نەخۆشی دڵ و شێرپەنجە هۆکاری سەرەکی مردنن لە جیهاندا

لە توێژینەوەیەکی زانستی نێودەوڵەتیدا دەرکەوتوە هۆکاری سەرەکی مردن لە جیهاندا نەخۆشییەکانی دڵ و شێرپەنجەن.

توێژینەوەکە لەلایەن زانکۆی (ئۆکسفۆرد) ئەنجام دراوە و لە سایتی (BBC) بڵاو کراوەتەوە و کە ساڵی (2017) وەک نمونە وەرگیراوە و نزیکەی (56) ملیۆن کەس لە سەرانسەری جیهاندا گیانیان لەدەستداوە کە ئەوەش (10) ملیۆن زیاترە لە ساڵی (1990)، لە کاتێکدا ژمارەی دانیشتوانی گۆی زەوی زیادی کردوە و تەمەنی مرۆڤیش زیاتر بوە لە چاو سەدەکانی پێشو.

لە توێژینەوەکەدا هاتوە لە (70%)d مردنەکان بەهۆی نەخۆشییە درێژخایەنەکانەوە بوە و هۆکاری سەرەکی مردنیش نەخۆشییەکانی دڵ بوە کە لە هەر سێ کەسدا کەسێک بەو هۆیەوە گیانیان لەدەستداوە، ئەمەش دو هێندەی رێژەی مردنە بەهۆی شێرپەنجەوە کە لە هەر شەش کەسێکدا یەک کەس گیانی لەدەستداوە و نەخۆشییەکانی دیکەی وەک نەخۆشییەکانی کۆئەندامی هەناسەدان و شەکرە لە هۆکاری سەرەکین.

ئەوەی جێی سەرنجە بەرزی ژمارەی ئەو کەسانەن کە بەهۆی ئەو نەخۆشیانەی کە دەتوانرێت چارەسەربکرێت گیانلەدەست دەدەن.

لە توێژینەوەکەدا ئاماژە بەوەکراوە ژمارەی ئەو کەسانەی بەهۆی نەخۆشییە ئاساییەکانەوە گیانیان لەدەستدەدەن زۆرە، چونکە لە ساڵی (2017)دا نزیکەی (1.6) ملیۆن بەهۆی سکچونەوە گیانیان لەدەستداوە و ئەوەش وایکردوە ببێت بە یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی مردن.

گیانلەدەستدانی منداڵی ساوا لە ماوەی (28) رۆژدا، نزیکەی (1.8) ملیۆن بوە لەو ساڵەدا، بەڵام بەپێی توێژینەوەکە ئەم ژمارەیە بەراورد بە دەیەکانی رابردو روی لەکەمبونەوە کردوە.

هەر لەو توێژینەوەیەدا دەرکەوتوە مردن بەهۆی جەنگ و تیرۆرەوە لەسەرتاسەری جیهاندا بە (%0.5) بوە و لە عێراق بەرێژەی (29.8%) بوە و دواتر نەخۆشییەکانی دڵ و جەڵتەی مێشک بەرێژەی (12.9%) و (5.5%).

 

ب - ل

چى دەزانيت دەربارەى ئەستێرەى گـــــەلاوێـــژ

گه‌لاوێژ پێنجه‌مین مانگی ساڵی كوردی و دووه‌مین مانگی هاوینه‌ له‌ رۆژمێری كوردیدا . مانگی گه‌لاوێژ له‌ 23 ی ئابی هه‌موو ساڵێك ده‌ست پێده‌كات و 31 ڕۆژه‌ . گه‌لاوێژ له‌دوای مانگی خەرمانە‌ دێت كه‌ ئه‌وكات ده‌غل و دان ووشكبووه‌ به‌هۆی گه‌رماوه‌ له‌م مانگه‌شدا كه‌ش و هه‌وا ڕوو له‌ گۆڕان ده‌كات و فێنك ده‌بێت بۆ وه‌رزی پاییز .

هه‌ر له‌ كۆنه‌وه‌ بیروڕاكان پێیان وابووه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ هاتنی مانگی گه‌لاوێژ و ده‌ركه‌وتنی ئه‌ستێره‌ی گه‌لاوێژ گۆڕانكاری له‌ كه‌ش و هه‌وادا ڕووده‌دات و ئه‌م گۆرانكاریه‌شیان گه‌راندۆته‌وه‌ بۆ ده‌ركه‌وتنی ئه‌ستێره‌یه‌ك كه‌ له‌لایه‌ن كورد به‌ گه‌لاوێژ ناسراوه‌ و به‌ر له‌ 2 هه‌زار و 400 ساڵیش له‌لایه‌ن فیرعه‌ونه‌كان و میسریه‌ كۆنه‌كان به‌ سوبدت ناویان بردووه‌ و پێشیان وابووه‌ كه‌ لافاوی نیل له‌وساتدا به‌هۆی ده‌ركه‌وتنی ئه‌م ئه‌ستێرەیه‌وه‌ بووه‌ و یۆنانیه‌كانیش پێیان گوتووه‌ سوتی .
له‌ڕووی زانستی و فه‌له‌كناسیه‌وه‌ ئه‌م ئه‌ستێره‌یه‌ له‌ بنه‌ره‌تدا جووت ئه‌ستێره‌یه‌ و به‌گه‌شترین ئه‌ستێره‌ی وه‌رزی زستان داده‌نرێت و ده‌كه‌وێته‌ كۆ ئه‌ستێره‌ی ( سه‌گی گه‌وره‌ ) و به‌ ئه‌لفا ناسراوه‌ و ناوه‌ زانستیه‌كه‌شی (Sirius ) ی پێ ده‌ڵێن و لە12 ى ئابى هەموو سالێك بەدواوە به‌ر له‌وه‌ی خۆر هه‌ڵبێت به‌دیارده‌كه‌وێت و له‌وه‌رزی زستانیش به‌شه‌و له‌ناوه‌راستی ئاسماندا به‌دی ده‌كرێت و له‌ وه‌رزی به‌هاریش له‌دوای خۆر ئاوابوون به‌دیار ده‌كه‌وێت .
قه‌باره‌ی ئه‌ستێره‌ی گه‌لاوێژ دوو ئه‌وه‌نده‌ی قه‌باره‌ی خۆره‌ و وا مه‌زنده‌ ده‌كرێت ته‌مه‌نی ئه‌م ئه‌ستێره‌یه‌ زیاتر له‌ 240 ملیۆن ساڵ بێت و ڕووناكیه‌كه‌شی 26 جار له‌ خۆر زیاتره‌, دووری له‌خۆره‌وه‌ 8.6 ساڵی رووناكیه‌ ( ئه‌گه‌ر به‌م پێیه‌ بێت به‌ پێشكه‌وتووترین فرۆكه‌ی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ به‌ 10 ملیۆن ساڵ ده‌گه‌ین به‌م ئه‌ستێریه‌ ) و به‌ 16 كیلۆمه‌تر له‌ چركه‌یه‌ك به‌ده‌وری خۆیدا ده‌خولێته‌وه‌ و به‌پێنج رۆژ خولێك به‌ده‌وه‌ری خۆیدا ته‌واو ده‌كات
هۆكاری گۆڕانكاریه‌كه‌ش له‌كه‌ش و هه‌وا ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ خولانه‌وه‌ی زه‌وی به‌ده‌وری خۆیدا و له‌سه‌ر ته‌وه‌ری 23 پله‌ و هه‌روه‌ها سوڕانه‌وه‌ی به‌ده‌وری خۆر و به‌ركه‌وتنی تیشكی خۆر به‌شێوه‌یه‌كی ئاسۆیی به‌ زه‌وی , كه‌ له‌ وه‌رزی هاویندا به‌شێوه‌یه‌كی ستونی به‌ریده‌كه‌وت . ئه‌مه‌ش وا ده‌كات كه‌ ئه‌و ناوچانه‌ی له‌ هیڵی باكوری گۆیی زه‌وین وورده‌ وورده‌ گۆڕانكاریان تیدا رووده‌دات و به‌مه‌ش ( هه‌ڵگه‌رانه‌وه‌ی وه‌رز ) په‌یدا ده‌بێت له‌ وه‌رزی هاوین بۆ وه‌رزی پاییز ، بۆيه له‌ڕووی زانستی یه‌وه‌ هۆكاری گۆڕانی كه‌ش و هه‌وا له‌م مانگه‌دا هیچ په‌يوه‌ندی نیه‌ به‌ ده‌ركه‌وتنی ئه‌م ئه‌ستێره‌یه‌ و ئەوەى باسى لێوەدەكرێت جگە لە بيرورايەكى كۆنى نێو كۆمەلگا هيچى ترى لێ پەيوەست ناكرێت !

 

هه‌رێم عمر كاكل – رێكخراوى فەلەكناسى كوردستان
پلاتفۆڕمی زانستی زەوی

 

 

 

ئێستانیوز : بێستون لەتیف

سایكۆلۆژیای توندوتیژی

ئەگەر بەخێرایی ئاوڕێك لەمێژووی مرۆڤایەتی بدەینەوە مەحاڵە ساتە وەختێك لەژیانی مرۆڤایەتیدا بدۆزینەوە كە تیایدا توندوتیژی بەكارنەهێنرابێت، مێژوو پێمان دەڵێت لەپێش پێنج هەزار ساڵ پێش ئێستاوە هەتاكو ئەم ساتەوەختەمان پتر لە پێنج هەزار جەنگ و كۆدەتا و شۆڕش و ڕاپەڕینی گەلان و شەڕی ناوخۆی وڵاتان و ململانێی خوێناوی ڕوویانداوە، سیناریست و دەرهێنەر و ئەكتەرەكانی ئەم جەنگ و ململانێ خوێناویانە ئەو بوونەوەرانەن كە پێیان دەگوترێت مرۆڤ، شانۆی ئەم جەنگانەش كۆمەڵگەكانی مرۆڤایەتی بووە. ئەگەر لەڕوانگەی ئایینی ئیسلامەوە لەتوندوتیژی بڕوانین ئەوا هەر لەگەڵ كەوتنەوەی یەكەم نەوەی (ئادەم و حەوا)دا توندوتیژی لەدایكبوو، ئەویش كوشتنی (هابیل) بوو لەلایەن (قابیل)ی برایەوە. بەدرێژایی قۆناغە جیاجیاكانی ژیانی مرۆڤایەتی مرۆڤ هەمیشە لەهەوڵی داهێنەرانەی خۆی بۆ هۆكارەكانی كوشتن و كاولكاری و بەكارهێنانی توندوتیژی غافڵ نەبووە، لەدوای شۆڕشی پیشەسازی و گەشەسەندنی تەكنۆلۆژیا لەسەردەمێكی وەكو ئێستادا داهێنانەكانی مرۆڤەكان بۆ ئامڕازەكانی كوشتن و كاولكاری زۆر گۆڕانكاری گەورەی بەخۆوە دیوە.
ئەگەر ئەو ڕاستییانە لەسەر ئاستی گەلان و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان و گروپ و تاقمەكانی ناو یەك وڵاتدا ئاشكرا و ڕوون بن، ئەوا لەسەر ئاستی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكانی نێوان تاكەكانیش بەهەمان شێوەیە، تاك بەكارهێنەری توندوتیژی جۆراوجۆرە یان فیزیكی یان دەروونی یان هەردووكیان پێكەوە، یان ئاڕاستەی بەرامبەر و دەوروبەری خۆی دەكات، یان ئاڕاستەی خۆی دەكات (وەك لە خۆكوژیدا بەرجەستە دەبێت). لەكۆمەڵگەی ئێمەدا زیاتر توندوتیژییە فیزیكییەكان دەخرێنە خانەی توندوتیژییەوە، لەكاتێكدا توندوتیژی دەروونی پانتاییەكی گەورەی لەژیانی كۆمەڵگەدا گرتووە.
لەم ڕۆژگارەی ئێستا مەحاڵە شەو و ڕۆژێك بەسەرماندا تێپەڕێت ئەگەر هەواڵی چەند حاڵەتێكی توندوتیژی تێدا نەبیستین. بواری ئایینداری (بزووتنەوە ئیسلامییە توندڕەوەكان) و پەروەردە و خێزان و سیاسەت و ...تد، تێكڕا تیایاندا توندوتیژی ئەسپی خۆی تاوداوە.
دەروونناسی ئەمەریكی بەناوبانگ (سكێنەر) دەڵێت: توندتوتژی لەهزرەوە سەرچاوە دەگرێت پاشان دەبێتە ڕەفتار (زارەكی یان جووڵەیی)، كەواتە هزری توندوتیژ بەرهەمهێنی توندوتیژییە، هەروەكو چۆن لەپشت تیرۆرەوە هزری تیرۆریست ئامادەیە، لەپشت هەموو ڕەفتارێكی توندتیژییەوە هزرێكی توندتیژ ئامادەیە، كەواتە گرفتەكە لە سەرچاوەكەدایە كە (بیر)ی مرۆڤە، باوەڕبوونە بەتوندتیژی، نەك لەخودی ڕەفتارەكەدا كە دەرئەنجامی (بیروباوەڕ)ەكەیە.
زۆر بەسانایی لەدیرۆكی مرۆڤایەتیدا سەدان و هەزار و بگرە ملیۆنەها پاڵەوانی كوشتن و بڕین و كاولكاری دەدۆزینەوە، بەڵام زۆر بەدەگمەن نموونەی وەك (گاندی) دەدۆزینەوە.
دەكرێت توندوتیژی بەبەشێكی دانەبڕاوی سروشت و پێكهاتەی سایكۆلۆژی مرۆڤ دابنرێت، تێنەگەیشتنی تەواو لەچەمكی توندوتیژی وایكردووە تەنها ڕووداوە خوێناویەكان خوێندنەوەی بۆ بكرێت، دەنا توندوتیژی خۆی لەچەندین فۆرمی تردا نماییش دەكات، بۆ نموونە، دیاردەی خەتەنەكردنی كچان بەفۆرمێكی توندوتیژی دادەنرێت كە بەرامبەر ڕەگەزی مێینە بەڕێوەدەچێت، بەڵام لەكۆمەڵگە ڕۆژهەڵاتییەكاندا وەك بەجێهێنانی سوننەتێك لێیدەڕوانرێت. ناپاكیی هاوسەریی هەر لایەنێك لە هاوسەران ئەنجامی بدەن بەتوندوتیژی دادەنرێت دژی بەرامبەر، بەڵام لەكۆمەڵگە ڕۆژهەڵاتییەكاندا وەك لادانێكی كۆمەڵایەتی دادەنرێت نەك توندوتیژی، خۆبەدوورگرتن لەئەنجامدانی پرۆسەی سێكسیی هەر لایەنێكی ژیانی هاوسەریی پێی هەستێت بەهەمان شێوە بە توندوتیژی دادەنرێت. جیاكاری لەنێوان منداڵاندا لەلایەن دایك و باوكانە بەتوندوتیژی هەژمار دەكرێت. جیاكاری لەنێوان فەرمانبەراندا لەلایەن بەڕێوەبەرانەوە بەبێئەوەی لەسەر بنەمای دڵسۆزی بۆ كار و پابەند بوون بە دیسپلینەكانەوە بێت، بەتوندوتیژی دادەنرێت، تەنگپێهەڵچنینی كچان لەڕێگاوبانەكاندا لەلایەن كوڕانەوە بەتوندوتیژی دادەنرێت. ئاڵوودەبوون لەسەر ئەلكهول و مادەهۆشبەرەكانی تر بەتوندتیژی دادەنرێت كە تاك ئاڕاستەی خود دەكرێت، ئەم هەڵوێستانە و چەندانی تر ڕۆژانە پیایاندا گوزەر دەكەین بێئەوەی هەڵوەستە لەسەر ناواخنە توندوتیژییەكانیان بكەین.
كەسانی توندوتیژ كەسانێكن لەڕووی سۆزدارییەوە ساردن، لەڕووی بەزەییەوە دڵڕەقن، لەڕووی كۆمەڵایەتییەوە بێباكن، دەمارگیرن بۆ بیروباوەڕ و بۆچوونەكانیان، سەرسەختن لە مامەڵە و پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكانیاندا، زۆر بەكەمی خوێندنەوە بۆ ئاییندەی ڕەفتارەكانیان دەكەن. كەسانی توندتیژ ویژدانیان دووچاری هەڵاوسان بووە، ئینجا ئەم هەڵاوسانە دەرەنجامی پەروەردەیەكی چەوتی خێزانی بێت یاخود لەڕێی شتنەوەی مێشكەوە بێت كە ئایدیۆلۆژیایەك یان تاقم و گروپ و حزبێك كاری لەسەر بكەن و تاك لە بەها مرۆییەكان بشۆنەوە. كەسانی ناتوندوتیژ لێبوردە نین، لێبوردەیی بە لاوازی و بەزین دەبینن. ئەگەر بەرامبەر داوای لێبوردنیان لێبكات ئەوا پەسەندكردنی ئەو داوایە بەبەزین دادەنێن، خۆشیان ئامادەنین داوای لێبوردن بكەن چونكە باوەڕیان وایە كە لاوازی خۆیان نیشان دەدەن، ئەمە لەكاتێكدا پرەنسیپەكانی دەرووندروستی پێمان دەڵێت، یەكێك لە خەسڵەتەكانی كەسانی دەرووندروست بریتییە لەلێبوردەیی. كەسانی ناتوندتیژ لەدوای ئەنجامدانی هەڵەیەك یان توندتیژییەكی كاتی هەست بەپەشیمانی دەكەن و تووشی ئازاری ویژدانیان دەبن، بەڵام كەسانی توندوتیژ هەست بەپەشیمانی ناكەن و ئازاری ویژدانیان تووش نابێت، چونكە لەبنەڕەتدا ویژدانیان وەك پێكهاتەیەكی سایكۆلۆژی نەخۆشە.
خوێندنەوەی تاكی توندوتیژ بۆ چەمكی (خێر و شەڕ)، (چاكە و خراپە)، (ڕەش و سپی)، هەمان خوێندنەوەی كەسە ناتوندوتیژەكان نییە، ئەوەی خوێندنەوە دەكات بۆ ئەم چەمكانە و ڕۆڵی دادوەر دەگێڕێت بریتیییە لە ویژدانی مرۆڤ، كەبەپێی بۆچوونەكانی دەروونناسی بەناوبانگ (سیگمۆند فرۆید) ناودەبرێت بە (خۆمەكی باڵا)، بەبۆچوونی ئەم زانایە مرۆڤ دوو ڕەمەكی هەیە یەكەمیان ڕەمەكی ژیان دۆستی و بنیاتنانە كە بە (ئیرۆس) ناوی دەبات، دووەمیان ڕەمەكی (ساناتۆس)ە كە پاڵ بەمرۆڤەوە دەنێت بۆ وێرانكاری و توندوتیژی، هەركاتێك ڕەمەكی دووەم زاڵ بێت لەسەر ڕەمەكی یەكەم ئەوا تاك تاكێكی توندوتیژ دەردەچێت. جگە لەمانە دەكرێت خێزان و ژینگە و بیروباوەڕێكی دیاریكراو و بۆماوە و بوونی هەندێ نەخۆشی، ببنە فاكتەری دروستبوونی توندوتیژی. لەزۆربەی حاڵەتەكانی ژیانی ئاسایی تاكەكاندا شكست لەهەڵوێستیە جیاجیاكاندا و بوونی بەربەست لەنێوان مرۆڤ و ئامانجەكانیدا گەورەترین هاندەرن بۆ توندوتیژبوونی ڕەفتاری مرۆڤ.
(توندوتیژی، شەڕەنگێزی دەخاتەوە) ئەمە ئەو پرەنسیپەیە كە دەروونناسان و قوتابخانە دەروونییەكان لەسەری كۆكن، كەواتە بۆئەوەی بتوانین كار لەسەر دروستبوونی نەوەیەكی ناتوندتیژ بكەین دەبێت فەزایەكی ناتوندوتیژ بخوڵقێنین، چ لەسەر ئاستی خێزان، چ لەسەر ئاستی قوتابخانە و كۆمەڵگەدا. بۆئەوەی بەر بەتوندتیژییەكانی ناو كۆمەڵگەش بگیرێت دەبێت یاسا وەك دەرمانێكی كاریگەر ڕۆڵی خۆی بگێڕێت لەكەمكردنەوەی ئەم پەتا دەروونییە كۆمەڵایەتییەدا.
دەبێت كۆمەڵگە ڕەتی هەر ئایدیۆلۆژیایەك بكاتەوە كە بەرهەمهێن و هاندەری توندوتیژی بێت، یان تاكەكانی كۆمەڵگە بەرەو ئەو ئاڕاستەیە ببات، دەبێت تۆوی یەكتر قبوڵكردن و لێبوردەیی لەناخی منداڵانی كورددا بچێنین، پرۆگرامەكانی خوێندن بەو ئاڕاستەیە كار بكەن، میدیای كوردی بەوریاییەوە مامەڵە لەگەڵ ڕووداو و هەڵوێستە جیاجیاكاندا بكات تاكو نەبنە فاكتەرێك بۆ بزواندنی هەستی شەڕەنگێزی و تاودان بە توندوتیژی.

 

دەروونناس سامان سیوەیلی

 

 

 

ب . ل

رووسیا وزە دەدات بە مانگە دەستكردەكان

زاناكانی‌ ئەكادیمیای‌ مۆگایسكی‌ رووسی‌ تایبەت بە بواری‌ سەربازی‌ لە بۆشایی ئاسمان كار لەسەر دروست كردنی‌ وێستگەیەكی‌ كۆكردنەوەی‌ وزە دەكەن لە خولگەی‌ زەویدا، ئامانجی‌ پڕۆژەكەش پێدانی‌ وزەیە بەو مانگە دەستكردانەی‌ توانای‌ وەرگرتنی‌ وزەی‌ تیشكی‌ خۆریان نامێنێت.

بە گوێرەی‌ راپۆرتێكی‌ رۆژنامەی‌ ئەزڤێستیای‌ رووسی، بنەمای‌ كاری‌ پڕۆژەكە ئەوەیە، كە دەیان رۆبۆت دەخەنە كار بۆ كۆكردنەوەی‌ وزە لە تیشكی‌ خۆر‌و هەروەها لەو تیشكانەش كە زەوی‌ دەیداتەوە، پاشان هەموو ئەو وزەیە كۆدەكاتەوە‌و هەر سەتەلایتێك پێویستی‌ پێی‌ بێت دایداتێ.

هەر ئەو راپۆرتە ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات، رۆبۆتەكان لە شێوەی‌ دەفری‌ فڕیودان كە لەفلمەكاندا دەیانبینین، بەڵام بەهۆی‌ تەكنۆلۆژیای‌ نوێوە توانایەكی‌ زۆریان هەیە لە وەرگرتن‌ و كۆكردنەوەی‌ وزەی‌ خۆر، سوودی‌ پڕۆژەكەش لەوەدایە ئەو مانگە دەستكردانەی‌ بچووكن‌ و خۆیان توانای‌ وەرگرتنی‌ وزەیان نامێنێت، تەمەنیان درێژ دەكرێتەوە.

ك-س

چۆن به‌ شێوه‌یه‌كی سروشتی گورچیله‌ خاوێن ده‌كه‌یته‌وه‌

گورچیله‌گورچیلە، یەکێکە لەئەندامە گرنگەکانی لەشی مرۆڤ، كه‌ڕۆژانه‌و به‌ به‌رده‌وامی‌ ڕێژه‌یه‌كی‌ زۆر خوێن دەپاڵێوێت، هەربۆیە پێویستی بەپاراستن هەیەو دەبێت بایەخ بەو خواردنانە بدرێت کە دەبێتەهۆی خاوێنکردنەوەو چالاککردنی گورچیلە.* ئه‌مانه‌ هاوكارن بۆ خاوێنكردنه‌وه‌ی‌ گورچیله‌:

- گەڵا سەوزەکان، وەک سپێناخ یان کەرەوز، چونکە پەستانی سەر گورچیلەکان کەمدەکاتەوە.
- شەربەتی لیمۆ، هاوكاره‌ بۆ رێگاگرتن لەدروستبونی بەرد.
- زەنجەبیل، کاریگەری لەسەر پاراستنی گورچیلە هەیە لەهەوکردن.
-سیر، بۆ گورچیلەکان بەسودەو هاوكاره‌ بۆ كه‌مكردنه‌وی‌ پەستانی.
- زەیتی زەیتون، بەهەمانشێوە هاوكاره‌ بۆ پاراستنی‌ گورچیلەکان لەبەرد.
- زەردەچەوە، هاوكاره‌ له‌ رێگاگرتن لەهەوکردن و دروستبونی بەرد.
- شوتی، دەوڵەمەندە بەریشاڵ، یارمەتی پاراستنی گورچیلەکان دەدات.
- ناوکە کولەكە، دەوڵەمەندە بەفسفۆرو پۆتاسیۆم، گورچلەکان لەنەخۆشی دەپارێزێت.
- سێو، دەوڵەمەندە بەریشاڵەکان و لە ژەهراویبوون دەیپارێزێت.

 

پڕۆفیسۆر دكتۆر سیروان حه‌مه‌ شه‌ریف قه‌ره‌داغی‌
پسپۆری‌ نه‌شته‌رگه‌ری‌ گشتی‌، نه‌شته‌رگه‌ری‌ كۆئه‌ندامی‌ هه‌رس و جگه‌ر، نه‌شته‌رگه‌ری‌ به‌ ناظور

ب.ل