نیوزلەندا بەیەکجارەکی کۆتایی بە جگەرەکێشان دەهێنێت

بەگوێرەی رۆژنامەی"گاردیان"ی بەریتانی. حکوومەتی نیوزلەندا کۆمەڵێک پلان و پێشنیازی ئاشکراکردووە کەبەپێی ئەوە هەوڵ دەدرێت تاوەکو ساڵی ٢٠٢٥ لەو وڵاتە کۆتایی بە کێشانی جگەرە و بەرهەمەکانی تووتن بهێنرێت.

بەپێی ئەو پلانەی حکوومەتی نیوزلەندا دایناوە، تەمەنی ڕێگەپێدان بۆ کێشانی جگەرە بەرزدەکرێتەوە، بەشێوەیەک فرۆشتنی جگەرە و بەرهەمەکانی تووتن بەو کەسانە قەدەغەدەکرێت کە لەدوای ساڵی ٢٠٠٤ لەدایکبوون.

جگە لەوەی ئەوە بەسەر کۆمپانیاکادا دەسەپێنرێت کە بڕێکی کەم لە نیکۆتین لەناو بەرهەمەکانی تووتندا هەبێت و بواری فرۆشتنی جگەرەی ئەلیکترۆنی بەرتەسک دەکرێتەوە و شوێن و جێگاکانی فرۆشتنی جگەرە کەمدەکرێنەوە و کەمترین نرخیش بۆ جگەرە دیاری دەکرێت.

سەبارەت بەو پلانەی حکوومەتی نیوزلەندا لەبواری بەرەنگاربوونەوەی جگەرەکێشان دایناوە، دوکتۆرە عائیشە ڤیراڵ یاریدەدەری وەزیری تەندروستیی رایگەیاندوە: ئێمە پێویستمان بە سیاسەتێکی تازە هەیە، ساڵانە نزیکەی ٤٥٠٠ نیوزلەندی بەهۆی بەرهەمەکانی تووتنەوە دەمرن، ئەمەش وامانلێدەکات هەوڵ بۆ بەدیهێنانی ئامانجێک بدەین کەبەپێی ئەوە تاساڵی ٢٠٢٥ وڵاتەکەمان جگەرەکێشی تێدانەمێنێت.

ژمارەیەکی زۆر لە رێکخراوە تەندوروستییەکانی جیهان پێشوازیان لەو پلانەی حکوومەتی نیوزلەند کردووە، بەشێوەیەک لوسی ئیلوود سەرۆکی جێبەجێکردنی کۆمەڵەی شێرپەنجە لەبەیاننامەیەکدا وتویەتی: پێشنیازەکە زۆر ناوازەیە و کاریگەرییەکانی یارمەتی هاوڵاتیان دەدات دەستبەرداری جگەرەکێشان ببن، جگەرە لەخراپترین بەرهەمە بەکاربەرییەکانە لەمێژودا، بۆیە دەبێت وردە وردە دەستبەرداری ببین.

لای خۆیەوە چادان تاتۆلۆ مامۆستای بەشی تەندروستی گشتی لەزانکۆی تەکنەلۆجیاو ئۆکلاند ئەوپلانەی حکومەتی بە " خاڵی وەرچەرخان " وەسفکردووە و جەختی لەسەر ئەوەش کردەوە کە ئەگەر سەرچاوەی پێویست و کەسانی گونجاو لەبەردەستدا بێت ، دەتوانرێت ئەو ئامانجە بەدیبهێنرێت .

شارەزایان دەڵێن پلانی حکومەتی نیوزلەندا بۆ کۆتاییهێنان بە جگەرەکێشان کۆمەڵێک ئاستەنگی دێتەپێش، لەدیارترینیان مایپووچبوونی خاوەنی فرۆشگا بچووکەکانی تووتن و ئەگەری سەرهەڵدانی بازاڕی رەش بۆ ساغکردنەوەی ئەو بەرهەمە.

دوای32 ساڵ هۆكاری مردنه‌كه‌ی هایده‌ ئاشكرا ده‌كرێت

دوای 32 ساڵ له‌ مردنه‌كه‌ی دواجار یه‌كێك له‌ هاوڕ‌ێكانی هایده‌ گۆرانبێژی ناوداری ئێرانی ئاشكرایكرد كه‌ به‌هۆكاری نه‌خۆشی شه‌كره‌ و نه‌خۆشی دڵ ئه‌و خانمه‌ هونه‌رمه‌نده‌ كۆچی دواییكردووه‌.

ئیره‌ج یه‌كێكه‌ له‌ هاوڕ‌ێ نزیكه‌كانی هونه‌رمه‌ندی كۆچكردووی ئێرانی هایده‌، ئه‌و ده‌ڵێت: چه‌ند ساڵێك پێش ئه‌وه‌ی هایده‌ كۆچی دوایی بكات، سه‌ردانی ئه‌ڵمانیای كرد. من له‌وێ هایده‌م برده‌ لای پزیشكێكی ناوداری ئه‌ڵمانی كه‌ له‌ پیشه‌كه‌ی خۆیدا پرۆفیسۆر بوو. هه‌رچی له‌باره‌ی ته‌ندروستی و دۆخی هایده‌م ده‌زانی هه‌مووم به‌ پزیشكه‌كه‌ وت و دوای پشكنین و وردی بینی پزیشكه‌كه‌ به‌ منی وت: به‌و خاتوونه‌ بڵێ ئاگای له‌ ته‌ندروستی خۆی بێت ئه‌گینا ڕ‌ۆژێك وه‌ك به‌رمیل ده‌ته‌قێت.

ئیره‌ج باس له‌وه‌شده‌كات هه‌رچه‌نده‌ هایده‌ گۆڕ‌انبێژی ناودار بوو، به‌ڵام بێكه‌س بوو و كه‌س نه‌بوو ئاگاداری ئه‌و بێت و چاودێری بكات. هایده‌ له‌ داخی خه‌م و په‌ژاره‌ په‌نای بۆ ماده‌ی كحولی و ماده‌ی هۆشبه‌ر بردبوو، ئه‌و دوو ماده‌یه‌ش بۆ ئه‌و وه‌ك ژه‌هر وابوون چونكه‌ هایده‌ی هه‌م نه‌خۆشی شه‌كره‌ی هه‌بوو و هه‌م نه‌خۆشی دڵ، ئه‌و دوو ماده‌یه‌ش بۆ ته‌ندروستی ئه‌و زۆر خراپ بوو.

هاوڕ‌ێكه‌ی هایده‌ ده‌ڵێت: هایده‌ زۆر تامه‌زرۆی گه‌ڕ‌انه‌وه‌ بۆ ئێران بوو و پێی وانه‌بوو كه‌ به‌هۆی بارودۆخه‌كه‌ ناتوانێت بگه‌ڕ‌ێته‌وه‌ بۆ وڵات، ده‌شڵێت له‌و كاته‌دا ئۆتۆمبێلێكی مۆدیڵ تازه‌ هاتبووه‌ بازاڕ‌ه‌وه‌، هایده‌ وتبووی ئه‌گه‌ر ڕ‌ێگا بكرێته‌وه‌ حه‌ز ده‌كه‌م ڕ‌ۆژێك به‌م ئۆتۆمبێله‌ له‌ڕ‌ێگه‌ی زه‌مینیه‌وه‌ بگه‌ڕ‌ێمه‌وه‌ بۆ ئێران ، منیش به‌ گاڵته‌وه‌ پێم وت: تۆ نابێت به‌م ئۆتۆمبێله‌ بگه‌ڕ‌ێته‌وه‌، به‌ڵكوو ده‌بێت به‌ ئۆتۆمبێلی لۆری بگه‌ڕ‌ێته‌وه‌( مه‌به‌ستی ئه‌وه‌ بوو كه‌ كێشه‌ی هایده‌ زۆر بووه‌ و ته‌نها ئۆتۆمبێلی لۆری ده‌توانێت سه‌ری بخات).

ئیره‌ج سه‌باره‌ت به‌ كاته‌كانی هایده‌ ده‌ڵێت: هایده‌ زۆر پیشی ده‌برده‌وه‌ به‌ر خۆی و به‌رده‌وام خه‌فه‌تی ده‌خوارد و ڕ‌ۆژانه‌ نزیكه‌ی 20 حه‌بی ده‌خوارد، ده‌ڵێت به‌ گاڵته‌وه‌ پێم ده‌وت تۆ ده‌بێت له‌ ده‌رمانخانه‌ بژیت هه‌ركات هه‌ر ده‌رمانێكت ویست بیخۆی، پێده‌كه‌نی و ده‌یوت، ئیره‌ج هه‌رجارێك كه‌ ته‌له‌فۆن بۆ تۆ ده‌كه‌م دڵخۆش ده‌بم.

ئه‌و هاوڕ‌ێیه‌ی هایده‌ ده‌ڵێت له‌ ئاخر و ئۆخری ته‌مه‌نیدا زۆرجار كه‌ سه‌فه‌ر و گه‌شتمان ده‌كرد هایده‌ له‌ناكاو ده‌ستی ده‌كرد به‌ گۆرانی وتن و منیش پێم ده‌وت گۆرانی مه‌ڵێ، له‌وه‌ڵامدا ده‌یوت من هیوایه‌تم كه‌ گۆرانی بڵێم و تۆش پێم ده‌ڵێی گۆرانی نه‌ڵێم، ڕ‌اوه‌سته‌ دوای مردنی من ده‌زانن كه‌ چ كه‌سێكتان له‌ده‌ستداوه‌.

ئیره‌ج باسی دوا په‌یوه‌ندی ته‌له‌فۆنی خۆی له‌گه‌ڵ هایده‌ ده‌كات و ده‌ڵێت: ته‌له‌فۆنم بۆ كرد هایده‌ وتی بۆ كۆنسێرتێك هاتووم بۆ سان فرانسیسكۆ له‌ ئه‌مریكا، به‌ڵام تۆزیك دڵم ئازاری هه‌یه‌، منیش تۆڕ‌ه‌ بووم و وتم بۆ سه‌ردانی دكتۆرت نه‌كردووه‌، وتی: دوای ته‌واوبوونی كۆنسێرته‌كه‌ سه‌ردانی پزیشك ده‌كه‌م، به‌داخه‌وه‌ بۆ به‌یانییه‌كه‌ی كۆچی دوایی كرد.

مه‌عسوومه‌ ده‌ده‌باڵا ناسراو به‌ هایده‌ ڕ‌ۆژی 10 ی نیسانی 1942 له‌ شاری تاران له‌ دایكبووه‌ و ڕ‌ۆژی 20 ی كانوونی دووه‌می ساڵی 1990 له‌ ئه‌مریكا كۆچی دوایی كرد و به‌ سه‌دان گۆرانی له‌دوای خۆی به‌جێهێشت.

لە گوندێکی کوردستان؛ تاکە شوێنە لەم وەرزەدا گوڵی رەشی لێدەڕوێت

گوڵ یەكێكە لە ڕووەكە سەرنجڕاكێش و جوانەكان، ئەوەی جوانتریشی دەكات ڕەنگە جیاوازەكانییەتی، كە لە سور و زەرد و پەمەیی و چەند ڕەنگێكی سەرنجڕاكێشی دیكە پێكهاتووە، بەڵام لە گوندێكی توركیا جیاواز لەو ڕەنگانە، گوڵی ڕەش بونی هەیە ئەوێش تاكە ناوچەیە لە جیهاندا كە ئەو گوڵەی لێبڕوێت.

لە گوندی هاڵفەتی سەر بە شاری ڕەوحای باكوری كوردستان لە وەرزی بەهاردا گوڵی ڕەش دەڕوێت كە یەكێكە لە گوڵە دەگمەنەكانی جیهان، ئەوەش وایكردووە ئەو شوێنە ناوبانگێكی زۆری هەبێت و كەسانێكی زۆر بۆ بینینی ئەو گوڵە سەردانی بكەن. 

ئەم گوڵە لە سەرەتای وەرزی بەهاردا ڕەنگەكەی سورێكی تێرە و دواتر ڕەنگەكەی دەگۆڕێت بۆ ڕەش، بەهۆی ئەو ڕەنگەشەوە گوڵەكە بۆ چەند مەبەستێك بەركاردێت، بەجۆرێك كەسانێك هەن گوڵی ڕەش وەك هیوایەك دەبینین كەسانێكی دیكەش گوڵەكە لە پرسە و مەراسیمە خەمناكەكان بەكاردەهێنن.

بەو پێیەی ئەو جۆرە گوڵە تەنها لە وەرزی بەهاردا بونی هەیە، بۆیە ئەو كەسانەی كە دەیانەوێت لە وەرزەكانی دیكەشدا هەیانبێت، گوڵەكە وشك دەكەنەوە و لە نێو پاكەتدا هەڵی دەگرن.

سەبارەت بۆ هۆكاری ئەو ڕەنگە ڕەشە، پسپۆڕەكان ئاماژە بەوە دەكەن تایبەتمەندی خاكی ئەو ناوچەیە و دەوڵەمەندی ئەو ئاوەی لە ڕووبارەی فوراتەوە دزە دەكاتە خاكەكەی بە هەندێ توخمی ترشەڵۆك، وایكردووە ئەو گۆڕانكارییە لە ڕەنگی گوڵەكەدا ڕووبدات.

 بەهۆی دروستكردنی بەنداوێك كە بەشێكی گوندی هاڵفەتی و كێڵگەكانی گوڵی ڕەشی نوقمی ژێر ئاو كرد، مەترسی لەناوچونی گوڵی ڕەش دروست بووە، هەرچەندە گوندێكی نوێ لەو ناوچەیە دروستكراوە بەڵام وەك پێشتر شوێنەكە بۆ ڕوان و گەشەی ئەو جۆرە گوڵە گونجاو نییە، بۆیە بەرپرسانی توركیا چەندین هەوڵیانداوە بۆ پاراستنی گوڵی ڕەش زیادكردنی ژمارەی ئەو گوڵانەی لە كێڵگەكاندا دەڕوێت.

 

 

بيستون ...

شارێک له‌میسر دۆزرایه‌وه‌ کەمێژووەکەی بۆ سێ هەزارو 400 ساڵ دەگەڕێتەوە

 

بەگوتەی شوێنەوارناسان. ئەم شارە لە دوای گۆڕی توون ئەنخ ئاموون گەورەترین شوێنەواری مێژووییە تا ئێستا لە میسر دۆزرابێتەوە.

فەرمانگەی شوێنەوارە مێژووییەکانی میسر، دۆزینەوەی شارێکی مێژوویی ئاشکرا کرد کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سێ هەزارو400 سالَ بەر لە ئێستا.
فەرمانگەکە لە راگەیەندراوێکدا ئەوەی خستوەتەڕوو کە ئەو شارە مێژووییە سێ هەزارو400 ساڵ بەر لە ئێستا و لە قۆناغی ئیمپڕاتۆریەتی میسر، لەلایەن ئامێنهۆتەپ-ی سێیەم، لە شاری ئەقسەڕ دروست کراوە و لەو سەردەمەدا گەورەترین ناوەندی ئیداری و پیشەسازی بووە.
ئەو گروپەی شارە دێرینەکەیان دۆزیوەتەوە، باس لەوە دەکەن کە دیوارەکانی شارەکە نەڕوخاون و لە ناو ژوورەکانیشدا ئەو کەل و پەلانە هەن کە لە ژیانی رۆژانەدا بەکاردەهێندرێن.
لەناو شارە دێرینەکەدا لەپاڵ ناوەندی ئیداری و پیشەسازی ئیمپراتۆریەتی میسر، سێ کۆشکی پاشایەتی ئامێنهۆتەپ-ی سێیەم هەن، واش چاوەڕوان دەکرێت لە درێژەی کارەکانی هەڵکەندندا، گۆڕستانێکی مێژوویش بدۆزرێتەوە.
بەگوتەی شوێنەوارناسان، ئەم شارە لە دوای گۆڕی توون ئەنخ ئاموون گەورەترین شوێنەواری مێژووییە تا ئێستا لە میسر دۆزرابێتەوە.

نزیکترین ڕێگا بۆ بەدەستهێنانی دڵی ئافرەت چییه‌؟

لەگەڵ ئەوەی گاڵتەو گەپ‌و قسەخۆشیی وەک یەکێک لەخەسڵەتەکانی منداڵان هەژماردەکرێت‌و بەشێک لەپێگەیشتوان خۆیانی لێدەپارێزن بەوپێیەی دەترسن لای بەرامبەرەکانیان وەک کەسی ناجدی هەژماربکرێن، بەڵام لێکۆڵینەوەیەکی نوێ دەریخستوە کە ئەو خەسڵەتە کاریگەرییەکی جادویی لەپەیوەندییە کۆمەڵایەتیی‌و سۆزدارییەکاندا هەیە، بەشێوەیەک پیاوان لەوڕێگایەوە دەتوانن دڵی ئافرەتان بۆخۆیان کەمەندکێش بکەن.

لێکۆڵینەوەکە کە لەلایەن توێژەرە ئەمریکی‌و ئەڵمانییەکانەوە کراوە، دەریخستوە گاڵتەو قسەی خۆش دەبێتە هۆی زیادبونی متمانە لەپەیوەندییە ڕۆمانسی‌و کۆمەڵایەتییەکانداو وادەکات ماوەی پەیوەندییەکە درێژخایەنتربێت.

توێژەرانی زانکۆی "مارتن لۆسەر هالە- ڤیتنبۆرگ"ی ئەڵمانی‌و زانکۆی ویلایەتی پەنسلڤانسیای ئەمریکی لەلێکۆڵینەوەکەیاندا لەبارەی ڕۆڵی گاڵتەو گەپ لەژیانی سۆزداریدا دەڵێن، ئەو بابەتە هەر تەنها بۆ خۆشیی نییە، بەڵکو هاندەرێکی هزریشەو وادەکات کەسەکە جێگای گرنگیپێدان بێت.

لەوبارەیەوە خانمە توێژەر کای براوەر کە یەکێکە لەئامادەکارانی لێکۆڵینەوەکە دەڵێت:"گاڵتەو گەپ کاریگەریی ئەرێنیی لەسەر پەیوەندییە مرۆیی‌و سۆزدراییەکان هەیە".

براوەر ئەوەشی وتوە، ڕەفتاری گاڵتەئامێزانەی وەک سوپرایزکردن بۆ هاوڕێیەکت‌و گێڕانەوەی هەندێک ئەزمونی هاوبەش لەسەر شێوەی کۆمێدیی، ڕۆڵی دەبێت لەدروستکردنی ئاسوده‌یی‌و درێژکردنەوەی پەیوەندییەکان.