لەڕوانگەی چینایەتیەوە بودجەی عێراق‌و گرفتە ئابووریەکان

عوسمان زیندانی

دواجار پاش ناکۆکی و ململانێیەکی زۆری نێوان لایەنەکانی سەرگۆڕەپانی سیاسی عێراق ٫ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق پرۆژە یاسایی بودجەی عێراقی بەبڕی (۱۳۰) تریلیۆن دینار پەسەند کرد و بەشی هەرێمی کوردستان بەبڕی (۱۳٫۹٪) دیاری کرد٫بۆچوونی جیاواز لەسەر ئەم بودجەیە هەیە هەندێ لایەن پێوایە لەلایەک چارەسەری کێشە ئابووریەکانی خەڵکی عێراق دەکات ولەلایەکی ترەوە ململانێ نێوان هەرێم و ناوەند کۆتایی پێ دێت بەڵام بۆچوونیکی تر هەیە کە دەڵێ دووبارەبوونەوەی هەمان دۆخی ئابووری پێشترە ٫ ئەگەر لەڕوانگەی بەرژەوەندی چینی کرێکارو خەڵکی هەژارو زەحمەتکێشەوە خوێندنەوەی بۆ بکەین و چارەسەری دۆخی بێکاری وهەژاری جەماوەرلەبەرچاو بگرین ٫ بێگومان دەگەینە دەرئەنجامێکی تر.

سەرچاوەی سەرەکی و داهاتی ئەم بوجەیە لە (۹۷٪)لەسەر فرۆشتنی نەوتە بە بڕی (٤٥)دۆلار ٫ وفرۆشتنی (۳٫۲٥)سێ ملیۆن بەرمیل نەوتی ڕۆژانە ٫کەدیارە نرحی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا هەموو کات لەبەردەم هەڕەشەی دابەزیندایە بەهۆی (قەیرانی ئابووری وتەندروستی جیهانەوە)وە پێشبینی دەکرێت داهاتی نەوت بەبڕی زیاتر لە (۷۰) تریلیۆن کەمتر بێت بەبەراورد بەپێشتر هاوکات بەشی هەرەزۆری ئەم بودجەیە بۆ مووچە دەڕوات کە (٤ ملیۆن) مووچە خۆر و(۳ ملیۆن) خانەنشین و(۱ملیۆن) بۆتۆڕی پاراستنی کۆمەڵایەتی خەرج دەکرێت واتا کەمترین بەشی دەمێنێتەوە بۆ وەبەرهێان و خستە گەڕی ئابووری ئەمە جگە لە نەبوونی شەفافیەت و بەردەوام بوونی گەندەڵی و بەهەدەردانی سامانی گشتی کە بەپێ ئاماری رێکخڕاوی شەفافیەت ٫عێراق لەپلەی (۱۲)دایە کەدیارە ئەمیش گاریگەری خراپ بەجێ دێڵێت لەسەر سوود وەرگرتن لە بودجەکە وە ئامارەکانی بێکاری وهەژاری لەعێراقدا لەهەڵکشاندایە دوائامار ڕێژەی هەژاری بۆ ئاستی ( ٥۰٪ ) بەرزبۆتەوە لەهەندێ پارێزگادا و بێکاری بۆ لە (٤۰٪ ) ٫ ئەمە جگە لەوەی ڕێکخراوی (un) دەڵێ لەعێراقدا ساڵانە (٥۰)هەزاردەرچووی زانکۆ وپەیمانگاو هەیە وە حکومەتی عێراق تەنها بڕی (۲٥۰هەزار) پلەی وەزیفی دیاری کردووە لەبودجەکەدا وەهیچ بڕێکی ترلەپارە زیاد نەکراوە بۆ سەر هاوکاری تۆڕی پاراستنی کۆمەڵایەتی و مووچەی خانەنشینانی مەدەنی کە مووچەیەکی زۆر کەمیان هەیە ٫هەر ئەم ئامارو بابەتانە بەسن بۆ سەلماندنی ئەو ڕاستیەی کە هەلومەرجی ئابووری چینی کرێکار و توێژە پەراوێز خراوەکان وەک خۆی دەمێنێتەوە چونکە حکومەت هیچ بەرنامە و پلانێکی نوێی ئابووری نیە بۆ گەشەپێدانی ئابووری کەلەم ساڵدا لە(۱۱٪)ناتجی محلی کەمی کردووە ٫ ئەمە جگە لەکورتهێنانی بودجە کە هەرلەئێستاوە بە بڕی (۲۸٫۷٪ )تریلیۆن دینار مەزەندە کراوە ٫ تاکو سیاسەتی ئابووری سەرمایەداری و وابەستەی ئابووری بەردەوام بێت لەعێراق وکوردستاندا و ومەرجەکانی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی جێبەجێ بکەن کەفشارەکانی بەردەوامە بۆ دابەزینی نرخی دراوی عێراقی لەبەرامبەر دۆلار دا کەلە ماوەی پەنجا ساڵی ڕابووردودا دابەزینی وای بەخۆوە نەبینیوە لەتەنها لە ساڵی ۲۰۲۰دا کە (۱۱۹هەزار)دینار بەرامبەر (۱۰۰) دۆلار بوو بەڵام لە ۲۰۲۱ دا بووە بە (۱٤٥هەزار )دینار و هێشتا سندوقی دراوی نیودەوڵەتی داوای زیاتر دابەزینی نرخی دراوی عێراقی دەکات هەمووان باش دەزانین لەکاتی قەیران و ڕکودی ئابووریدا دابەزینی نرخی دراو زیانی زۆرترە لە قازانج و هێزی کڕینی هەژاران کەمتر دەبێتەوە ۰بۆیە خولی قەیرانی ئابووری بەردەوام دەبێت و چارەسەری نەبوونی و بێکاری لەعێراقدا کارێکی سەخت و مەحالە تائەم سیستەمی سیاسی و ئابووریە بەردەوام بێت لەسەرسیاسەتی ئابووری سەرمایەداری و وابەستەی ئابووری بەناوەندە سەرمایەداریەکان وکارکردن بەسیاسەتی ئابووری ریعی و رازی بوون بەمەرجەکانی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی ٫هەژاری ونەداری و بێکاری زیاتر دەبئت و تاکە چارەسەر فشارو تێکۆشانی سیاسی وجەموەریە بۆ لەناو بردنی ئەم سیاستە و بەرنمانە کەلەخزمەتی توێژیکی مشەخۆر و کۆمپانیاکاندایە ٫ ئەوەندەی پەیوەست بەهەرێمی کوردستان وەیە لەبابەتی داهاتوودا باسی دەکەین .

كۆڕەو ... كاتێك جەماوەری گەلی كوردستان شێوازی نوێ بەرەنگاربوونەوە دادەهێنێت!

كاوە محمود

یەكێك لە وێستگەكانی تێكۆشانی گەلی كوردستان كۆڕەوی 31ی ئاداری هەزار و نوسەد و نەوت و یەكە، كە ڵاپەڕەیەكی تەواوكەری ڕاپەڕینی ئاداری هەمان ساڵە. لەم ڕۆژەدا سەرجەم خەڵكی كوردستانی باشور بە ئاپۆڕایەكی خۆڕسكی وەك وەڵامدانەوەیكی شاڵاوی دڕندانەی رژێمی بەعس و داپڵۆسین و سەركوتكردنی خەڵكی ڕاپەڕیوی شارەكانی كوردستان ڕێگای شاخ و هەردە و سنوورەكانیان گرت، و باوەشی خەڵكی كوردستان لە ڕِۆژهەڵات و لە باكوردا بۆیان كرایەوە، و گەلی كوردستان بە سەرجەم ڕای گشتی جیهان و حكومەت و ناوەندە نێودەوڵەتەكانی ڕاگەیاند كە ئامادەنییە لە سایەی رژێمی دیكتاتۆری بژی، و چێژی ئەو ئازادییەی كە لە ماوەی رزگاركردنی دەروازەی ڕاپەڕین تا رزگاركردنی كەركووك لە نەورۆزی ئەو ساڵەدا تا 31ی ئادار كە بە گیانفیدایی و قوربانیدان وەدەس هاتبوو ، ئامادە نییە وازی لێ بێنێت بە فیڕۆی بدات، و ئەم كۆڕەوەی جەماوەریش هاوكات لە گەڵ سەركەوتنی هێزی پێشمەرگە لە شەڕی كۆڕی و خۆڕاگری ئەو هێزە لە ئەزمڕ بوون بە داستانێكی خۆڕاگری دژ بە یكتاتۆری، و زەمینەیەك بۆ گۆڕانكاری لە هەڵوێستی نێودەوڵەتی بوو، و بەم شێوەیە بڕیاری 688ی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی ناوچەی دژە فڕینی لە سنووری هێلی 36 دەستنیشانكرد، و ئاراستەی دەستێوەردانی مرۆیی لە یاسای نێودوڵەتیدا بەو بڕیاڕەی نەتەوە یەكگرتوەكان دیاریكرا، و ئەمەش سەبارەت بە چەمكی دەستێوەردانی مرۆیی لە جیهاندا سەرەتایەكی گرنگ بوو لە عورف و یاسای نێودەوڵەتی و لە بڕیاڕەكانی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتیدا.

هەڵبەتە بڕیاڕی 688ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەكگرتووەكان لەو كاتەدا، ڕەنگدانەوەی ڕەوشی نێودەوڵەتیی سەرەتای ساڵانی نەوەتەكانی سەدەی ڕابووردوو بوو، كە سەرەتاكانی هەڵوشاندنەوەی یەكێتی سۆڤیەت و تەواوبوونی دوو جەمسەری بەدەر كەوتوو بوو. ناوەندە سەرمایەدارەكان سەرەتای بانگەشەیان بۆ كۆتایی مێژوو و سەروەری شێوازی لیبرالیزمی سەرمایەداری لە سیاسەتی نێودەوڵەتیدا، دەكرد. لە لایەكی دیكەوە گەلانی زۆرلێكراو وەك گەلی كوردستان ئاسا چاوەڕێی ئەوەیان دەكرد كە سیستمێكی نوێی جیهانی لە سەر بنەمای دیموكراسی و مافی مرۆڤ بێتە كایەوە و دۆزی ڕەوای گەلان نەبێتە قوربانی ململانێی وڵاتە زلهێزەكان و جەمسەرە ناكۆكەكانی جیهان. جگە لەمانەش بڕیاردانی 688 كۆتایهێنانێك بوو بۆ مەینەتییەكی مرۆڤایەتی گەورە كە لە ئاكامی كۆڕەو دووچاری گەلی كوردستان بۆوە، و لە ئاكامیدا شەهید و قوربانی بەرچاوی پێشكەش كرد.

بۆیە گرنگە بڕیاڕی 688ی نەتەوە یەكگرتووەكان لە چوارچێوەی ڕەوشی سیاسی جیهان و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكانی كاتی بڕیاڕدانی هەڵسنگاندنی بۆ بكرێت، و هەرچەندە ئەو بڕِیارە زیاتر جەخت لە سەر بواری مرۆیی دەكاتەوە، بەڵام بە شێوەیكی كردەیی بوو بە وێستگەیەكی دیكەی بەرەنگاری جەماوەری و كاتێكیش خەڵكی كوردستان بۆ شارەكان گەڕانەوە، ئەوا بەو پەڕی باوەڕبوون بە پاراستنی ئازادی و بوونی گیانی بەرنگابوونەوە بۆ شوێنی خۆیان گەڕانەوە، و ئەمەش زەمینەی نوێكردنەوەی سەركەوتنی ڕاپەڕین و سەرلەنوێ ئازادكردنی شارەكانی هەرێمی لە تەمموزی هەمان ساڵدا مسۆگەر كرد.

بۆیە دەتوانین بلێن بڕیاڕی 688 وەرچەرخانێكی چلۆنایەتییە لە كاروانی ناساندنی مەسەلەی ڕەوای گەلی كوردستان بە جیهان هەرچەندە هەژمونی مرۆیی بەسەر لایەنی سیاسی زیاتر بوو.

لە دوای ڕاپەڕین و كۆڕەو و بڕیاڕی 688، هەلومەرجی لەبار بۆ دەسەڵاتی بەرەی كوردستانی و دواتر هەڵبژاردنی پەرلەمان و دامەزراندنی حكومەتی هەرێمی كوردستان هاتەكایەوە، بەڵام نابێ ئەوە لە یاد كەین كە سەرجەم پەرەسەندنەكان و بنیاتنانی پەرلەمان و دامەزراندنی حكومەت ڕەنجی تێكۆشانی كەڵەكەبووی سەدەیەكە لە تەمەنی بزوتنەوەی رزگاریخوازی گەلی كوردستان و ئەو قوربانییە مەزنانەی كە بە درێژایی شۆڕشەكانی گەلەكەمان پێشكەشی كردبوو.

هەلبەتە لایەنە ئەرێنییەكانی بڕیاڕی 688 زۆرە، و توانای وەبەرهێنانی ئەو بڕیاڕە لە ماوەی ڕابووردوودا لەلایەن بزوتنەوەی رزگاریخوازی گەلەكەمان بەرچاو و دیارە، و تەنانەت تا ئێستا كۆمەڵگای نێودەوڵەتی لە بابەتی پاراستنی ئاسایش لەم ناوچەیەدا و لە حاڵەتی بوونی بارگرژی و مەترسییەكان لە سەر ئاشتی، لە سنووری ئەم بڕیاڕە مامەڵە لە گەل مەسەلەی گەلی كوردستانی باشور دەكات، و بابەتی دەستێوەردانی كۆمەڵگای نێودەوڵەتیش لەو سنوورەدایە كە پاراستنی مافی مرۆڤ لە سەرووی پاراستنی سەروەریی دوڵەتەوەیە، و بەو پێیە لە حاڵەتی پێشێل كردنی مافی مرۆڤ دەكرێ دەستێوەردانی بیانی هەبێت و سەروەری دەوڵەت ببەزێنرێت و سنوور بۆ داپلۆسینی دوڵەت دابنرێت.

بابەتی سەروەری مافی مرۆڤ پێش سەروەری دەوڵەت یەكێكە لە پرنسیپەكانی رێكەتننامەی ڤیەننای ساڵی 1993 سەبارەت بە مافی مرۆڤ، و ئەم چەمكەش بوو بە بنەمایەك بۆ ڕاگرتنی پێشێلكردنی مافی مرۆڤ كە لە هەندی ناوچە و وڵاتی دیكە كە لە جیهاندا ڕوویان دا.

بەڵام ئەوەی خاڵی نەرێنییە لە بڕیاڕی 688 ی ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەكگرتووەكان دەستنیشانكردنی هێڵی 36 ـە وەك بنەمایەك بۆ بڕیاڕەكە كە ئەمەش دوای رزگاركردنی هەندێ ناوچەی دیكە كە پاشان دەوڵەتی عێڕاق لە ساڵی 1991 لێَی كشایەوە، بوو بە دەستنیشانكردنی سنووری ئیدارەی هەرێمی كوردستان لە كاتێكدا سنووری كوردستانی باشور لە هێڵی 36 فراوانترە، و دەستنیشانكردنی ئەو هێڵە لەو بڕِیاڕەدا ڕێگای سەرلەنوێ رزگاركردنی كەركووكی لە ساڵی 1991 لە دەس هێزی پێشمەرگە سەندەوە.

ڕاستە بڕیاڕی 688 وەك لەو شێكردنەوەییە كە باسمان كرد مۆرك و شوناسێكی مرۆیی هەبوو، و لە كاتی خۆیدا كارتێكردنی ئەرێنی هەبوو، و ئێستاش بنەمایەكە بۆ مامەڵەكردنی كۆمەلگای نێوەوڵەتی، بەڵام ڕەوشی ئێَستای بزافی رزگاریخوازی نیشتمانی كوردستانی وا دەخوازی كە مەودای مامەڵەكردنمان لە گەڵ كومەڵگای نێودەوڵەتی و بەرپرسی ئەو كۆمەڵگایە بەرامبەر دۆزی گەلەكەمان لەوەدایە كە فراوانتر لە چەمكی مافی مرۆڤ و پاراستنی مامەڵە لە گەڵ گەلەكەمان بكرێت. ئەمەش پێویستی بە گۆڕانكاریكردن لە گوتاری سیاسی بزوتنەوەی رزگاریخوازی نیشتمانی كوردستانی هەیە كە جەخت لە سەر مەسەلەی نیشتمانێك بكاتەوە كە كوردستانە كە گەلێك مافی دەستنیشانكردن و بڕیاڕدانی چارەنووسی خۆی و مافی سەربەخۆیی و دامەزراندنی دەوڵەتینیشتمانی خۆی هەیە.

چەمكی سەرمایەداری… لەنێوان كۆیلایەتی ئەمڕۆ و دوێنێدا

ڕۆژیار لوقمان

لەدوای سەدەی بیستەم جیهان ڕووبەڕووی چەند ئایدلۆژیایەكی جیهانی بوویەوە بڵاوبوونەوەی فكری جیاواز و نوێ ئەمەش ڕووداویكی ئاساییە لەكاتێكی بڵاوبوونەوەی هەر بیر و ئایدیۆلۆژیاییەك خەڵك ڕەتی بكاتەوە و دژی بوەستێ، ئەمەش بووە هۆی دروستبونی چەندین جەنگی ویرانكەر بۆ تەواوی جیهان، لەو بیرو ئایدۆلۆژیانە وەك(كۆمنیستی، رادیكالی، نازی، فاشزم) بەڵام هیچكام لەم ڕێچكانە وەك سەرمایەداری نەیتوانی بەبەهێزی بمێنێتەوە، ئەكرێت بڵێین سەرمایەداری مرۆڤایەتی هەڵگیراوەتەوە پێم خۆشە بەچەند خاڵێك باسی بكەم.

١-سەرمایەداری تاكە سیستەمە كەهیچ بەهایەك بۆ مرۆڤ دانانێت.

٢-بەردەوام تۆی مرۆڤ ئەبێت وەك كۆیلەیەك بەدوای خواست و ویستەكانی كۆمپانیا و مۆدیلە نوێكان بیت.

٣-هیچ ڕێزێك بۆ كلتور و نەریتە جیاوازەكان ناهێڵێت بەڵكو بەزۆر و لەژێر هەژموونی بیركردنەوە لەتازەگەری تۆ ئەخاتە سەر ڕێچكەی خۆی و ناچارت ئەكات وازلەهەموو بەها باڵاكان بهێنی و مرۆڤ وەك كۆیلە ببینی.

٤-لەهیچ كام لە ئایدلۆژیا و سیستەمە جیاوازەكانی جیهان هیچیان وەك سەرمایەداریی بایەخی بە ئابوری و پارە نەداوە.

٥-لەو وڵاتانەی كەتازەپێگەیشتوون لەژێر دنیایی مۆدێرنەدا و بەدروشمی دیموكراسی سەرجەم بنەماكانی سەرمایەدارێت بەسەردا ئەسەپێنی كە ئەمە ئەبێتە هۆی داروخانی ئەو نەتەوەیە لەڕووی ئابوریی و كۆمەڵایەتی و تێكچوونی شیرازەی ئەو نەتەوەیە.

٦-بەكاڵاكردنی مرۆڤ و دانانی نرخ لەسەر كەسایەتیان.

٧-فراوان بوونی دنیای سۆشیال میدیا و بێ سانسۆركردن لەسەری و بێ ئەرزشكردنی هەموو بەها پیرۆزەكان و گەورەكردنی كەسانی بێ بەهرە و گەمژە لەپێناو بڕێك پارەدا.

٨-تاكە كالای دەستی سەرمایەداری كە وەك داشی دامە یاری پێوە ئەكات ئافرەتە كە لەزۆریك لەسێكتەرەكانی ئەم سیستەمە ڕۆلیكی خراپیان گێراوە و شكۆی خۆیان كردووە بەقوربانی پارە و ناوبانگ و ڕاكێشانی كڕیار بەهەر نرخێك بیت.

٩-بایەخدان بەكەسانی گەمژەو نەزان وە ڕیكلام كردن بۆ بەرنامەی بێ سود و دوورخستنەوەی كەسانی توێژەر و زاناكان لەمیدیاكان و بێ نرخكردنیان لەناو كۆمەڵگا.

١٠-گرنگی دانی زۆریك لە حكومەتە زۆردارەكان بەم سیستەمە، چونكە مرۆڤ كۆیلە ئەكا و وابەستەی حزب و بەرپرسەكانی ئەكات.

لەهەمووی سەیرتر دامەزرینەرانی ئەم سیستەمە زۆر كەسانی تیگەیشتوو زیرەكن، بەڵام هەرگیز ئامادەنین كەسانی زیرەك بخەنە ئەو شوێنانەی كەخۆیان ئەیانەوێت، چونكە یاریە جیهانیەكەیان بەتەواو تیكئەجیت و جیهان ڕێرەوی خۆی ئەدۆزیتەوە.

ئەڵێن كاتێك ئەسكەندەری مەكدۆنی وڵاتی فارسی كرد نەی ئەزانی جۆن خەڵكەكەی كۆنترۆل بكات، چونكە خەلكی فارس كەسانی بیرمەند و ڕۆشنفكر بوون بۆیە یەكێك لە ڕاوێژكارەكانی ئەسكەندەر وتی گەورەم پێشنیار ئەكەم هەرچی زانا و بیرمەندیانە لە خەڵك دووریان بخەرەوە بیانەكە بە ژێردەستەی كەسانی نەزان پلەكانیان لێ بسەنەرەوە چونكە هەر شارستانیەك زاناكانیان لەدەستبدات بەزوویی ئەو نەتەوەیە ئەپوكێتەوە.

کۆڕەو، هەنگاوێک لە بە نێودەوڵەتیکردنی پرسی کورد

زۆر جار دەبیستین کە دەستکەوتەکانی باشوری کوردستان بەرهەمی راپەڕینی بەهاری ١٩٩١ خەڵکی کوردستانە، کە لە ماوەی تەنیا لە دە رۆژدا بەشی هەرە زۆری خاکی کوردستان لە ژێر چەپۆکی رژێمی داگیرکەری بە‌عس ئازادکرا.
ئەگەر لە پاڵ ناوهێنانی راپەڕین باس لە کۆرەویش نەکرێت ئەوا غەدرێکی گەورە لە کۆڕەو دەکرێت، چونکە ئەگەر پڕۆسەی راپەڕین بەرهەمەکەی راماڵینی دەسەڵاتی سەرکوتکەری بەعس بووبێت ، ئەوا کۆڕەوی ملیۆنی خەڵکی کوردستان گەورەترین راپرسی بوو بۆ رەتکردنەوەی گەڕانەوەی رژێمەی بەعس، کە بەهۆی سەرکوتکردنی راپەڕین خەریک بوو تەواوی خاکی کوردستان کە بە خوێنی سەدان شەهیدی قارەمان لە پێشمەرگە و هاوڵاتی ئازداکرابوو داگیر بکاتەوە.
کۆڕەو، کە دواتر بە کۆچی ملیۆنی ناوی دەرکرد، پڕۆسەیەکی خۆڕسکانەی خەڵکی کوردستان بوو، کە خەڵک بە تێکڕا لە شارەکان و لادیکانی کوردستان روویان لە شاخە سنووریەکان کرد، و دەستبەرداری ژیانی ئاسایی خۆیان بوون، و بۆ چەند مانگێک ژیانێکی کوڵەمەرگیان هەڵبژارد.
دیمەنە ناخ هەژێنەکانی کۆڕەو، لە مردنی بە کۆمەڵی منداڵ و پیروپەکەتەکان لە برسان و لە سەرمان، و فشاری دەوڵەتی عێراقی لەسەر خەڵکی کوردستان، بە تایبەت لە شارە گەورەکانی وەک کەرکوک و هەولێر و سلێمانی، کە کەتبوونەوە ژێر دەسەڵاتی سەربازی و ئەمنی عێراق، هەروەها فشاری جەماوەری کۆچکردوو بۆسەر سنوورەکانی ئێران و تورکیا، وای لەو دوو وڵاتەکرد کە رۆژانی ٣-٤ مانگی نیسانی ١٩٩١، بە فەرمی سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایش لە کارەساتێکی گەورەی مرۆیی کە بە هۆی کۆرەوی خەڵکی کوردستان رووی لە سنووری ولاتەکانیان کردووە ئاگاداربکەنەوە.
کۆڕەو، ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەولەتی کە لە ئەساسدا ئەرکی پاراستنی ئاشتی و ئاسایشە لە تەواوی جیهان، ئەو ئەنجومەنەی خستنە بەردەم بەرپرسیاریەتێکی گەورە، بۆیە دوای ناردنی نامەی هەریەک لە ئێران و تورکیا، و بە پێداگری فەرەنسا وەک ئەندامی هەمیشەی لە ئەنجومەنی ئاسایش، ئەو ئەنجومەنە لە رۆژی ٥/٤/١٩٩١ بڕیارێکی گرنگی لە بەرژەوەندی خەڵکی کوردستان دەرکرد کە بە بڕیاری ٦٨٨ ناسراوە.
ئەو بڕیارە کە لە کۆی ١٥ ئەندامی هەمیشەی و کاتی ئەنجومەنی ئاسایش تەنیا سێ و دەوڵەتی ئەندامی کاتی لە دژی دەنگیان دا، کە هەریەک لە (کوبا، یەمەن، زیمبابۆی) بوون، بە سەرەتایەک بۆ دابینکردنی چەتێرێکی یاسایی بۆ پاراستنی خەلکی کوردستان دادەنرێت.
بڕیاری ٦٨٨، کە ناوەڕۆکەکی بریتی بوو لە هەشت خاڵ، بە ڕوونی باس لە سەرکوتکردن و قڕکردنی رژێمی عیراق دەکات، لە بەرامبەر بە هاوڵاتیانی بە تایبەت لە ناوچە کوردیەکان، هەروەها لە بڕیارەکە داوا لە ولاتانی ئەندام لە ئەنجومەنی ئاسیاش دەکات لە هەوڵی بەهاناوەچوونی ئەو ناوچانە دابن.
شایانی باسە بڕیاری ٦٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش کە لە تەمەنی دامەزراندنی نەتەوەیەکگرتووەکان ( UN) ، بە یەکێک لە گرنگترین ئەو بریارانە دەژمێردرێت کە لە بەرژەوەندی کورد درابێت، بە تایبەت دوای ئەوەی ئەنجومەنی ئاسایش کە گرنگترین ئاژانسی جێبەجێکردنی نەتەوەیەکگرتووەکانە بڕیاری ناوچەی دژەفڕین لە هێلی ٣٦ بەسەر رژێمی بەعس دەسەپێنێت.
لیرەدا تێدەگەین کە کۆڕەو چەندە پڕۆسەیەکی گرنگ بووە، بەڵام لەنیو ئەو پرۆسەیەشدا کە کارەکتەرەکانی زۆرینەی خەڵکی کوردستان بوونە ، دەبێت هەمیشە رۆڵی وڵاتی فەرەنسا، بە تایبەت هەڵوێستی دۆستانەی دانیال میتران بەهەند وەربگیرێت، کە چۆن توانی فەرەنسا ناچار بکات تەبەنی بڕیارێکی گرنگی وەک بڕیاری ٦٨٨ لە ئەنجومەنی ئاسایش بکات.
لە ئێستادا کە ٣٠ ساڵ بەسەر ڕەوی ملیۆنی خەڵکی کوردستان، و دەرچوونی بڕیاری ٦٨٨ دەردەچێت، دەرکەوت کە کۆڕەو، وەک ریفڕاندۆمێکی خۆڕسکانەی خەڵکی کوردستان، توانی رای گشتی جیهانی لە بەرژەوەندی خەڵکی کوردستان بگۆڕیت. بەڵام لە ماوەی ئەو٣٠ ساڵەدا لە هەرێمی کوردستان رووداوی وا رویداوە، کە زۆرجار خەریک بوو پێچەوانەکەی ببینین ئەویش بە لەدەستدانی سۆز و پشتیوانی نێودەوڵەتی.

 

هیوا سەید سەلیم

نمایشی چەك لەبەغدا

یاسین ته‌ها

نمایشكردنی چەكەكانی ڕەبعوڵڵا لە شەقامی فەلەستینی بەغدا جیا لەوەی ڕۆژێك بەر لە نزیكبوونەوەی عێراق و ئوردن و میسر و هەڵكشانی چالاكیی سعودیە و قەتەر بوو لە عێراق، زیاتر دەرهاویشتەی كێبەركێی هەردوو بەرەی سەدر و بەرەی حەشدی وەلائی ـ یە. پارێزگاری بانكی ناوەندی لەسەر سەدرییەكان ئەژمارە، ڕبعوڵڵاش كە پێكهاتەیەكی تۆقێنەرن دابەزاندنی نرخی دۆلاریان تێكەڵ بەو داواكارییانەیتر كردبوو كە بۆ سپیكردنەوەی رژانە سەر شەقام بەرزیان كردبوویەوە و ئەمەش تیرهاویشتنە بۆ سەدر كە خۆی بە باوكی هەژاران دەزانێت.

نەخشەی هێزی شیعی لەبەردەم دابەشبوونی هەردوو جەمسەری سەدر و حەشدی وەلائیدایە، لەسەر حسابی پاشەكشەی هێزە كلاسیكەكانی دێرینەكانی شیعە (دەعوە و حیكمە بەنمونە)، لەنێوان ئەوانیشدا حەشدی دەوڵەت و حەشدی سیستانی هەن كە پاڵنەریان بۆ بەشداریكردن لەو شەڕە قۆچەدا نییە.

حكومەتی ئێستای عێراق بەبێ دەسەڵات بەرامبەر چەكدارەكان دێتە بەرچاو، بەڵام پەیوەندیی هەردوولا لە یاری مار و پەیژە دەچێت، هەركات هەست بكەیت لایەك بەسەر ئەویتردا سەركەوتووە، لەپڕ جووڵەیەكی سەیر لەویتر دەبینرێت كە یەكلاییكردنەوە دوادەخات، لەم وێستگەی (25 ئازاری 2021) ئەگەرچی چەكدارەكان نمایشی یاخی بوونی خۆیان دەكەن، بەڵام توندكردنەوەی مەرزەكان و هەڵوەشاندنەوەی مەزاتی درا و بەرزكردنەوەی نرخی دۆلار و كۆتا شتیش دروستكردنی لیژنەی تایبەت بۆ بەدواداچوونی كارە نا یاساییەكانیان و هەڵوەشاندنەوەی "خلیە الصقور"، ئازاری كەمی پێ نەگەیاندوون، لە سۆنگەی ئەمەشەوە پەیوەندی "چەكی بەرەڵا" و حكومەت لە یاری پەت ڕاكێشان (جر الحبل) یش دەچێت.