لە (8ی ئازار) پیرۆزبایی لە ژن مەكەن

فه‌رهاد ره‌سوڵ

چەندین ساڵە لەو بۆنەیە ھەرچی ( بەناو ) پیاوی كوردە ، ھەرچی دەبینی پیرۆزباییەكی پڕ لە ھەست و سۆز و پشتگیری دەنوسی ، یان لە میدیا فەرمیەكان دێتە گۆ .

كە ئەو پیرۆزباییانە دەبینین ، یان دەخوێنینەوە ، ( ئەگەر) خەڵكی ئەو وڵاتە نەبین ، قسە و وتارە بریقەدارەكان دەمانھێنێتە ئەو بڕوایە كە ژن لەو وڵاتە ، لەوپەڕی ئازادیە و لە ھیچ مافی كەم نیە ( ئەگەر) زیادیش نەبێ !! كە كۆی گشتی لێدوان و نوسینەكان ، جگە لە دووڕوویی و درۆ ھیچی دیكە نین .

لێرە نە دەچە ناو نوسینەكان ، نە نمونەی درۆینەیان بەیان دەكەم ، چونكە ھەمووان لە من باشتر دەزانن ژن لەو وڵاتە چ وەزعێك دەژین ، سەرەڕای ئەو ھەموو كوشتن و سوتاندن و .... ھتد ، لەسەر دەستی ئەو ( بەناو) پیاوانەی كە لەو ڕۆژە پیرۆزبایی و ھاوكاری و پاڵپشتی خۆیان بۆ ژنان ڕادەگەیەنن .

لێرە تەنھا ئەوەندە دەڵێم ،( ئەگەر) بەناو و ناوەرۆك (پیاو)ی تەنھا؛

كاتی ژنەكەت پێویستی پێت دەبێت ، بەپێی ئەو پێویستیە یارمەتی بدە ، درۆی لەگەڵ مەكە ، خیانەتی لێ مەكە ، لە كاروباری ماڵ بەڕێوەبردن ھاوكاریی بكە بەیانیان كە لەخەو ھەستای ، زەردەخەنەیەك و چاوداگرتنێكی بۆ بكە ، لەسەر سفرە مەدحی خواردنەكەی بكە ، لە كاتی شتێك دەنوسی ، یان دەخوێنیەوە ، بڵێ حەزم لە قاوەیەكی دەستی تۆیە ، كە مووچەت وەرگرت ، بیدە دەستی ئەو و ھەركات پێویستت بە پارە بوو لێی وەرگرە ، نەك ھەموو بەیانیەك خەرجی ئەو ڕۆژەی بدەیە دەستی ، كە لە ماڵ دەرچووی ، یەیبایەك و زەردەخەنەیەك و چاوداگرتنەكی لێ بكە ، كە ھاتیەوەش ھەروەھا ، كە ئەو لە دەوام یان دەرەوە ھاتەوە بە زەردەخەنەوە بەخێرھاتنەوەی بكە ، لە ناو خەڵك پشتی پێ بدە ، با ھەست بكات ئەو پاڵپشتی ھەرە بەھێزتە ... ھتد .

لە كاتی لە دائیرەكەت ، بارەگاكەت ، لە كۆڕ و كۆبونەوە ، لە كافیتریا ، پارك ، سەفرەیەك .... ھتد ، لەگەڵ ژنێكی دیكە دانیشتوی و قسە دەكەی ، بۆ سرنج ڕاكێشانی ، زەم و لۆمەی ژنەكەی خۆت مەكە ، ھەر لەبەر ئەوەی ئەو ژنەی لە تەكتە كەمێك بخەنی .

ئەگەر ژنێك ، یان كچێكی گەنج ھاتە بەر دەمت ، لە دائیرەكەت ، یان شوێنی كارت ، یان بە حوكمی توانای شارەزاییت لەكارێك یان توانای داراییت ، یان دەست ڕۆیشتویت لە حیزب و حكومەت .... ھتد ، لە بەرامبەر ئەو ھاوكاریە شوقەكەت یان باخچەكەت و سەر سیسەمی پێ نیشان مەدە .

ھەردەم لەگەڵ ھاوڕێ ژنەكانت ، وەك ھاوڕێ ھەڵسوكەوت بكە ، نەك وەك نێرومێ .

كە لەگەڵ ژنێك قسەت كرد لە بەر چەناگەی بۆ سەرەوە بیبینە ، نەك لە سینگ و مەمك و بۆ خوارتر ، ڕوونتر بڵێم ، لەگەڵ فكر و بیركردنەوەی ھەڵسوكەوت بكە ، نەك لەگەڵ جەستە و شوێنی ھەستیاری دیكەی .

كە ویستت كارێك بۆ ژنێك ، یان ژنان بە گشتی بكەی ، گەنجی و جوانی و وروژێنەری ژنەكە یان ژنان مەكە پێوەر بەغەریزەی سیكسی خۆت .

جلوبەرگی جوان ، قژی جوان ، چاو ، سینگ و درزی مەمك ، سمت و پووز .....ھتد ھەمووی سرنج ڕاكێشن ، كاریگەریان لەسەر شەھوەتی ھەر پیاوێك ھەیە ، بەڵام ( لە پیاوەتیی تۆ و ژنایەتی ژن ) بەھێزتر نین ئاگاداربە ، ( ئەگەر) فكر و بیركردنەوەی ژن لات گەورەتر و گرانتر و بەھێزتر نەبوو لەوانەی باسم كرد ، شك لە پیاوەتیت بكە و تۆ نیوپیاو( اصناف الرجال) ی و ھەموو نوسین و دیاریی ڕۆژی ( 8ی مارس) جگە لە بەدیارخستنی گرگنی( قزم)ی خۆت زیاتر نین .

عێراق  وەک دەوڵەتێکی قوڵ

به‌رهه‌م كه‌ڵهوڕی

هەرچەندە ناوەڕۆکی دەوڵەتی قوڵ پێچەوانەی چەمکی سیستەمی دیموکراسی وەکو ( شەفافیەت ، بەشداری کردنی هەموو تاکەکانە لە بڕیاردان و ....هتد ) و من وەک خۆم دژی ئەم سیستەمەم ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا کۆمەڵە دەوڵەتێکی ڕۆژئاوایی وەکو ئەمەریکاو فەڕەنسا و ....هتد ی  کۆمەڵە دەوڵە تێکی ڕۆژئاوایی بەهێز بەپێی   ئەم چەمکە حوکمڕانی دەکەن و تا ڕادەیەکی زۆر توانیویانە دەوڵەتی بەهێز و خۆشگوزەران و تێرکردنی هاوڵاتیانیان و پێدانی کۆمەڵێکی زۆر لە مافەکانیان و خۆشگوزەرانی ، ڕەفاهیەت ، ئەمن و ئاسایش ، ئاوەدانی ، مووچە ،....هتد  بهێننە دی .

 هەر وەکو ئاماژەم پێیدا سەرەڕای ئەوەی دەوڵەتی قوڵ دژی  بنەماکانی دیموکراسیە چونکە قۆرخکاری تێدا بەرجەستە دەکرێت لە پیادەکردنی دەسەڵاتداریەتی  جاری وا هەیە بەتایبەتیش لە ووڵاتانی ڕۆژهەڵاتی بە نموونە  وڵاتێکی وەک عێراقی دوای  2003 خزمەتی هاوڵاتیانیشی پێ ناکرێت جگە لە خزمەتکردن بە کۆمەڵێک کەس  لەناو  حیزبە  سیاسیەکان  لەبەرامبەر خزمەتنەکردنی هاوڵاتیان و نەگەیاندنی ماف و خزمەتگوزاریەکان بەئەوان ،  ئەمە جگە لەوەی کە ووڵاتێکی بێ هێزی لێ پێکهێنراوە تەنانەت ناتوانێت ڕوو بەڕووی  هێرش و دەست تێوەردانەکانی ووڵاتانی دراوسێشی بوەستێتەوە .

هەروەکو لەسەرەتاوەش ووتم کە من دژی سیستەمی ووڵاتی قوڵم ، بەڵام هەروکو ئاماژەشم پێیدا ئەوەی گەیشتۆتە ووڵاتانی ڕۆژهەڵاتی لە جۆره هەرە خراپەکەیەتی .

بۆ کچەکەم

ئاڤێستا کەمال

ئەمڕۆ ڕۆژی هەشتی مارسە، ڕۆژێکە بۆ ژن!!!!  ئێستا تۆ لەمە ناگەیت کە دەینووسم، بەڵام ڕۆژێک دێت دەبیتە نەونەمامێک، گوڵێکی خەمڵیوو ئافرەتێکی کامڵ، ئەمەی دەیڵێم ئامۆژگاری نییە تەنها ئەزموونی ئافرەتێکی ترە، کە کەشتی ژیانی بەزۆر وێستگەدا تێپەڕیوە زۆر حکایەتی بیستوەو هەندێکیشیان بۆی خاڵی وەرچەرخان بووەو هەندێکیشیان چیرۆکی بەردەم ئاگردان بوون بیریشت نەچێت، گەر تەمەن بوار بدات هێشتا شتگەلێک ماون لەگەشتەکەمدا بیبینم، بەڵام ئەمجارە تەنها نابم پێکەوە ئەزموونی مێینەبوون دەکەین.

گوڵئەندامەکەم

ڕۆژێک نییە تایبەت بێت بەژن، چونکە ژن یادێک نییە بیربکەوێتەوەو ئاهەنگی بۆ بگێڕێت، ژن تەلیسمێکە هەزارەها خوێندنەوەی بۆ دەکرێت هەریەک لەگۆشەنیگایەکەوە لێیدەڕوانێت، بەڵام ئەمانە هیچی ژن نین، ماهیەتی ژن زۆر گەورەترە لەوەی بەڕۆژەکان بپێورێت یان بەزۆر مافەکانی لەڕۆژێک بئاخنرێت، چییەتی ژن لەمرۆڤبوونیدایە، لەچاکەی بوونیدایە لەوەدایە بتوانێت خۆی بێت بێئەوەی بچێتە قاڵبی ئەوانی ترەوە .

ڕۆژدڵەکەم

ئافرەتی ئەم وڵاتە بەهەموو جۆرێک لەزیندانە کە من ئەوانەی دەتوانن وەک ئەوەی کە دەیانەوێت، بژین  بتوانن بەپێوە بمێننەوەو نەچەمێنەوە، لێرە دۆزەخی کلتورو سیاسەت‌و ناهۆشیاری تاک ژنی سیخناخ کردوە جا یەکێک خۆی دەکات بەقوربانی یاساو ڕێسا کۆمەڵایەتی‌و.....هەتا دواییەکان‌و یەکێک بەناوی ئازادی شۆڕشێکی موزەیەف بەرپادەکات‌و یەکێکی تر جەستەی خۆی دەکات بەقەقنەس‌و هەرگیز لەخۆڵەمێشەکەی هەڵناستێتەوە ..

نارگوڵەکەم

هەموو یادەکان ناتوانن شتێک لەئازاری ژنەکان کەمبکەنەوە یاخود ناتوانن خۆشییەک بخەنەسەر ماندووبوونەکانی تەنها کاتێک دەتوانیت بەر ئافرەتێتی خۆت بکەویت، کە ئەقڵت تەجەلای کردبێت، کە ڕۆحت لەگەڵ خۆت لەئاشتیدا بێت، ئەزانم ئەمە گرانەو لێناگەرێن بەسانای لەدایکببێت، بەڵام دەبێت تۆ لەبارودۆخەکان بەهێزتربیت ڕۆژەکان بخەیتە ژێر دەسەڵاتی خۆت ئازارێک‌و دوان کۆڵتپێنەدەن، چونکە تۆ ئافرەتیت‌و تۆ هەیت بۆی خۆتبیت.

چەمانەکەم

ژیان ئەزموونێکی گرانە جوانی بکە بەبوونی چاکت، خۆش بژی‌و چرکەکان لەدەستمەدە، هیچ شتێک مەحاڵ نییەو تەنها بڕیاربدە ئەوانیش ملکەچت دەبن، ڕێگاکان بگۆڕە کە ناتگەیەننە ئەنجام، هەموو ڕۆژێک بدرەوشێرەوە وەک ئەوەی کۆتاجار بێت، ئەگەر ژیان ئەسپێکی سەرکێش بوو بەخۆشی‌و ناخۆشییەکانییەوە تێیبگەیەنە دەستە نەرمەکانت‌و هزرە پڕ هۆشەکەت دەتوانێت ڕامیبکات، چونکە تۆ ئافرەتیت.

پیاوەکان لەکوێن؟!

دڵسۆز حەمە

لەم  ڕۆژەدا ، ڕۆژی جیهانی ژنان : سەرەخۆشی لە خۆم ولەو  ژنانە دەکەم هەتا  دواتنۆکی ناوشوشەعەترەکانیان  ، هەتا  دوا سنوری  غەزەلەکانی  بۆ زوڵف وکەمەر  گوتراون ، هەتا  دوا هەناسەی  مانەوە لە پێستی  ناسکی ژنبوندا  بەرگری لە ژنبون دەکەن و نەیانەوێت  ونەیاندەویست  ببن بە پیاو  ، یان بە ژنێکی پلاستیکی ، هەروا سەرخۆشیش لەو تاکە تاکە  پیاوانە دەکەم کە لە شەقامی بەختەوەری ژنێکدا جار جارە  ڕێکەوتیان دەکەین ، ئەو پیاوانەی  کە  دوا گردو تەپۆڵکەی  وخەرەند وشاخی  ململانێ لەگەڵ  ئەم  ڕۆژگارەدا  لەبەرگریەکی سەختدان ، بەرگری  لە پیاوەتی خۆیان کە چیدی  لەوەی زیاتر دایاننەماڵێت لە جوامێری  و شکۆمەندی ،ئەو  پیاوانەی  بە مردویش  هێشتا  هاوسەرەکانیان شکۆمەند وبەختەوەر وپر ناموس کردوە ، ئەوانەی  بۆ نیشتمان  بەپێوە مردن و بە دەستی خۆیان ملیان خستە گەردن ،  ئەو  پیاوانەی  کە  ڕاست  دەدوێن ، کە ناموس دەپارێزن ، کە  جەنگاوەرن ، کە پڕن لە غیرەت و ئازایەتی و میهرەبانی  ، ئەو پیاوانەی هێندە بەهێزن  ژنەکان  پڕ دەکەن لە ڕیز  ومیهرەبانی ، ئەوەندە  جوامێرن ناتوانن توندوتیژ بن ، ئەوەندە ڕاستگۆن کە عاشق  دەبن  دەمردن و درۆ ناکەن ، ئەوەندە  پڕن لە پیاوەتی  ئەگەر  هەر بە بەسێبەرەکەشیدا گوزەر  بکەیت  هەمو  ڕۆحت پڕ دەبن لە ژنێتی  و شانازی بە ژنبونی خۆتەوە  بکەیت ، ئەو پیاوانەی کە  پڕن دەکەن لە ئارامی  و تەناهی  وخۆشبەختی ! بەڵام  ئەو پیاوانە  لە کوێن ؟؟

 حەیف لە  خۆمان ، لەوژنانەی  ناسکن وەکو  ئاو ، هەم بەهێزن وەکو شاخ ،ژنانی  پۆست  پیاوەتی  وپۆست  ژنێتی ، حەیف لە خۆمان کە ژنێتیمان بە   شەقامی ڕۆگارێکدا تێدەپەڕێت   ژنی ناسک  بەو سێبەر و ژنە  پلاستیکی و کۆپیکراونە دەگوترێت  کە  ژێر  پێستەکانیان پڕە  لە  بۆتۆکس  وفیللەر  و خاڵی لەهەموو سۆز و گەرمی ومیهرەبانی و   ومتمانەیەک .

، ژنی ناسک  کورتکراوەتەوە  بۆ بونەوەرێکی  پلاستیکی ، شوشەیەکی بۆش و بەتاڵ  کە بە بچوکترین فشار دەشکێت و دەبێتە هەزار پارچەوە ، بونەوەرێک کە بازاڕی هەرزانی سەرمایە ، کە بەبازاڕبونی وولات  خەریکە  لەگەڵ داکەندنی  جلەکانی بەریدا  ئەویش  دەخاتە  بازاڕە  هەرزان ودڵڕەقەکەیەوە ، یان بونەوەرێک   لەبەردەم  هاتنەپێشەوەی  ڕوخساری ناشرینی ژیاندا ، لەبەردەم  نادیاری داهاتو ، لەبەردەم  دەروازە داخراوەکانی  پاشەڕۆژدا  هەڵدێت  وئاوادامان  خۆی دادەپۆشێت و لە ئاپورای  باوەڕدارانی  تەسلیمبودا  خۆی وون دەکات  و ژنێتیشی  بۆ ئەبەد  لە بێدەنگیەکی بکوژدا  دەکوژێتەوە .

ڕۆژگاری پۆست  پیاوەتی وپۆست ژنێتی ، نەک شێواز  وڕوخسارمان بەڵکو  ناسنامەی ئازارەکانیشی گۆڕیوین ، جاران  ناسکی ونازداری ژن لەو  سنورانەدا  بوو کە ڕۆژگارێک عیزەتی نەفس و،شەرم وکبریا‌و و پیرۆزی  ژن  وبۆ ئابڕوی خۆی ، بۆ جەستەی خۆی ، بۆ ڕۆڵی خۆی وەکو دایک ، وەکو عاشق ، وەکو مەعشوق ،وەکو مرۆڤ بۆ خۆی  کێشا بو ، ناسکیی ژن  ئەو  سنورەبوو کە  هیچ هێزێک  نەیدەتوانی  بیبەزێنێت  ، ئێستا  ژنی ناسک  بەو بونەوەرانە دەگوترێت  کە لەفەزای گشتی ، لەساشەکانەوە ، بە شەقامی ژیان  ولە هەمو لایەکەوە  بەریان دەکەوین و دەیانبینین ، بونەوەرێکی ژن  کە  هێندە دڕ  و بەنینۆک  و بەرباد و  هەرزان بوە  کە  بچوکترین  پیاو  ، بودەڵەترین  پیاو دەتوانێت  خۆی بەو سنورانەدا  بکات  و داماوی بکات .

 جیازاوی زۆرە  لە نێوان ژنی بەهێز  وبەهێزیی  ژن ، جیاوازی  زۆرە لە نێوان ژنی ئازاد  و ئازادیی ژن ،  لێسەندنەوەی ناسنامەی  ژنێتیم بە ناوی  ئازادیەوە ، بەناوی یەکسانیەوە   لێسەندنەوەی هەمو خۆشی وچێژەکانی ژیانە ، نامەوێت  ببمە پیاو ، ناخوازم ژنێکیش  بم  لەبەر ئەوەی  بەو  ستانداردە  پیاوانە  هەرزانەی  بۆ جوانی دەخرێتە  باازاڕەوە ، بەو  ستاندەردە  نزم و بۆش  وهەرزان وبازرگانی  و بێڕۆحەی بە ناوی جوانیەوە دەخرێتە بازاڕەوە  تێکڕای  لەشولار  وڕوخسارم پڕ  کەم لە  مادەی  کیـمیایی  ومێشک  ودڵ  وڕۆحم خاڵی کەمەوە  لەوغەزەلانەی  کە  ژنێتیم  ئاودەدات هەست و سۆز   وعەتری میهرەبانی و حورمەتی  زۆر ، بەو هەستە  قوڵەی  عەشق  وخۆشەویستی  ، ئەو  دو ووشەیەی  کە  خەریکە  دەبێتە بەشێک لە مێژوو .

حەیف   لە  خۆمان  کە لەدەوروزەمانێکدا  ژنێتیمان  وەکو  بەجێماوترین باخ  ، بیرکراوترین  کەناردەریا  و تەنهاترین ڕەوە ئاسک  بە ژیانێکدا  ڕێدەکات  کە  پیاوان ، پیاوەتی  لەوپەڕی لەناوچوندایە، دەگمەن نەبێت ڕێکەوتی  پیاوێک ناکەیت لەم  بەرەهوتە.

جاران  لەگەڵ  خەونی  شاسواریکدا گەورە دەبوین کە ڕۆژگارێک، قەدەرێک دەگاتە  کەناری چارەنوس  وکلیلی ژیان وبەختەوەری وعەشق وئازادیمان لەسەر دەکاتەوە  ،سیحری  ژیانمان پێببەخشێت ، ئێستاکە  خۆمان دەبێت  بەسەر ئەسپی  ژیانەوە  خەریکی  ڕاوکردنی ژیان ، ڕاوکردنی نان  و بەدەستهێنانی  خۆشبەختی بین ، چونکە   پیاوە شاسوارەکان  ، پیاوە  جوامێرەکان  بەسەرچون ، باشترینیان ئەوانەن  کە لەژێر خاکەوەن

 لەم ڕۆژەدا  کێشەم  نیە شەپۆلەکانی فێمینستی یەکەم و دوەم وسێهەم بە کوێ  گەشتوە ،  کێشەم نیە  سیمینار وڕێپێوان  ومانشێتەکان  چی دەڵێن ، کێشەم نیە  ژنێکی  بەپیاوبو  بەناوی ژنانی  کوردەوە  لە ئەنجومەنی ئاسایش  یان  نەتەوە یەکگرتوەکان یان لەسەر شاشەی  بەناوبانگترین تەلەفزیۆن  دەیکاتە  هەرا  لەسەر  ئەو هەمو  مەینەتی وئازار  و بەدبەختیەی  کە  ژنانی وولاتەکەی من  بەدەست  پیاوی توندوتیژ  و پیاوی بودەڵەو  ناپیاوەکانەوە   دەیچێژێت  .

پێموایە  ئازارەکەی  ئێمە  لە نەمانی بەهای   پیاوەتیدایە   ، لە  وونبون ولەناوچونی  پیاوی  راستەقینەدایە ، ئەو  پیاوانەی مێژویان تۆمار دەکرد  وجەنگەکانیان بەرپادەکرد ونیشتمانیان ئازاد دەکرد  و سڵیان لە مەرگ  وخوین نەدەکردەوە ، بەدبەختی  ئێمە  لە تەواو بونی  ئەو  پیاوانەدایە ، لەبەسەر چونی خەسڵەتەکانی پیاوبون ، لە  لەناوچونی یەکجارەکی ئەو  بونەوەرە  جوانەوە  سەرکێش ویاخی وبەهیزەی   کە پێیان دەگوت  پیاو !

حەیف لە خۆمان ، لە ژنێتی وناسکی  وجوانی  و جەستەی گەرمی ژنێتیمان  کەلە سەردەمێکدا  دەژین پیاوەکان وەکو   وورچی  پاندا  ڕولەناوچونەو،   پیاوەتی  داستانی جوامێری  وئازایەتی وغیرەت  و شەهامەت  وەکو  حیکایەتی دایناسۆرەکان بۆتە  داستان و ڕابوردوو.

کێشەی  ژنی ئەم  ڕۆژگارە ، ژنانەی  ڕۆژهەلاتی ناوەڕاست  ، ژنانی  بریندار  نەمانی  پیاوەکانە  ، ئەوەی  کە هەن  سێبەر  وکۆپی ناتەواوی  ئەو بونەوەرە جوانەیە ک پێی دەڵێن  : پیاو .

جاران پیاوەکان پشت  وپەناو هێزی  پاراستنی  ماڵ  ونیشتمان و ژنەکان بون ، ماڵەکان  بەوانەوە  پارێزراو  بون ، ئێستا   سەردەمی  ئەو پیاوە  بودەڵەو داماوانەیە  کە

   خۆیان  دەرگای  ماڵەکان   دەخەنە سەرپش، دیوارەکان دەشکێنن وزۆر جار  خۆیانن ئابڕوی ژنەکانی  بنەمالە  دەخەنە بازاڕەوە !

ئەوەنیە  بە ڕۆژگارە  داستانی  بازرگانیکردنی پیاوان دەبیستین بە وێنەی  کجان وژنان و هەراسانکردنی سێکسی و بلاوکردنەوەی  وێنەکانیان  لە سۆشیال مێدیادا ئەگەر  پارە نەدەن!

جاران  پیاوەتی  بەرەنبەر بو بە کەرامەت  و جوامێری ، بە داپۆشین ونهێنبڕی ، هەنوکە  پیاوی بودەڵە و بجوک  ئاسایشی  دەرونی مەملەکەتی  تێکداوە.

جاران پیاوەکان ،جەنگاوەر بون ، ئەفسانەی  خۆڕاگری و بەرەنگاری وئازایەتی بون ، پیشمەرگە  بون ملیان لە چەقۆ  هەڵدەسو ،لە زیندانەکاندا مردنیان بە چۆکدا دێنا ، لە پێناوی ئازادی ولە پێناوی  بەردوخۆڵی  ئەم خاکەدا ، ئەو پیاوانە ژنێتی ئێمەیان پڕ  دەکرد  لە  شانازی و کبریا‌و ، پڕیان دەکردین لە هێز  ولە خۆڕاگری وپڕیان دەکردین لە ناسکی و دڵنیایی ، پیاوەکانی  هەنوکە ، پیاوانی پۆست  پیاوەتی ،

  هەندێکی  سەرقاڵی  فرۆشتنی  نیشتمانە بە  داروبەرد ودرەخت وئاوی  کەوسەر و  ونەوت  وهەواکەشیەتی  .

 هەندێکی   تەماشاچی و  وەکو  پڵنگی  پیر نینۆکەکانی کول و نیگاکانی تێکشکاوە و سیحری  نێربونی  لەدەستچوە  ئەمانە بە تەواوی تەسلیم بەو ڕاستیە بونە کە پیاوەتی ، جوامێری لە  گیانەڵلادایە ، ئەو توندوتیژیەی  کە هەمو ڕۆژێک لە کوچە وکۆڵان وپشت دەرگا داخراوەکانەوە  قیژە  لە ژنێتی  هەڵدەستێنێت  ، ئەمانە  دەزانن کە بەشێکی زۆری هۆکارەکەی  نەمانی  جوامێری و کاڵبونەوەی پیاوەتیە !، هەندێکی  سەرقاڵی پڕۆژەی  هاوردەکردنی  هەموو شتێکە ، لەدەرمان وحەشیش و شیر وخواردنی بەسەرچو  هەتا  هاوردەکردنی لەشفۆرش ، ژنی هەرزان و پوچ  و پاتاڵ  بۆ پڕکردنەوەی ئەو  هەستە قوڵەی هەڵوەرینی پیاوەتی ، پوکانەوەی جوامێری ، دیارنەمانی شەهامەت ،کە وەکو دەردێکی کوشندە  هەر ڕۆژە  نیشانەیەکی نوێ بەجەستەی نیشمانەوە دەردەکەوێت .

لە نەمانی پیاوەتیدایە ، لە کوژانەوەی شوعلەی جوامێری پیاوە مەزنەکانن ، لە نەمانی  جەنگاوەرو سەرکردە و پیاوە راستەقینەکاندایە  کە  هەزاران ژنی هەژار  بۆ پاروە نانێک ڕژاونەتە  بازاڕی بێڕەحمی  کارەوە. ئاخر پیاوی جوامێر  دزی ناکات  لە لە قوتی  ئەوانی دی.

پیاوی جوامێر شەهامەتی ڕێگای نادات  دەست بۆ گیرفانی ژنەکان بەرێت .

پیاوی جوامێر لە خۆی نابورێت  سەرڕاست ودەسپاک وخاوەنی ووەعد  وپەیمان نەبێت ، دەبینین لە ڕۆژگاری  پۆست   پیاوەتیدا  کۆمەڵگا  ونیشتمان ، بەچی دەردێک چوە ، گەورەترین درۆزن و ترسناکترین قۆڵبڕ و مەترسیدارترین پەیمانشکێن  ئەو پیاوە  بودەڵانەیە کە لەسەری سەرەوەی دەسەلاتەوە  ئاراستەمان دەکەن هەتا  ناو ژوری نوستنەکان .

لە ڕاستی  بودجە وداهاتی   ووڵاتەوە  درۆمان لەگەڵ دەکەن (ئەم پیاوانە)هەتا  داهاتی  نێوان ژن ومێردەکان ، لەبەرپرسیاری  میللەتێک  ڕادەکەن هەتا بەرپرسیاری  ژن و منداڵەکانی  خۆیان ، ئێستا  مۆدێلێلک پیاوانێک پەیدابونە  کە مشەخۆرن بەسەر  ژن و منداڵ  و ژنەکانەوە ، هەروەکو چۆن  ئەم دەسەلاتە(پیاوانەیە) مشەخۆرە  بەسەر  ژنان وکچانی  ئەم میللەتەوە!

مەترسیدارترین درۆ ، ئەو درۆیانەیە کە پیاوەتی بە ناوی عەشق  وخۆشەیستی ،  تەنانەت بەناوی خێزان وزەواج  وهاوسەرگیری لەگەڵ  ژنەکانیدا دەگەن ، بەدبەختی  ، نائومێدی ژنەکانی پۆست  پیاوەتی  ، برسێتی وهەلی  کار  وژنی سێهەم  ودووەم نیە  ، بەدبەختی  ئێمە  بەسەرچونی ئەو  مەخلوقە  جوانە بوو کە پێی دەگوترێت: پیاو .

جاران  پیاوەتی  مانای  نهێنپارێزی بوو ،هەڵگرتنەوەی ئابڕو ، پاراستنی نهێنیەکان بو ، نە نهێنی  نیشتمان ، نە نهێنی ژنەکان ، ئێستا   پیاوەکان  سەرقاڵی بازرگانیکردنن بە نهێنیەکانەوە ، بەقولاپی  سۆشیال میدیادا ڕۆژانە  هەزاران  ژن ڕاودەکرێن و پاشان   بە هەڕەشەی بڵاوکردنەوەی ئابڕوی ژنەکان   لەسەر پەیج  وبەناو پانوپۆڕی کۆمەڵگادا  بازرگانیەکە  دەگاتە  دەسکەوت وقازانج .

پیاوی  جوامێر ، جوامێریی پیاو ناهێڵێت  دەست  بۆ ئابڕو ،کەرامەتی ژنێتی بەریت .

لەسەردەمی پۆست پیاوەتیدا لەم دەڤەرە  شتێک نەماوە  بە ناوی نیشتمان ونهێنیەکانی ، نیشتمان و ویقاری  پیاوەکانی  ، بەڵکو هەمو چەکمەیەکی  بێگانە ، هەموو پیاوێکی  بچوک لە دەوروبەردا  دەتوانێت بێتە ناو  نیشتمانە دڵشکاوەکەی ئێمە .

 هەورەکو  ئەو پیاوە  بودەلانەی  کە ژنەکانیان  ،هاوسەرەکانیان لە بازاڕی تەنهایی و،پشتگوێ  خستن وپەڕاویزکردن وبریندارکردن وبێبەشکردندا ، لەبازاڕی ڕەتان و ئیستغلال وچەوسانەوەدا دەکەن بەنێچیری  توندوتیژی و ئازار و نائومێدی .

پیاوەتی  خۆی هێز  وسەرچاوەی  هیزی  ژیان بوو ، ئێستا  هێز  بە بەبێ  شەهامەت  ، بە بێ  پیاوەتی  ژیانی  کردۆتە  تەنهاییەکی  بێسنور  وتوندوتیژی  بۆ  مرۆڤەکانی  ئەو دەڤەرە.

ئەوسا  پیاو  دڵنیایی بوو چونکە پڕ بوو  لە   غیرەت وجوامێری  ، ئێستا کە  پیاوانی پۆست  پیاوەتی خۆیان  سەرچاوەی  نادڵنایی  وگومان  و ئابڕوچونیش  .

ئەوسا   پیاوەتی  کە پەیمانی دەدا  نەدەکرا  بیشکێنێت  ئەگەر  سەری خۆی پێدەبەخشیت  ، ئێستا  درۆکردنی پیاوەکان  ، پەیمانشکێنی  پیاوەکان ، فێڵ  و بێوەفایی  پیاوەکان ژنێتی لەم مەملەکەتەدا  کردۆتە  برینێکی قوڵی پر  لە خوێن .

جاران  پیاوەتی   خاوەنی ئابڕوکەرامەت   بوو ، پێی  نەدەنایە  ژنێتیەوە  ، کەرامەتی  ژنەکان  سنوری  سور بو ، سنوری  پیاوەتی  پیرۆز  وبەنرخ  بوو  هەربۆیە  لە تەنیشت سنوری  پیاوێکی لەوجۆرە  ژنبونیش  نیشتمانێکی سەوزی پارێزراو  بوو ، ئێستا پیاوێکی لەوجۆرە  بۆتە  خەونێکی  بەدینەهاتوی  هەزاران ژنی  بریندار ، دەیان ژنی  تیرۆرکراو ،سەدان ژنی  دڵشکاو  وهەزاران ژنی ڕۆحکوژراو .

حەیف  لە خۆمان  لە ڕۆژگاری  پۆست  ژنبون وپۆست  پیاوبن ، ئێستا ئازارەکانی  ژنبون بەتەنها   بەزۆر بەشودان و خەتەنەکردن و مامەڵەی نایەکسانی  خێزان  نیە لە نێوان  کوڕوکچەکانیدا ،  ەلی  نایەکسان و هەڵاویردی  ڕەگەزی و باڵادەستی  پیاوەکان نیە  ، بئازاری  گەورەی ژنبون  نەمانی  پیاوەکانە ، بەسەرچون ونەهاتنی یەکجارەکی  ئەو شاسوارەیە  کە لە خەونی هەمو ژنەکاندا  مانای دەدا  بەژیان  و خەیاڵی پڕدەکرد  لە گوڵ  وژنبونی  دەدرەوشانەوە  ، ئێستاکە  خۆمان بوینەتە  شاسوار ودەبێت  شەڕی   نان  وژیان  و پاشەڕۆژ  خۆمان بیکەین ، گلۆریا سانتیا واتەنی : (خۆمان بوینەتە  ئەو پیاوەی کە دەبو مێردی  پێ بکەین ) . گەورەترین زوڵم لە ژنێک   بکرێت ئەوەیە کە ناسنامەی ژنبونی  لێوەرگریتەوە  وبیکەیتە  بونەوەرێکی دی  کە  خۆی نەبێت  ، بەتایبەت بە دەستی  سستەمێکی   پیاوسالارانەوە  کە جەنگاوەرەکانی  ئەو پیاوانە بن  کە بەس  پیاو  نین !!

(8)ی مارس و جێژنی ئافره‌تانی جیهان!

دوکتۆر حوسێن موحەممەد عەزیز

پێشکه‌ش به‌ هه‌موو‌ ئافره‌ته‌ ئازاد و ئازا‌کانی کورد بێ ...

له‌ کۆندا، ئافره‌تان به‌ گشتیی، ژیانێکی زۆر ناخۆشیان هه‌بوو، له‌ نێو کۆمه‌ڵدا، به‌ چاوێکی سووک سه‌یرده‌کران. له‌به‌رئه‌وه‌ ئافره‌ته‌ کارگه‌ره هوشیاره‌‌کان، له‌ کارگه‌ی چنینی قوماشی (New work)، دژی هه‌ڵسوکه‌وتی ده‌سه‌ڵاتداران و کارکردنی مناڵان وه‌ستانه‌وه‌، دژی ئه‌و باره‌ ناله‌باره بوون،‌ که‌ تێیدا ده‌ژیان، ناڕه‌زایی خۆیان ده‌ربڕی و ڕۆژی (8) مارسی ساڵی (1857)، خۆپیشاندانێکیان سازکرد.

به‌ڵام ده‌سه‌ڵاتداران، زۆر به‌ شێوه‌یه‌کی دڕندانه‌ و بێبه‌زه‌ییانه‌ وه‌ڵامیاندانه‌وه، خۆپیشاندانه‌که‌یان سه‌رکوت و خه‌ڵتانی خوێن کرد‌، ژماره‌یه‌کی زۆر ئافره‌تیان ده‌سگیرکرد و هێندێکیشیان، هه‌ر له‌ژێر ده‌سوپێدا تێداچوون!

دوای ئه‌وه‌ی (50) ساڵ، به‌سه‌ر ئه‌و ناڕه‌زایی و خۆپیشاندانه‌دا تێپه‌ڕبوو، ساڵی (1907)، له‌ (ئه‌مێریکا) و (ئه‌ورووپا)، ئافره‌تانی خاوه‌ن باوه‌ڕ و خه‌باتگێڕ، ئافره‌تانی ئازا و سه‌ربه‌رز، ئافره‌تانی جه‌ربه‌زه‌ و پێشکه‌وتووخواز، خۆپیشاندانێکی زۆر گه‌وره‌یان سازکرد، هێندێ درووشمی شۆڕشگێڕانه‌ و پێشکه‌تووخوازانه‌یان به‌رزکرده‌وه‌، یادی خۆپیشندانه‌که‌ی ساڵی (1857)یان کرده‌وه‌. ئه‌م جاره‌، زۆر به‌ گه‌رمیی، پێشوازیی له‌ خه‌باتی ئافره‌تان کرا و پشتگیریکران.

پاشان دووه‌مین کۆنگره‌ی فراوانی ئافره‌تان له (کۆپنهاگن) گیرا. ( KLARA ZETKIN) یه‌کێ له‌ سه‌رکرده‌کانی ڕاپه‌ڕینه‌ شۆڕشگێڕییه‌که‌ی (ئه‌ڵمان) بوو، پێشنیازیکرد، ڕۆژی (8)ی مانگی هه‌موو ساڵێ، به‌ جێژنی ئافره‌تانی جیهان بناسێنن. ئیدی به‌ ئه‌و شێوه‌یه‌، وه‌ک ڕێزلێنانێ له‌ تێکۆشانی ئافره‌تان، له‌به‌رئه‌وه‌ی ناخۆشییه‌کی زۆریان، له‌‌ ژیانی ڕۆژانه‌ و کارکردندا دیبوو، پیاوه‌ دڕنده‌ کۆنه‌په‌رسته‌کان، زۆر ئازارایان پێ گه‌یاندبوون و به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ چه‌وساندبوونیانه‌وه‌، ئه‌و ڕۆژه‌ له‌ مێژووی تێکۆشانی ئافره‌تانی جیهاندا، به‌ ڕۆژێکی پرشنگدار تۆمارکرا‌!‌

به‌ڵام له‌ وڵاته‌ ئیسلامییه‌کاندا، زۆر دره‌نگ ئه‌م جێژنه‌ ده‌رکه‌وت و دانیپێدانرا. بۆ نموونه‌: له‌ (میسر) ڕۆژنامه‌نووس و ڕووناکبیری گه‌وره‌ (مسته‌فا ئه‌مین)، ساڵی (1943) هه‌وڵیکی زۆری دا، به‌ ناوی جێژنی دایکانه‌وه‌، ڕۆژێ بۆ ئافره‌تانی (میسر) دیاریکه‌ن. که‌چی موسوڵمانه‌ دواکه‌وتووه که‌له‌شه‌قه‌‌ په‌ڕگیره‌کان، زۆر دژی وه‌ستان و هێرشێکی توندیان، بۆ سه‌ر هاوبیرانی ئه‌و پێشنیازه‌ کرد. تا له‌ ئه‌نجامدا، ئه‌و بیرۆکه‌یه‌ سه‌رکه‌وت و ساڵی (1956) ده‌سه‌ڵاتدارانی (میسر)، دانیان به‌ ئه‌و ڕۆژه‌دا نا و هه‌موو ساڵێ، ڕۆژی (21)ی مارس، له‌گه‌ڵ جێژنی به‌هاردا، یادی ئه‌و ڕۆژه‌ گه‌شه‌داره‌ ده‌کرێته‌وه‌!

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، تا ئێسته‌ش ئیسلامی ڕامیاریی و کۆلکه‌ مه‌لاکان، هه‌ر دژن و ده‌ڵێن: له‌ قورعان و سووننه‌دا، شتێ نییه‌، ناوی جێژنی دایک بێ. به‌ڵام زاناکانی زانکۆی (ئه‌زهه‌ر) باشترن و به‌ ناڕه‌وای نازانن!

به‌ بۆنه‌ی تێپه‌ڕبوونی (164) ساڵ به‌سه‌ر خۆپیشاندانه‌ پڕشکۆ خوێناویه‌که‌ی (New work) و (114) ساڵ به‌سه‌ر کۆنگره‌که‌ی (کۆپنهاگن)دا، گه‌رمترین پیرۆزبایی، له‌ ئافره‌تانی ڕووسووری پێشکه‌وتووخوازی نه‌ته‌وه‌که‌م ده‌که‌م، ئه‌و ئافره‌تانه‌ی به‌ هیچ شێوه‌یه‌، له‌به‌ر ڕۆشنایی دابونه‌ریته‌ قرچۆکه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ دواکه‌وتووه‌کاندا، لە هەموو بوارەکانی ژیاندا، هه‌رگیز خۆیان له‌ پیاو به‌ که‌متر نەزانیوە و ناشزانن، دژی باوه‌ڕی کۆنه‌په‌رستانه‌ی (1 پیاو = 2 ئافره‌ت) ده‌وه‌ستنه‌وه‌. ئه‌و ئافره‌تانه‌ی له‌ ڕیزه‌کانی پێشه‌وه‌ی سه‌نگه‌ری خه‌باتدا، شانبه‌شانی براکانیان، دژی دوژمنی داگیرکه‌ر ده‌جه‌نگن. ئه‌و ئافره‌تانه‌شی پێیان وایه‌، له‌ پیاو که‌مترن، دوو و سێسێ شوو بە پیاوێ دەکەن، با تا ماون، کۆیله‌ی یاساوڕێساکانی کۆمه‌ڵ بن و پیرۆزیانبێ!‌

ئه‌ز، ڕێز له‌ هیچ باوه‌ڕێ ناگرم، له‌ پیرۆزیی و گه‌وره‌یی ئافره‌تان که‌مکاته‌وه‌. چونکه ئافره‌ت دایکه‌، خوشکه‌، کچه‌، هاوسه‌ره‌، هاوڕێیه‌، هاوده‌م و ڕابه‌ره‌! هیوادارم، ئافره‌تانی جیهان به‌ گشتیی و کورد به‌ تایبه‌تی، ڕۆژبه‌ڕۆژ، ده‌سکه‌وتی پتر به‌ده‌سبێنن، به‌ره‌و ڕۆژێکی پرشنگدار و ژیانێکی خۆشتر هه‌نگاوبنێن و له‌سه‌ر مافه‌ ڕه‌واکانیان سوورتربن!

  1. 2021. 3. 8

تێبینی: ئافره‌ت = ژن + کچ.