەو شوێنەم كردووە و قسەم لەگەڵ مامۆستاكان كردووە، بۆ ئەوەی دڵنیا ببمەوە لەوەی پرۆگرامەكانی فێربوونی زمانیان ناچێتە خانەی بە گوێدا خوێندنی دروشمی ناسیۆنالیستی".

مادە 42ی دەستووری توركیا تەنیا رێگە بەفێربوونی زمانی توركی دەدات، بەڵام لە 2012 ئاكپارتی، بۆ راكێشانی دەنگی كورد، كۆمەڵێك چاكسازی كرد و سنووری ئازادییە زمانییەكانی فراوانتر كرد.

ژمارەیەك لە مامۆستا و خوێندكارانی پەیمانگای زمانی كوردی ئیستەنبوڵ بە تۆمەتی پەیوەندیدار بە تیرۆریزمەوە دوورخرانەوە. سامی تان دەڵێت "تەنانەت ئەفسەرانی پۆلیسیش سەردانی پەیمانەگاكانی ئێمەیان دەكرد، چونكە دەیانویست زمانی زگماكی خۆیان فێر بن، بەڵام ئێستا ئاكپارتی دەیەوێت زمان و كولتووری كوردی بە تاوان لەقەڵەم بدات".

 بەگوێرەی راپۆرتەكەی (نەیشن) ئەو "قەیوم"انەی حكومەتی توركیا لە شوێنی سەرۆكشارەوانییەكانی شارە كوردییەكان دایناون ژمارەیەكی زۆر لەو نیشانە، پەیكەر و ناوی شوێنانەیان لاداوە كە پەیوەندییان بە كەسێكی بەناوبانگی كوردییەوە هەیە. لە بەتلیس پڕۆژەی هەدەپە بۆ كردنەوەی كتێبخانەیەك هەڵوەشێنراوەتەوە، باخچەیەكی منداڵانی چوارزمانەش لە ماردین داخراوە و بەرپرسەكەی دەستگیركراوە. وەكو دەرینجە بۆ گۆڤارە ئەمریكییەكەی باس دەكات لە 21ی شوباتی رابردوو (كە رۆژی جیهانیی زمانی دایكە) قەیومەكانی ئامەد هەموو مامۆستاكانی زارۆكستانیان لەسەر كار لادا.

پەیمانگاكەی سامی تان لە ئیستەنبوڵ پاش گۆڕینی ناوەكەی لەسەر كارەكانی خۆی بەردەوامە. وەكوو خۆی و مامۆستاكانی پەیمانگاكە باس دەكەن ئەوان نایانەوێت كۆڵ بدەن، چونكە "كۆمەڵگاكە گۆڕاوە، ئێستا سۆشیال میدیا، كەناڵی تەلەفزیۆنی سەتەلایت هەیە كە پەخشیان لە دەرەوەی توركیایە. بۆیەش زۆر ئاسانتر لە جاران دەتوانین بزانین چی دەگوزەرێ". پاش وەستانێك، تان دەڵێت "زمانی كوردی زۆر بەربەستی بڕیوە و ئەم بەربەستەی ئێستاش دەبڕێ".

سەرچاوە: روداو

جێگری پارێزگاری مووسل: دۆخی دەشتی نەینەوا ئەوەندە خراپە كە خراپتری لێ نایەت

دوای ئازادكردنەوەی مووسڵ لە داعش دۆخی شارەكە تا ئێستەیش نەهاتووەتە سەر خۆی لە سایەی باڵادەستیی حەشدی شەعبی بەتایبەتی لە دەشتی نەینەوا، كە حەشدەكانی كلدانی و شەبەك و هیتریشی لێ دامەزراوە، جێگری پارێزگاری مووسل لەو بارەوە دەڵیت، دۆخی دەشتی نەینەوا بە تایبەت شنگال و زومار و رەبیعە زۆر خراپە و خراپتر لێی نایەت.

ئەمڕۆ ١٠ی كانوونی دووەمی 2018، عەلی عومەر، جێگری پارێزگاری مووسڵ بە ''وشە'' راگەیاند، ئێسە دۆخی دەشتی نەینەوا بەتایبەت ناوچەكانی شنگال و زومار و رەبیعە زۆر خراپە و لەوە خراپتری لێی نایەت، چونكە هیچ خزمەتگوزارییەك لە ناوچەكەدا نییە و خەڵك لە بێ خزمەتگوزاری دەناڵینن.

جیگر پارێزگاری مووسل ئاماژەی بەوەیش كرد، ئەگەر دۆخەكە بەم شێوەیە بێت ئازارەكانی خەڵك زیاتری لێ دێت، چونكە خەڵكی ئەم ناوچانە زیاتر لە هەمووان پێویستیان بە خزمەتگوزارییە.

روونی كردەوە، ئێزدییان چاویان بە تەلەعفەر هەڵنایەت، چونكە لە تەلەعفەر بوو داعش ستەمی لە خەڵكی شنگال كرد و هەر لەبەر ئەمەیش ئێزدییان ناتوانن بچنە مووسل و تەلەعفەر، بەڵام حەشدی شەعبی ئەوان ناچاریان دەكات بەو رێگەیانەدا تێپەڕبن بۆ ناوچەكانی تری.

 

حکومەتی هەرێمی کوردستان وه‌ڵامی عه‌بادی ده‌داته‌وه‌

حکومەتی هەرێمی کوردستان وه‌ڵامی عه‌بادی ده‌داته‌وه‌

سه‌باره‌ت به‌ لێدوانه‌كانی دوێنێی حه‌یده‌ر عه‌بادی، سه‌رۆكوه‌زیرانی عێراق له‌ كۆنگره‌ رۆژنامه‌وانییه‌ هه‌فتانه‌ییه‌كه‌یدا له‌باره‌ی هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌، ئه‌مڕۆ چوارشه‌ممه‌ 10/1/2018 سه‌فین دزه‌یی، گوته‌بێژی فه‌رمیی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان وه‌ڵامی عه‌بادی دایەوە.

دزه‌یی رایگه‌یاند، لێدوانه‌كانی سه‌رۆكوه‌زیرانی عێراق كه‌ ئیتر بوونه‌ته‌ مۆده‌یه‌كی هه‌فتانه‌ و به‌رده‌وام هه‌مان شت دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌، نامانگه‌یه‌نێته‌ هیچ ئه‌نجامێك!. ته‌نیا به‌ قسه‌ و لێدوانی رۆژنامه‌وانی و به‌ڵێنی جێبه‌جێنه‌كراو، هیچ شتێك چاره‌سه‌ر نابێت!. ئه‌گه‌ر حكومه‌تی عێراق به‌ڕاستی نیازی چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانی هه‌یه‌، فه‌رموو با بێت له‌گه‌ڵ حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان گفتوگۆیه‌كی جددی بكات و به‌پێی ده‌ستوور كێشه‌كان چاره‌سه‌ر بكه‌ین و بگه‌ینه‌ ئه‌نجامێك له‌ به‌رژوه‌ندیی هه‌موو عێراق و هه‌رێمی كوردستاندا بێت. هیوادارین ئیتر له‌ قۆناغی لێدوانی ڕۆژنامه‌وانی و قسه‌ی دووباره‌ ده‌رباز ببین و هه‌نگاوی كرده‌یی بنرێن!.

دزه‌یی هه‌روه‌ها گوتی: له‌وه‌تای عه‌بادی له‌باره‌ی ناردنی مووچه‌ی مووچه‌خۆرانی هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ قسه‌ ده‌كات، به‌ شێوه‌یه‌كی كرده‌یی تا ئێستا له‌ قسه‌ زیاتر نه‌بووه‌ و وێڕای ئه‌وه‌ی كه‌ لیسته‌كانی هه‌ردوو وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی و په‌روه‌رده‌شمان ناردووه‌، كه‌چی هێشتا هیچی كرده‌یی لێ نه‌كه‌وتۆته‌وه!.

هه‌روه‌ها گوتی: ئه‌وه‌ی ئێستا له‌لایه‌ن حكوومه‌تی عێراقه‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌ هاووڵاتیانی هه‌رێمی كوردستان ده‌كرێت، له‌ سزادانی به‌كۆمه‌ڵی گه‌لی كوردستان بترازێ، هیچ ناو و پێناسه‌یه‌كی دیكه‌ هه‌ڵناگرێت!. هاووڵاتیانی كوردستان باش له‌م ڕاستییه‌ تێگه‌یشتوون و وایان لێهاتووه‌ به‌رله‌وه‌ی له‌ كۆنگره‌ ڕۆژنامه‌وانییه‌كاندا قسه‌ بكرێت، ده‌زانن چی ده‌گوترێت، چونكه‌ هه‌مان وشه‌ و هه‌مان ڕسته‌ی دووباره‌ن و هیچی تر!.

دزه‌یی هه‌روه‌ها گوتی: ئه‌و ژمارانه‌ی به‌ڕێز عه‌بادی له‌باره‌ی هه‌نارده‌كردنی نه‌وتی هه‌رێمی كوردستان و داهاته‌كانیه‌وه‌ ڕایده‌گه‌یه‌نێت، به‌ ته‌واوی زانیاری هه‌ڵه‌ن و له‌ چه‌ند ڕۆژی داهاتووشدا كاتێك كۆمپانیای جیهانیی دیلۆیت بۆ وردبینی، ژماره‌ ڕاسته‌كان بڵاو ده‌كاته‌وه‌، ئه‌و ڕاستییه‌ ڕوون ده‌بێته‌وه كه‌ به‌ڕێز عه‌بادی له‌و لێدوانانه‌دا پشتی به‌ زانیاریی ڕاست نه‌به‌ستووه‌!. جگه‌ له‌وه‌ی پێشتر به‌ ژماره‌ وه‌ڵامی ئه‌و قسانه‌مان داوه‌ته‌وه‌ و پێویست ناكات چیتری له‌سه‌ر بڵێین!