گۆڕینی دیموگرافیای رۆژئاوا... لە ئەسەدەوە بۆ ئەردۆغان

رۆژئاوا، ئەو بەشەی کوردستان كە بە پێی رێكەوتنامەی سایكس بیكۆ بەر وڵاتی سوریای ژێر ئینتدابی فەڕنسا كەوت، دوای سەربەخۆیی سوریا لە حوكمی ئینتیدابی فەرەنسی لە ساڵی 1946، خاكی كوردستانی رۆژاوا بەبەردەوامی رووبەرووی گۆڕینی دیموگرافیا دەكرێتەوە، لەو ساوە تا ئەمرۆشی لەگەڵ دابێت، بە شێوازی جیا جیا كورد كە خەڵكە رەسەنەكەی ئەو ناوچەیە، لەسەر خاكەكەی رادەگوازرێت و نەتەوەی عەرەب لە شوێنی نیشتەجی دەكرێت.
پێش هاتنە سەر دەسەڵاتی بەعسیەكان لە سوریا، هەوڵ بۆ گۆرینی دیموگرافیایی رۆژئاوای كوردستان هەبووە، بۆ نموونە بە پێی مەرسومێكی دەسەڵاتی جێبەجێكردن، لەو وڵاتە بە ژمارە (193) كە لە ساڵی 1952 دەرچووە، كورد تۆماری گرێبەستە كشتوكاڵیەكانی لە ناوچە سنووریەكان كە لە لیوای ئیدلب دەست پێدەكات تا رۆژهەڵاتی حەسەكە، وە تا دەگاتە سنووری باشووری كوردستان لە رۆژئاوای شاری شەنگار، بۆی نەبوو داوای تازەكردنەوەی ئەو گرێبەستە كشتوكاڵیانە بكاتەوە، كە بە پێی یاسا خاوەنداریەتی بۆ جوتیارە كوردەكان دەگەڕایەوە، بۆیە دەتوانین لە رووی یاسایەوە ئەوەی ناونراوبوو یاسایی چاکاسازی کشتوکاڵی لە سوریا بە یەکەمین هەنگاوی تەعریب لەسەر خاکی کوردان ناوبنێین.
دوای هاتنە سەر دەستەڵاتی بەعسیەکان، لە ساڵی ١٩٦٣ لە سوریا، ئیدی تەعریب دەچێتە قٶناغێکی مەترسیدارتر، چونکە بەعسیەکان پێیان وابوو کە کورد لە رۆژئاوای کوردستان خاوەن خاک نین، بگرە لە دەرەوە هاتوون، هەر بۆیەشە مامەڵەی کەسانی بێ ناسنامەی لەگەڵ کورد دەکرد، بەعس هەمیشە کوردی رووبەڕووی زیندان و دوورخستنەوە و بێ بەشکردن لە خوێندنی دەکردەوە.
بەعسیەکان لە کۆنگرەی سێی حزبەکەیان، کە لە ساڵی ١٩٦٦ بەستایان، بڕیاریان دا کە چاوبخشێنەوە بە موڵکیەتی ئەو ناوچە سنووریانە، کە زۆرینەیان کورد بوون، بە درێژایی ٣٥٠ کم و قوڵایی ١٠- ١٥ کم، لەو کۆنگرەیە بڕیاریاندا کە ئەو ناوچەیە خاوەنداریەتی تانیا بۆ دەوڵەتی سوریا دەبێت کە تێکڕایی ناوچەکە ٥٢٥٠ کم٢ بوو.
پشتێنەی تەعریب سیاسەتێکی مەترسیداری بەعسیەکان بوو دژ بە کوردستانی رۆژئاوا، کە بەعسیەکان لە ناوچە کوردیەکانی رۆژئاوایی کوردستان درووستیان کرد، بە دوو قۆنا‌غ کاریان بۆکرد.
قۆنا‌غی یەکەم : لە ساڵانی ١٩٥٩- ١٩٦٠، رژیمی بەعسی سوری لە شارەکانی (درعا و حەما و ئیدلب) هاوڵاتیانی عەرەبی ئەو ناوچانە بۆ دە گوندی کوردان لە پارێزگای حەسەکە دەگوازێتەوە و لەسەر خاکی کوردان نیشتەجێیان دەکات.
قۆنا‌غی دووەم: پشتێنەی تەعریب لە ساڵانی ١٩٧٤-١٩٧٧ دەبێت، لەم قۆناغەشدا رژێمی بەعس ٤٠٠٠ خێزانی عەڕەب لە دەوروبەری رەقە دەگوازێتەوە لە رۆژئاوایی کوردستان، بە درێژایی ٢٧٥ کم و قوڵایی ١٠-١٥ کم نیشتەجێیان دەکات، لەم قۆناغەی تەعریبی بەعسیەکان ٣٣٥ گوندی کوردەکان بەر هەڵمەتی تەعریب دەکەون.
دوای سەرهەڵدانی شۆڕشی سوریا لە ساڵی ٢٠١١ بە دواوە ، دەرفەتێکی لەبار بۆ کورد لە رۆژئاوایی کوردستان هاتەپێش، ئازادکردنی تەوای خاکەکەی لە لایەن شەڕڤانانی یەپەگە و یەپەژە، دامەزراندنی ئیدارەی خۆبەڕیوەبەری لە کانتۆنەکانی (عەفرین، کۆبانی، جەزیرە)، بووە هۆی ئەوەی دەوڵەتی تورکیا ئەو دیفاکتۆیەی رۆژئاوای کوردستانی پێ قەبوول نەکرێت، بۆیە ساڵی ٢٠١٨ هیرشێکی هۆڤانەی بۆ سەر کانتۆنی عەفرین و ٣٠٠ گوندی ئەو ناوجەیە دەستپێکرد، دوای دوو مانگ لە بەرگری قارەمانانە بە هۆی نابەرابەری هیزەکان عەفرین لە ١٨/٣/ ٢٠١٨، لە لایەن سوپای تورکیا داگیرکرا.
دەوڵەتی تورکیا تەنیا بە داگیرکردنی عەفرین دڵی ئاوی نەخواردەوە، بگرە لە ٩ ئۆکتۆبەری ٢٠١٩ ، هێرشی بۆسەر ناوچەکانی سەرێ کانیی و گرێ سپی دەستپیکرد، وێڕایی بەرگری قارەمانانی هێزەکانی هەسەدە، بەڵام بەهۆی پشتیکردنی هێزەکانی ئەمەریکا و دواتریش ڕیکەوتنی (ئەمریکی- تورکی) ، (رووسی – تورکی) ئەو ناوچانە بە قوڵایی ٣٠ کم و درێژایی نزیکەی ١٠٠٠کم رادەستی تورکیا کرا.
دوایی داگیرکردنی ناوچەکانی عەفرین و سەرێ کانیێ و گرێ سپی لە لایەن سوپای تورکیا و هێزە تیرۆرستیە هاوپەیمانەکانی، ئێستا ئەو ناوچانە رووبەڕووی گوڕینی دیموگرافیا دەبنەوە، ئەوەی جێگای نیگەرانیە، جیهان لە ئاست ئەو تاوانەی دەوڵەتی تورکیا هەلوێستێکی ئەوتۆی دەرنەبڕیوە.
بە پێی چەندین یاسایی نێودەوڵەتی، لە ناویاندا وەک لە ڕیکەوتنامەی رۆما کە لە ساڵی ١٩٩٨، دادگای تاونی دەولی لەسەر دامەزراوە، راگواستنی زۆرەملێی دانیشتوان بریتیە لە تاوانی جەنگ، هەروەها ماددەی (٤٩) لە رێکەوتنامەی جنیف ١٩٤٩، هەردوو پرۆتۆکۆلی هاوپێچی کە لە ساڵئ ١٩٧٩ دەرچووە بەهەمان شێوەی رێکەوتنامەی رۆما رێگری دەکات لە راگواستنی زۆرەملێی هاولاتیان، ئەم کارەش بە تاوانی جەنگ دەناسێت.
ماددەی(٢) پەیماننامەی نەتەوەیەکگرتووەکان کە لە دیسێمبەری ١٩٤٨ دەرچووە رێگری دەکات لە ئەنجامدانی کوشتنی بە کۆمەڵ، کە تورکیا یەکێک لەو دەوڵەتانیە واژۆی لەسەر زۆرێک لەو رێکەوتننامانە کردووە، وەلی ئێستا پابەندی هیچیان نابێت، دەرهەق بە دانیشتوانی کورد کۆمەلکوژی ئەنجام دەدات، هەروەها بۆ گۆڕینی دیموگرافیایی ئەو ناوچانەی لە رۆژئاوایی کوردستان داگیری کردووە، سڵ لە هیچ کارێکی نایاسایی و نامرۆڤانە ناکاتەوە.
بۆیە لە بەرامبەر ئەو سیاسەتەی دەوڵەتی تورکیا سەبارەت بە گۆڕینی دیمۆگرافیای خاکی کوردستان، دەبیت کورد لە ئاستی جیهان دەست بکات بە خەباتێکی گەورەی جەماوەری و دبلۆماسی، چونکە مێژووی داگیرکاری تورکیا ئەوەمان پێدەڵێت کە ئەو دەوڵەتە هەو شوێنێکی داگیرکردبێت بە ئاسانی لێی دەرناچێت.

هیوا سەید سەلیم

 

ته‌كسی" وه‌ك بیانوویه‌ك بۆ شه‌ڕی كۆیله‌كردنی ژنان

 

لە ھەر شەڕێکی ئایدۆلۆژی بەرەکانی پێشەوە و بەرەکانی دواوە ھەن؛ بۆیە ئێستا ژمارەیەک ئەندامی رێکخراوی تیرۆریستی داعش بە جەستە لە کوڵەجۆ و خانەقین و دووزخورماتو و جه‌له‌ولا شەڕی چەکداری لەگەڵ ھێزەکانی پێشمەرگە و کۆمەڵگای ئێمە دەکەن و کردەوەی تیرۆریستی ئەنجامدەدەن، ھەندێکی تریش لە بەرەی پێشەوە لە رێگای دامودەزگاکانی ھەرێمی کوردستان بە قەڵەم و میکانیزمەکانی دونیای دیموکراسی، شەڕی فکر و لێسەندنەوەی ماف و به‌کۆیلەکردنی کۆمەڵگا دەکەن بۆ سەپاندنی ئامانجه‌ هاوشێوه‌كانی فكری "ده‌وڵه‌تی خه‌لافه"‌.

وێناکردنی ژنان وەک ئامرازی سێکس و زنجیرکردنیان بۆئەوەی پیاوان لە کۆنتڕۆڵنەکردنی ئاره‌زووه‌كانی ئەندامی نێرینەیان دووربن، جگە لە سه‌پاندنی فکری "ده‌وڵه‌تی خه‌لافه‌" بەسەر خەڵکی ھەرێمی کوردستان، لێسه‌ندنه‌وه‌ی پیاده‌كردنی مافه‌ تاكه‌كه‌سییه‌كانیشه‌ له‌پاڵ لێسه‌ندنه‌وه‌ی كه‌رامه‌تی مرۆیی ژنان و پیاوان.

دوایین فه‌توای، ئه‌نجوومه‌نی باڵای فه‌توای یه‌كێتی زانایانی ئیسلامی كوردستان، كه‌ له‌ 4ی12ی 2019 به‌ نووسراوی ژماره ‌144 ده‌رچووه‌ له‌باره‌ی "حوكمی سه‌ركه‌وتنی ئافره‌ت به‌ ته‌نها له‌گه‌ڵ شوفێری ته‌كسی"، بریاره‌كانی ده‌وڵه‌تی خه‌لافه‌ له‌ سه‌ره‌تای داگیركردنی موسڵ و شه‌نگال له‌ 2014 ده‌هێنێته‌وه‌ یادمان، به‌تایبه‌ت ئه‌و حوكمانه‌ی‌ به‌ناوی شه‌ریعه‌ی ئیسلامه‌وه‌ ده‌سه‌پێندران به‌سه‌ر ژنان و هاووڵاتیانی ژێرده‌سته‌ی ناوچه‌كه‌.
ئه‌نجوومه‌نی فه‌توا له‌ خاڵی یه‌كه‌می نێو هه‌شت خاڵه‌ راگه‌یه‌ندراوه‌كه‌یدا وتوویه‌تی "ده‌رچوونی ئافره‌ت له‌ته‌ك مه‌حره‌می خۆیدا هه‌ر كاتێك بێت بۆ هه‌ر جێگایه‌ك بێت دروسته‌" و، له‌خاڵی شه‌شه‌م وتوویانه‌ "پێویسته‌ ئافره‌ت، به‌ ته‌نها له‌گه‌ڵ شوفێری نامه‌حره‌می ته‌كسی ده‌رنه‌چێت."
به‌ وه‌رگێڕانی ئه‌م ده‌قه‌ بۆ بواره‌كانی دیكه‌ی ژیان جگه‌ له‌سه‌ركه‌وتنی "ته‌كسی"، له‌ داهاتوو ده‌بێ چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌بین ئه‌نجوومه‌نی باڵای فه‌توا، خوێندنی كچان جگه‌ له‌ زانكۆی شاره‌كه‌ی خۆی له‌ زانكۆی شارێكی دیكه‌ حه‌رام بكات له‌گه‌ڵ پرۆسه‌ی خوێندنی تواناسازی له‌ وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵا و گه‌شتكردن بۆ وڵاتان. ده‌بێ چاوه‌ڕوانبین به‌ ته‌نیا ژیانی ژنێك له‌ ماڵێك قه‌ده‌غه‌ بكات، شوفێریكردن بۆ ژنان و چوونه‌‌ سینه‌ما‌ و كۆنسێرت و په‌یكه‌رسازی كه‌ ئێستا سعودیه‌ حه‌ڵاڵی كردووه‌‌ ئه‌م "زانا"یانه‌ له‌ كوردستان قده‌غه‌ و حه‌رامی بكه‌ن.

 

له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردنی شه‌ڕی رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی رێكخراوی تیرۆریستی داعش، یه‌كێتی زانایانی ئیسلامی كوردستان و پارته‌ سیاسییه‌ ئیسلامییه‌كان رایانگه‌یاند "ئاینی ئیسلام بێ به‌رییه‌ له‌ رێكخراوی تیرۆریستی داعش و ئه‌وان نوێنه‌رایه‌تی ئه‌و ئاینه‌ ناكه‌ن"، به‌ڵام له‌ فه‌تواكانی كۆتایی ئه‌م یه‌كێتییه‌ به‌ جۆرێكی دیكه‌ راستی بیركردنه‌وه‌كانی خۆیان خستۆته‌ڕوو.
رێكخه‌ری راسپارده‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان له‌ خولی 22ی ئه‌نجوومه‌نی مافه‌كانی مرۆڤی سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان له‌ جنێڤ، سه‌باره‌ت ژماره‌ی پێشمه‌رگه‌ شه‌هید و برینداره‌كان وتی "له‌شه‌ڕی دژی داعش نزیكه‌ی 2000پێشمه‌رگه‌ شه‌هیدبوون، نزیكه‌ی 12هه‌زار پێشمه‌رگه‌ برنداربوون له‌وانه‌ش 293یان كه‌مئه‌ندام بوون، كه‌ 235یان قاچ یان ده‌ستیان له‌ده‌ستداوه‌، 20یان توانای بینینیان له‌ده‌ستداوه‌، 38ی دیكه‌شیان تووشی ئیفلیجی ته‌واوبوون و عاره‌بانه‌ به‌كارده‌هێنن."
پرسیاری جددی بۆ یه‌كێتی زانایانی ئیسلامی كوردستان ئه‌وه‌یه‌:
ئایا هه‌رێمی كوردستان و خه‌ڵكه‌كه‌ی له‌ پێناوچی شه‌ڕی تیرۆریان دژ به‌ ده‌وڵه‌تی خه‌لافه‌ كرد؟ له‌پێناو چی نزیكه‌ی 2000پێشمه‌رگه‌ی ئه‌م وڵاته‌ شه‌هیدبوون و، هه‌زاران كچ و ژنی ئێزیدی ئێمه‌ بران یان شه‌هیدكران؟
ده‌بێ یه‌كێتی زانایان وڵاممان بداته‌وه، ده‌یه‌وێت كوردستان بكاته‌ سعودیه‌ یان ئێران یا ئه‌فغانستان؟ له‌ كاتێكدا كۆمه‌ڵگای هه‌رێمی كوردستان تایبه‌تمه‌ندی خۆی هه‌یه‌ و پێویسته‌ له‌بری به‌هێزكردنی حوكمه‌كانی ئاین، دامه‌زراوه‌كان به‌هێزبكرێن بۆئه‌وه‌ی هه‌ر ژنێك یان هه‌ر پیاوێك هه‌ست به‌ پارێزراوی ئاسایشیان بكه‌ن و زه‌مینه‌ی ئه‌نجامدانی تاوان له‌و رێگایه‌وه‌ نه‌هێڵدرێت.

ئه‌م فه‌توایه‌ی یه‌كێتی زانایان ته‌نیا نه‌نگی نییه‌ بۆ خودی یه‌كێتییه‌كه‌، به‌ڵكو شه‌رمه‌زارییه‌ بۆ ئه‌و حیزبانه‌ی نوێنه‌ره‌كانیان به‌و جۆره‌ دونیابینی ئاینیان له‌ناو یه‌كێتییه‌كه‌ ده‌خه‌نه‌ڕوو.
بۆ نموونه‌ له‌ كۆنگره‌ی شه‌شه‌می یه‌كێتی زانایان، له‌ كۆی 31ئه‌ندامی ده‌سته‌ی باڵا، 22ئه‌ندامی پارتی ده‌رچوون و 9ئه‌ندامی دیكه‌یان له‌لایه‌نه‌كانی دیكه‌بوون. ‌

ئه‌نجوومه‌نی باڵای فه‌توا به‌م فه‌توایه‌ی، كۆی ئه‌و خه‌بات و تێكۆشانه‌ی به‌رگریكارانی مافه‌كانی مرۆڤ و ژنپارێزان له‌ ماوه‌ی‌ 28 ساڵ بن پێ ده‌خات و، به‌یه‌كه‌وه‌ ژیانی ئاشتیانه‌ی ئاینی نێوان ئاینه‌كان ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌، ته‌واوی هه‌وڵه‌ ماددی و مه‌عنه‌وییه‌كانی حكومه‌تیش له‌ به‌ڕێوبه‌رایه‌تییه‌كانی به‌گژداچوونه‌وه‌ی توندووتیژی خێزانی سفر ده‌كاته‌وه‌.
بۆیه‌ پێویسته‌ یه‌كێتی زانایان فه‌تواكه‌ی بكێشێته‌وه‌ و داوای لێبوردن له‌ ژنان و پیاوانی ئه‌م كۆمه‌ڵگایه‌ و كاسبكارانی وفێری ته‌كسی بكات. یه‌كێتییه‌كه‌ گرنگه‌ له‌وه‌ تێبگه‌ن خه‌باتی یه‌كسانی و دادپه‌روه‌ری رێچكه‌ی خۆی گرتووه‌ و به‌ بیریاری "ده‌وڵه‌تی خه‌لافه"‌ ناوه‌ستێت.

 

نیاز عه‌بدوڵا

 

 

 

 

 

 

ب - ل

ئەرێ سەدام فریشتە بوو؟

 

لەدوای هاتنی تەکنەلۆژیا و بەکارهێنانی تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان و فراوان بوونیان لە هەرێمی کوردستان و بەکارهێنانیان لەلایەن زۆرترین هاوڵاتییەوە بەبەردەوامی، ئەمە وای کردوە جۆرێک لەفەوزا و پشێوی دروستبێت، بەجۆرێک هەرچی ڤیدۆ و قسەی نەشیاو و وێنەی نەشیاو هەیە بێ سانسۆر بڵاودەبێتەوە، لەشکرێک لە خەڵکیش لە تێچێن قسەدەکات و دەنووسێت بەبیانوی ئەوەی هەڵوێستی هەیە، یاخود ڕای خۆی دەردەبڕێت.

ئەوەی مەبەستمە قسەی لەسەر بکەم وێنە و وتە و ڤیدۆکانی گەورەترین دیکتاتۆری سەدەی ڕابردوو (سەدام حوسێن)ە، کە لەلایەن چەندین پەیج و ئەکاونتی کوردییەوە وێنە و ڤیدۆی بۆ بڵاودەکرێتەوە و ستایش دەکرێت وەک فریشتەیەک نیشاندەدرێت!

جا ئەوەندەی من چاودێری ئەو پەیجانەم کردبێت دەگەڕێن ئەو ڤیدۆ و لێدوانانەی سەدام بڵاودەکەنەوە کە باسی کورد دەکات و پاکی خۆی نیشان دەدات، بۆنموونە سەدام سەردانی ناوچەیەکی شاخاوی کوردستانی کردووە لەگەڵ کوڕە جوتیارێک قسەدەکات و دەڵێت: "من گوندەکان ئاوەدان دەکەمەوە و کارەباتان بۆدەهێنم و ژیانتان پارێزراودەبێت، بەڵام پێشمەرگە کە ئەو بە تێکدەر ناوی دەبات وێرانی دەکەن، یاخود لە ڤیدۆیەکی تردا سەدام لە هۆڵی دادگادا هەوڵی جوڵاندنی سۆزی خەڵكی دەدات و دەڵێت: "لەکاتی شەڕی (کوێت)دا، کەخۆی بە ڕزگارکردنی کوێت ناوی دەبات ئەفسەرێکی عێراقی دەستدرێژی کردۆتە سەر هاوڵاتییەکی عەرەب، کە نە عێراقی بووەو نە کوێتی بووە، بەڵام من لیژنەم بۆ دروستکرد بۆ سەلماندنی تاوانەکە لە کۆتایدا فەرمانم کرد بە لەسێدارەدانی و سێ ڕۆژ تەرمەکەیم هێشتەوە تا ببێت بە عیبرەت، ئایا ئەوە لە ڕیشی من دەوەشێتەوە بهێڵم دەستدرێژی بکرێتە سەر گەلی کورد"؟
جا لەکاتی قسەکردنەکەی سەدامدا میوزیکێکی غەمگین دانراوە لەگەڵ دەنگەکەدا، لە تێچێنیش لەشکرێک لە هاوڵاتی کوردی بێ ئاگا و بە ئاگاش ڕەحمەت و پەسن و ستایشی بۆ سەدام نوسیوە.

لە ڕاستیدا سەدام هیچی کەمترنەبوو لە هیتلەر و ستالین و دیکتاتۆرەکانی سەدەی بیست، هیتلەر هۆڵۆکۆستی کردبێت ئەوا سەدامیش ئەنفالی ئەنجامداوە، کە هیچی کەمترنییە لە هۆلۆکۆستی جولەکە، کە ئێستا حوکمی جیهان دەکەن و گەلی کوردیش لەباشور هەر لە خەمی ئەوەدایە مانگانە بڕە مووچەکەی وەرگرێت یان نا، پارچەکانی باکور و ڕۆژهەڵاتی کوردستانیش کوردبوونی لێسەندراوەتەوە و زمان و کلتور و هزری نەتەوەیی لەناودەدرێت لە لایەن داگیرکەرانەوە، لە ڕۆژئاوای کوردستانیش هەرچی هێزی تیرۆرستیە هەر ڕۆژە و لەژێر ناوێکدا دروستی دەکەن و زلهێزەکان دژی کورد بەکاری دەهێنن.

سوپاکەی سەدام لە ئەنفالدا هەرچی جۆری سزایە بەکاری هێنا لە دژی کورد، نوسەر (محمەد ڕەئوف) لە کتێبی (پاکیزەکانی ئەنفال)دا، کە لێکۆڵینەوەیەکی وردە لەسەر کچە فرۆشراوەکانی ئەنفال زۆر بەوردی کاری لەسەر پرسی ژنی کورد کردوە لە ساتەوەختی دەستپێکردنی پڕۆسەی ئەنفال و لە زیندانەکانی بەعسدا.

کە چەندین چیرۆکی ڕاستەقینەی کچە کوردەکانی تێدایە کە ئەستمە بۆ کەسێك کەمێک مرۆڤایەتی لە ناخیدا هەبێت شۆک نەبێت، یاخود نەگری لەبەردەم چیرۆکی ئەو کچانەدا، لە لاپەرە (٦٨)ی کتێبەکەدا چیرۆکی ژنێک دەگێڕێتەوە بەناوی ( ڕەحمە عبدولکەریم) کە دەربازبووی ئەنفالەو دەڵێت: " بە چاوی خۆم لە سەربازگەی تۆبزاوە دەستدرێژیکردنە سەر ئافرەتانم بینوە، کچێکی زۆر جوان کە ناوی بەیان بوو خەڵكی گوندەکانی قەرەحەسەن بوو تەمەنی لەنێوان (١٤ – ١٥)ساڵ بوو، عەسکەرەکان پەلاماریان دەدا؛ تا لەتاوا شێت بوو، دواتر بە زنجیر دەیانبەستەوە بە پەنجەرەکانەوە".

هەروەها ئافرەتێکی هەڵهاتووی عەرعەر دەگێڕێتەوە: ڕۆژی وا هەبووە (١٢)پیاو هاتوونەتە لام و دەستدرێژیان کردۆتە سەر ناموسم.

ئەمانە دوو نموونەی زۆر کورتن، بەڵام ئاوێنەی هەزاران تاوانی ناو ئەنفالە، کە دیکتاتۆری گەورە سەدام حوسێن ئەنجامی داوە، ئێستاش لێیان کردوین بە فریادڕەس.

لە ڕاستیدا من پێم وایە پێویستە حوکومەت لەڕێگەی یاساوە ڕێگە نەدات ئەم جۆرە تێگەیشتنە بڵاوبێتەوە، لەناو کوردا و هەرچی ئەکاونت و پەیج هەیە کە لەم شێوەیەن دابخرێن و کەسانی پشت ئەم کارانە سزای یاسایی توند بدرێن، بەڵام ئەو هاوڵاتیانەی تێچێن دەنووسن لەو پەیجانەو ستایش دەکەن وەک ناڕەزاییەک لە حوکومەتی هەرێم قسەکانیان مایە هەڵوێستە لەسەر کردنە، چۆن گەنجێکی ئەم وڵاتە گەیشتۆتە قۆناغێک کە ئیتر بێزاری لە ژیان و حوکومڕانی لەم هەرێمە وای لێبکات ستایشی سەدام بکات؟!

ئەو کەسانەش کە لە نائاگاییەوە لە پرسی ئەنفال و هەڵەبجە و بە عەرەبکردن و تەعریب و تەبعیس نوسیویانە پێوستە ئاشنابکرێن بەم تاوانانەی سەدام و بیر و بۆچونیان بگۆڕێت لەبەرامبەر دیکتاتۆرێکی وا گەورە کە ناموسی کوردی لەکەدار کرد.

پێویستە لێکەوتەکانی ئەنفال و هەڵەبجە و وێرانکردنی گوندەکان ئاشنابکرێن بە نەوەی نوێی کورد، کە چی بەسەر هاتووە تا گەیشتووە بەم قۆناغە، هەرچی پەیوەندی بەو کەسانەوەیە کە بە ئاگاییەوە تێچینەکانیان دەنوسن و ستایش و پەسنی سەدام دەکەن لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان و لە بێزاری و بێکاری کە بەشی زۆری زانکۆی تەواو کردوە و کەس حساب بۆ بڕوانامەکەیان ناکات و دەستی کاری وڵاتن و سودیان لێ نابیرێت مرۆڤی پاکن، بەڵام توڕەن لە دەسەڵاتی حیزب و بەتایبەت دەسەڵاتدارەکان و هەروەها ئەو حیزبانەی بە ناوی چاکسازییەوە شەریکی گەندەڵیەکانی ئەم وڵاتەن.

هەوڵدان بۆ نەهێشتنی ئەم تێگەیشتنە لای ئەو کەسانە کە ناڕەزایی خۆیان ئاوا دەردەبڕن، ئەرکی حوکومەتە لە جیاتی خۆکەڕکردن و بێ دەنگ بوون لەسەر ئەم بابەتە هەڵوێستەی جددی هەبێت بە جۆرێک لە جۆرەکان هەوڵبدات ئینتیما بۆ هاوڵاتی کورد بگێڕێتەوە و ڕێگەنەدات کە توانا و لێوەشاوەییەکانی گەنجانی وڵاتەکەی بگۆڕێت بۆ جنێو و ئیهانەکردن بە کەسوکاری سەربەرزی شەهیدان و ئەنفال کراوان، چونکە یەک وشە بنوسرێت بۆ پشتگیری کردنی سەدام وکلتورەکەی یەکسانە بە ئیهانەکردن بە بەشی زۆری میللەتی کورد بەگشتی و کەسوکاری سەربەرزی شەهیدان بە تایبەتی کە ئەمەش مایەی قبوڵکردن نییە.

 

هۆشیارجەمال

 

 

لە ڕۆژئاوا ھەرێمێک بەرێوەیە

هێرش عەبدولرەحمان

دوای دووساڵ چاوەڕوانی کۆمیتەی نوسینەوەی دەستوری تازە بۆ ئایندەی سوریا بەبێ ئامادەبونی نوێنەری هێزەكانی سوریای دیموكرات ( هەسەدە ) کە نوێنەرایەتی ملیۆنان کەس دەکات، لەسەر داواکاری و خواستی تورکیا بەشداریان پێنەکراوە، دەستی بەکارەکانی کرد.!

تائێستا ئەو لێژنەیە ھیچ بەرچاو ڕوون نیین، ئەجیندای کۆبونەوەکان دیارە کە حکومەتی سوری ئامادە نیە گۆڕنکاری لەدەستورە کۆنەکەدا بکات. ئەوەش ھەمووی پەیوەستە بەوەی ئەو ھێزانەی بەشداری سەرەکیان ھەیە لە نوسینەوەی ئایندەی سوریادا، وەک ڕوسیا و تورکیا و ئێران بەهەموو شێوەیەک ناساندنی ناوچەی خۆ بەڕێوەبەری ڕەتدەكەنەوە، خۆیان لەڕاستیی هەبوونی گەلی كورد و تایبەتمەندییەكانی لەسوریا گێل دەكەن. بۆیە لەسەرەتاشدا نوێنەرەكانی كوردیان لەپرۆسەی دانوستان دوورخستەوە لە جنێف و ئەستانە.

ئەوەی ڕوسیا و تاران و ئەنقەرە دەیانەوێت سوریایەكی یەكگرتوە، کە بەخواستی ئەوان بنیاتبنرێتەوە و، وەک بوكەڵەیەك بێت بەدەستیانەوە. مەرجی ئەردۆغانیش نابێت ھەرێمێکی تری ھاوشێوەی ئەوەی عیراق لەسوریا دروست ببێت.

دوو ئەگەر ھەیە:

بەشار و دیمەشق ئامادەی دانوستانبن و داواکاریەکانیان جێبەجێبکات و، تەواوی مافاکانیان لەدەستوردا جێگربکرێت، ئەوە دەبنەوە بە بەشێک لەسوریای داھاتوو، بە چاودیری یـوئـیـن و ئەمریکا.

بەشار سوربێت لەو ھەڕەشانە و بیەوێت پەراوێزیان بخات و پێی وابێت بەھێز دەتوانێت بیانخاتەوە ژێر ڕکێفی خۆی، ئەوە دەبنە ھەرێمێکی سەربەخۆ و ئەمریکا دەیانپاریزیت. چانسی دووەم بەھێزترە و ڕۆژئاوا بەئاراستەی سەربەخۆبوون ھەنگاو دەنێن.!

ئەگەر دانوستانەکانی ئاشتەوایی لەنێوان لایەنە ناکۆکەکانی سووریا سەرکەوتوونەبن، ئاماژەکان دیارە کە دیمەشق ئەو ئامادەیەیی نیە، ئەوا ئەگەری پارچەبوونی ئەو وڵاتە زیاتردەبێت و، ھەرێمێک ھاوشێوەی ھەرێمی کوردستان بەڕێوەیە و، پشتگیری ئەوروپا و ئەمریکای دەبێت و، لە نەتەوە یەکگرتووەکانیش دەنگی زۆرینەی بۆ کۆدەکرێتەوە.

كۆنگرەیەكی سەركەوتوو

زەحمەتكێشان… ناوی حزبێكی نیشتمانپەروەری شۆڕشگێڕی كوردستانی باشوورە، هەڵگری بیروباوەڕی چەوساوەو چەپی نێو كۆڕی خەباتی چینایەتی و نەتەوەیی گۆڕەپانی سیاسییە، حزبێكی خۆڕاگر لەخەباتی شاخ و پێشمەرگایەتیدا، خۆڕاگر لەبەردەم نەداری و گەردەلوولی دەستێوەردانی ئەملاو ئەولاو جیابوونەوە لە شاردا. سەركردەكانی پێشمەرگەی دێرینی دانەبڕاوو كادیری هەڵسوڕاوی قۆناغی نهێنی ڕۆژانی سەختی خەباتی شارەكانن. لەنێو كێبڕكێ و ململانێی حزبە گەورە دەسەڵاتدارەكانی هەرێمدا، ڕاگری هاوسەنگی و برای تەبایی و یەكڕیزی گەلی كوردن. لەململانێ و تەنگژەو بۆچوونە توندڕەوەكاندا ڕاگری تەرازووی بۆچوونەكانی خۆیان بوون و بەهیچ لایەكدا نەشكانەوە.
هەفتەیەك بەر لەئەمڕۆ بێ هات و هاواری ڕاگەیاندن و كۆڕو كۆبوونەوەی دوور لەنەریتی حزبی… بێ میوانداری كەسایەتی و لایەنەكان… بێ خەرجییەكی زۆر… بێ تەنگژە… دوور لەتەكەتول و یەكتر شكاندن… پارەو دەمانچەش بۆ سەركردەكان خۆیان نەبوو تاكو بەمەبەستی كڕینی دەنگی ئەم و ئەو بیبەخشنەوە. دەیەمین كۆنگرەی خۆیان گرێدا. كۆنگرەیەك كە سێ سەدو هەفتا ئەندام بەشداری تێدا كرد. هەڤدە لە سەدیان 17 % ژن بوون. كۆنگرەكەیان تەنیا یەك ڕۆژ دوانزە كاتژمێری خەیاند. هەستكردن بەلێپرسراوێتی كەسی و حزبایەتی لەبەرامبەر ڕووداوە نەخوازراوەكانی هەرێم و ناوچەكە كە گركانێكەو كەس نازانێ چی لێ دەكەوێتەوە. لەبەرامبەر شەهیدەكان… لەبەرامبەر مەسەلە گەورەكانی گەل و نیشتمان هاندەری تەبایی و سەركەوتنی كۆنگرەكەیان بوو.
*ڕاستە ئەوانە حزبێكن لەپەرلەمان و حكومەتی هەرێم و عیراق بەشدارنین و نوێنەریان نییە. ئەمڕۆ كاریگەرییەتی گەورەشیان لەسەر بڕیاری سیاسی هەرێمی كوردستان و عیراق نییە. یەكێكن لەحزبە ئۆپۆزسیۆنەكان. بەڵام پێگەی مەعنەوی و شوێنی دیارو ناوی خۆیان هەیە، جێی ڕێزو تەقدیری میللەت و سەرجەم حزبە دەسەڵاتدارەكانن، چونكە لەلایەك سەربەخۆیی خۆیان پاراستووە، لەلایەكی تریشەوە لەهیچ كەم و كوڕی و گەندەڵی و كەمتەرخەمییەكی هەندێ ە دەسەڵاتداران بەرامبەر میللەت بەشدار نین. نەشبوون بە بەشێك لەكێشە. ئۆپۆزسیۆنێكی بنیانتەرو دۆستی هەموو لایەكن. حزبێكن بەدرێژایی مێژووی خۆیان لەڕاستە ڕێگای ڕێبازی سیاسی خۆیان لایان نەداوە.. هەیبەت و ڕێزی خۆیان پاراستووەو هەرگیز دووچاری موهاتەراتی سیاسی و موزایەدەش نەبوون.
*ماوەیەكی باش پێش بەستنی كۆنگرەكەیان زنجیرە كۆبوونەوەیەكی چڕو پڕیان لەنێوان سەركردەكان خۆیان و سەركردەكان لەگەڵ كادیرە پێشكەوتووەكانی خۆیان ئەنجامدا. دیدو بۆچوونە جیاوازەكانی خۆیان لەنێو بازنەی بەرژەوەندی حزب و گەل و نیشتمان یەكخست… پێش بچنە هۆڵی كۆنگرە دەیانزانی بەرەو كوێ دەڕۆن، لەكوێوە سەر دەردێنن و سەرگەردان نابن. بۆیە لێرەوە بەندە وەك هاوڕێیەك و دۆستی ئەوان، پیرۆزبایی ئەو لێبوردەیی و سەركەوتنەیان لێدەكەم. هیوای گەشەكردنیش بۆ ڕێكخستنەكانیان دەخوازم.

د.ئەرسەلان بایز

 

 

 

 

ب - ل