گرەو کردن لەسەر کازمی گرەوکردنە لەسەر ئەسپی تۆپیو

ئارام ره‌فعه‌ت

 رۆژی ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١ی وەک رۆژی هەڵبژاردنە گشتییەکانی عێڕاقی راگەیاند.  بەڵام ئەو دوو مانگ زیاترە لەکوردستان بانگەشەی هەڵبژاردنی دەستپێکردووە و لەرێگای بەهەدەر دانی سەدان هەزار دۆلار لەسامانی گشتی و لەرێگای تۆڕێکی کرێگرتە کار لەسەر گەوجاندی تاکی کورد دەکات. کازمی دەیان چالاکوانی سۆشیال میدیای کوردی لە چەند دەرزەنێک پەیج و ئەکاونتی سپانسۆرکراو و لەچەند سەرنەتەرێکی گوماناوی عێڕاقی و خەلیجیدا بۆ پروپاگەندە کردن بەکرێ گرتووە. لەم پرۆسەی گەوجاندنەدا مەترسیدارەدا پیاوەکانی کازمی لەکوردستان سەدان هەواڵی ساختەو چەواشەکەر و ناراستییان بڵاوکردۆتەوە.

لەم بابەتەدا، تیشک دەخەمە سەر هەندێک لەو گەوجاندنانە.

گەوجاندنی یەکەم: کازمی نوێنەری خۆپیشاندەرانی عێڕاقە

تۆڕە کرێگرتەکەی کازمی لە سۆشیال میدیای کوردیدا ئیدیعای ئەوە دەکەن کە کازمی نوێنەری خۆپیشاندەرانە و کار لەسەر داواکارییەکانی ئەوان دەکات و رزامەندی خۆپیشاندەرانی بەدەست هێناوە.

بەڵام، رێک پێچەوانەکەی راستە.

کۆمیتەی رێکخستنی خۆپیشاندانەکانی شۆڕشی تشرین، کە رابەرایەتی خۆپیشاندەرانی سەرجەم شارەکانی عێڕاقی عەرەبی دەکات، لە رۆژی ١٢ی نیسانی ٢٠٢٠دا بەیاننامەی ژمارە ٢٣١ی بڵاوکردەوە. بەیاننامەکە یەک رۆژ دوای کاندیدکردنی کازمی بۆ پۆستی سەرەک وەزیران بڵاکراوەتەوە و تێیدا رایانگەیاندراوە کە کازمی "کاندیدی حیزبە گەندەڵەکان و میلیشییاکانی سەر بە ئێرانە". بەکورتی، کازمی دوور و نزیک نوێنەرایەتی خۆپیشاندەرە عێراقیەکان ناکات.

گەوجاندنی دووەم: کازمی جیاوازە لەگەڵ حیزبە شیعییەکانی تر

تۆڕە کرێگرتەکانی کازمی لە سۆشیال میدیای کوردیدا پروپاگەندەی ئەوە دەکەن کە کازمی سەر بە حیزبە شیعییە حاکمەکانی عێڕاق نییە و لەوان جیاوازە.

بەڵام، رێک پێچەوانەکەی راستە.

وەک کۆمیتەی شۆڕشی ترشرین لەبیاننامەکەدا نوسیویانە، کازمی سەر بە حیزب و میلیشیا فاسیدەکانی شیعەیە. چۆن؟

ئەو کاندیدی عەبادی بوو بۆ پۆستی سەرۆکی دەزگای هەواڵگری عێڕاق، ئێستاش نوێنەرایەتی هاوپەیمانی ئەلنەسر، بەتایبەتیش نوێنەرایەتی باڵی حەیدەر عەبادی دەکات وە پشتیوانی باڵی ئەلسائیرونی موقتەداشی هەیە. ناو ماڵی شیعیش وەک ناوماڵی کوردی دابەش بووە بەسەر چەند هاوپەیمانییەتیەکی دژ بەیەک و ناکۆک. هاوپەیمانی ئەلسائیرون، ئەلفەتح و ئەلنەسر و دەڵەتی قانوون چوار پێکهاتەی سەرەکی ناو ماڵی شیعین و هەر هەمووشیان لە گەندەڵی تێوەگلاون و هەمووشیان گروپی میلیشیای حەشدی تایبەت بەخۆیان هەیە.

کازمی چ پەیوەندییەکی بەحەیدەر عەبادی و حیزبە فاسیدە شیعییەکانی ترەوە هەیە و چۆن لەرێگەی ئەو پەیوەندییانەوە گەییشتە پلەی سەرەک وەزیران؟

کازمی پەیوەندی خێزانی لەگەڵ ئەوانەی سەرەوەدا هەیە و لەرێگای نیپۆتیزمەوە ئەم پلەیەی بەدەست هێناوە.

سەباح ئەلبەغدادی، نوسەری دیاری عێڕاقی بەم شێوەیەی خوارەوە وێنای پەیوەندییە خێزانییانەی بۆ کردووین.

١) کازمی زاوای مەهدی عەلاقە، کە یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی حیزبی دەعوە و ئەمینداری گشتی ئەنجوومەنی وەزیرانی عێڕاقیشە. مەهدی عەلاق، واتە خەزوری کازمی، یەکێکە لە پیاوە فاسیدەکانی عێڕاق رۆڵێکی زۆری هەبووە لە گەییشتین کازمی بە پێگەی سەرۆکی دەزگای موخابەراتی و سەرەک وەزیران.

٢) کازمی سەر بە مەرجەعی حسین ئیسماعیل ئەلسەدرە و ئەویش یەکێکە لە پێکهاتەی سیستەمی فاسیدی شیعی.

٣) برایەکی کازمی، بەناوی سەباح کازمی، ئاوەڵزاوای حەیدەر عەبادییە و هەم راوێژکاریشی بووە لە کابینەکەیدا و دواتریش راوێژکاری عەبدولمەهدی بوو ئێستاش راوێژکاری براکەیەتی. رەنگە خوێنەر فەزاحەتی تەلەفۆنە نمایشکارانەکەی کازمی بۆ براکەی لەبیر بێت.

٤) برایەکی تری کازمی، عماد کازمی، راوێژکاری ئەنجومەنی وەزیرانە.

بەکورتی، کازمی، وەک کۆمیتەی خۆپیشاندەرکان ئاماژەیان پێدا، بەشێکە لەو سیستەمە سیاسییە فاسیدەی عێڕاق و لەرێگای پەیوەندییە خێزانییەکانەوە هاتۆتە پێشەوە و نوێنەرایەتی باڵێکی حوکمرانی ناو هەرەمەی سیاسی شیعە دەکات، کە مەهدی عەلاقی خەزوری و حەیدەر عەبادی ئاوەڵزاوای براکەی رابەرایەتی دەکەن.

گەوجاندنی سێیەم:

مستەفا کازمی دژی حەشدی شەعبی و گەندەڵییەکانی ئەم میلیشییایەیە.

نەخێر، پێچەوانەی ئەو هەڵلا راگەیاندنەی تۆڕەکانی کازمی لە کوردستان، کازمی دژی حەشدی شەعبی نییە وهەر وەک نیویۆرک تایم دەڵێت، هاتنی کازمی هیچ کاریگەری نەبووە بۆ سەر لاوازبوونی حەشدی شەعبی. تاکە گورزێک بەر حەشد کەوتبێت و بەهۆیەوە لاواز بووبن کوشتنی قاسم سلێمانی و ئەبومەهدی موهەندیسە لەلایەن ئەمریکییەکانەوە.

بۆ ئەوەی وردتر بین، کازمی زیاتر دژی باڵێکی ناو حەشدی شەعبییە و ئەمەش لەلایەکەوە پەیوەندی بە کوتلە و دابەشبوونی ناو ماڵی شیعییەوە، کەلەسەرەوە ئاماژەم پێدا. کازمی هەر هەوڵێکی دابێت لەناو چوارچیوەی ناکۆکییەکانی ئەو باڵانەی ناو ماڵی شیعی بووە، لە دژی لایەک و بۆ رازیکردنی لایەکی تر وبە پشتیوانی ئەو لایەنەش. تەنانەت لە یەکلاکردنەوەی ئەو ململانێ ناوخۆییانەی ماڵی شیعەشدا سەرکەوتوو نەبووە. یەکەم شکستی کازمی گرتنی ١٤ میلیتانتی حیزبووللا بوون و ناچاریش بوو هەمان رۆژ لەژێر فشاردا ئازادییان بکەن. ئەو نماییشانەش کە کراون لە کۆنترۆڵکردنی هەندێک لە دەروازەی سنووری هەر لەچوار چێوەی ئەو ململانێیەی ناو ماڵی شیعە بووە و دەروازەکانی لە گروپێکی حەشدی نەیار وەرگرتۆتەوە و تەسلیمی گروپێکی تری کردووە.

گەوجاندنی چوارەم:

کازمی لەگەندەڵییەوە نەگلاوە

یەکێکی تر لە پروپاگەندەکانی تۆڕە کرێگرتەکەی کازمی ئەوەیە کە کازمی رابردوویەکی پاکی هەیە و لەگەندەڵییەوە نەگلاوە؟

بۆ پوچەڵکردنەوەی ئەم گەوجاندنەش، با ئەم چەند خاڵە بخەینە پێش چاو.

١) وەک لەسەرەوە ئاماژەم پێدا، کازمی بەهۆی نیپۆتیزمەوە بۆتە سەرۆکی دەزگای هەواڵگری (سیخوڕی) عێڕاقی و لەوێشەوە سەرکەوت بۆ پۆستی سەرەک وەزیران. واتە، کازمی بەشێکە پرۆسەی گەندەڵی و نیپۆتیزم.

٢) گومان دەکرێت بڕوانامەی کازمی تەزویر بێت. لە ساڵی ٢٠١٦، کاتێک کازمی کرایە سەرۆکی دەزگای هەواڵگری، لەمەلەفەکەیدا وەک هەڵگری بروانامەی بەکالیۆریۆس لە یاسا، لە بەشی ئێوارانی کۆلیژی توراسی لەزانکۆیەکی ئەهلیدا بەدەست هێناوە، خوێندکارانی دەرچووی هەمان ساڵ و هەمان کۆلیژ لە سۆشیال میدیا کردیانە هەرا و گوتیان هیچ کەسێک بەو ناوە و بەو روخسارە بۆ یەک رۆژیش لەگەڵ ئێمە دەوامی نەکردووە. ئەمەش گومانی زۆر دەکرێت کە کازمی، وەک سەدان گەندەڵی تر لە عێڕاقدا، بڕوانامەکەی بە پارە کڕیبێت.

٣) کازمی یەکێک بووە لەوانەی کە لە میدیای سێبەر لەسەر حیسابی پارە و قوتی خەڵکی کوردستان کاری کردووە. ئەو بۆ چەندان ساڵ، ئەندامی بۆردی خەندانی سەر بە بەرهەم ساڵح بووە و لەو دەزگایە و بە پارەی دزراوی خەڵک و لەسەر حیسابی قوتی خەڵکی کوردستان پارەیەکی موفتی وەرگرتووە.

خواستی گۆڕینی سیستەمی حوکمرانی لەهەرێمی کوردستان خواستێکی رەوا و بەرهەقە، دەبێت خەڵکی نارازی کوردستان ریزی خۆیان لە ریزی ئەو تۆڕە کرێگرتەیەی کازمی و میلیشیا شیعییەکان جیا بکاتەوە.

چەند سەرە قەڵەمێك بە یادی شەهید رۆستەم!

        بێكەس قادر

                              1

بۆ گەلی كورد‌و شۆڕشە چەكداریەكەی، ساڵی 1988، ساڵێكی سەخت‌و قۆناغێكی دژوار بوو، سەرەڕای جێبەجێكردنی سیاسەتی خاپووركردنی گوندەكان، راگواستنی زۆرەملێ، شاڵاوی قۆناغ بە قۆناغی ئەنفالەكان، رژێمی بەعس بە فراوانی چەكی قەدەغەكراوی كیمیاوی بەكارهێنا. هەر لەو ساڵەدا بەهۆی كەڵك وەرگرتن لە پشتیوانی دەرەكی، رژێم لەشەڕی عێراق- ئێران دا، جۆرێك لە هاوسەنگی هێزی بۆ گەڕابوەوە، لەو سۆنگەشەوە پتر لە ساڵانی پێشوو، رووی شەڕو پەلاماری لەكوردستان بوو.

                              2

پاش كۆنفرانسی 1988، تەشكیلاتی پێشمەرگایەتی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان بەشێوەی هەرێم رێكخرایەوە، فەرماندەو پێشمەرگەكان بە بڕیاری سەروو دابەش دەكران، ئەوسا ئیلتیزام كردن بە بڕیاری سەروو و دیسپلینی حزبی، بە نیشانەی دڵسۆزی دەژمێردرا. حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان لەسەردەمی شۆڕش بەپێی پرەنسیپی پشت بەخۆبەستان تێ دەكۆشا، نەك پشت بەستان بە فاكتەری دەرەكی‌و كۆمەكی دەوڵەتە داگیركەرەكان، بەپێچەوانەی ئەوانیدی ئێمە لە شۆڕش نان‌و مەبدەئمان دەخوارد‌و پشتمان لە خەڵك نەكرد.

                            3

لە رێكخستنەوەی هەرێمەكاندا، شەهید رۆستەم كە پێشتر پێشمەرگەی قوەی بەڕانەتی بوو، بەر هەرێمی (3) كەوتبوو، هەرێمی (3) بە فەرماندەیی هەڤاڵ ئاوارە- محەمەد عەلی- پێكهاتبوو. كە فەرماندەیەكی ئازاو لێهاتوو، پارتیزان ‌و قاڵ بوەوەی رۆژە سەختەكانی تێكۆشان بوو.

شەهید رۆستەم ساڵی 1968 لە گوندی سیاو، سەر بە ناوچەی شەمامك، زێدی شەهید لوقمان، شەهید مامۆستا جەمال شینە، شەهید یوسف مەجید، لەدایك بووە، ساڵی 1986 دەبێتە پێشمەرگە، هەم ئەندامێكی هۆشیار، هەم  پێشمەرگەیەكی مولتەزیم بوو، نمونەی مرۆڤی شۆڕشگێر، لەخۆبووردوو بوو. رەفتاری هاوڕێیانە بوو، جێگەی متمانە بوو، لە ئەركی پێشمەرگایەتی چاپووك، لە ئێشكگرتن وریا بوو، لە بەجێگەیاندنی ئەركی رۆژانەی پێشمەرگایەتی، نەك هەر پێشمەرگەیەكی ماندوو نەناس ‌و بێ كێشە بوو، بەڵكو هاوكاری هاوڕێیانی بوو، لەخوێندنەوە‌و خۆ پەروەردەكردن بەردەوام بوو، هەموو تایبەتمەندیەكانی پێشمەرگەی نمونەیی لەشەهید رۆستەم بەرجەستە ببوو.

                              4

لەساڵی 1988دا، جگەلە چڕكردنەوەی هێرش‌و پەلاماری سەربازی، رژێم شەڕی دەروونی‌ و بێ متمانەیی لە نێو پێشمەرگە و خەڵك پەرە پێ دەدا، خانەوادەی پێشمەرگەی زیندانی دەكرد، دەستی بەسەر خانووی ماڵە پێشمەرگە دادەگرت، ئەوانەی لەنێو شۆڕش دەستیان لەگەڵ رژێم تێكەڵ كردبوو، سەنگەری پێشمەرگایەتیان بەجێ دەهێشت‌و پێیان هەڵدەزنا نێو زەلکاوی خیانەت‌و دەستیان دەچووە خوێنی هاوسەنگەرەكانیان‌و  تاوانی گەورەیان ئەنجام دەدا. ئەوێ رۆژێ راوە پێشمەرگە رەواجی پەیدا كردبوو، كەوڵی پێشمەرگە نرخی پتر ببوو، تەنانەت ئەوانەی لە پێشمەرگایەتی هەڵدەگەڕانەوە، ئەگەر دەرفەتی شەهیدكردنی پێشمەرگەیان بۆ هەڵنەكەوتبا، ئەوا لەبری پێشمەرگە شوانیان دەگرت‌و سەریان دەبڕی، بەناوی پێشمەرگە سەری ئەو شوانە بێ تاوانانەیان بۆ جەلادەكانی رژێم دەبردەەوە.

لەو رۆژانەدا، كە بێ ئومێدی باڵی كێشابوو، بەشێكی پێشمەرگە چەكی دادەنا، لەنێو هەندێ یەكەی پێشمەرگەدا، لەكاتی ئێشكگرتنی شەوانەدا، ئەوپەڕی بێ متمانەیی سەری هەڵدابوو.

                              5

هەرێمی (3) چەند مانگ بوو، لە دەوروبەری شەقڵاوە و دەشتی هەریر گیرسابووینەوە، ناوە ناوە مەفرەزە بۆ شوێنی دیكە بەڕێ دەكرا. بەشێكی هێزەكەمان بەفەرماندەیی هەڤاڵ ئاوارە لەناوچەی كۆیە بوون، بەشەكەی دیكە بە فەرماندەیی هەڤاڵ فەرهاد مەنتك لەو دەڤەرەدا مابوەوە. بەهۆی تێكدانی گوندەكان، زۆرتر لەو گوندانەی نزیك شارو شارەدێیەكان نزیك دەبوینەوە، كە هێشتا تێکنەدرابوون، بەڵام بۆ خەوتن لەبەر باری ئەمنی لەو گوندانە نەدەماینەوە، شەوی ½- ئابی 1988، لە گوندی ئاڕماوانی سەروو، نزیك كۆڕێ، بەسەر چەند ماڵێك دابەش بووین، پاش نان خواردن، لەنزیك مزگەوت، یەكمان گرتەوەو بەهەستیاری‌و دوور لە یەكدی چەك بەدەستەوە لەگوند هاتینە دەرەوە، بە ئاراستەی گوندی زرگیز بەرێكەوتین، پاش كەمێك رێ رۆیشتن، خۆمان لەناو گەمارۆی كەمینێكی فراوانی  گەلە جاشێكی خائینی تازە هەڵگەڕاوە لە پێشمەرگایەتی دیتەوە، لەدەستە راست‌و لە پێشمانەوە، لەچەند جێگە گوللە باران كراین، پاش پتر لە یەك كاتژمێر رووبەڕووبونەوە، جگە لە هاوڕێ رۆستەم، كە لە نزیك من‌و چەند هەنگاوێك دوور لە كاوە، فازل‌و رەنجدەر، بەپێوە شەهید بوو. هاوڕێ نەهرۆ بە تەنیا دابڕابوو، کە رۆژی پاشتر گەڕایەوە لامان، ئەوەی دیكە (فەرهاد مەنتك، كرمانج، فازل، كاوە، وریا، رەنجدەر، رێبین، مەلا هەندرێن‌و بێكەس) هەموومان نزیك بە خۆرهەڵاتن، لەسەر بەرزایی زنجیرە شاخەكانی كۆڕێ كە دەڕوانێتە سەر چیای پیرمام، یەكترمان گرتەوە.

                              6

لەو سەردەمە تاریك ‌و ئەنگوست لەچاوەدا، كە پەتی شۆڕشی چەكداری لە باریكی‌و بێ ئومێدی دەهاتە پسان، داخی گرانم هەرێمەكەمان پێشمەرگەیەکی هەرە خۆڕاگری رۆژانی سەختی تێكۆشانی لە دەستدا. شەهید رۆستەم، وەك كوڕە جوتیارێكی گوندنشین، لەهەڕەتی لاویدا دەست بەكاری سیاسی دەكا، لەتەمەنی هەژدە ساڵی چەكی پێشمەرگایەتی لەشان دەكا، لە تەمەنی بیست ساڵی گیانی بەخت دەكا، ئەگەر گەنجەكانی ئێستا دیقەتی لێ بدەن، كە چۆن گەنجێك دەست لە ژیانی ئاسایی خۆی هەڵدەگرێ، یان راستیەكەی لەتێكۆشان ژیان دروست دەكا، هەموو ئارەزووە تایبەتیەكانی خۆی بەلاوە دەنێ‌و بیر لە پاشەرۆژێكی باشتر بۆ گەلەكەی دەكاتەوە. ئەوا چیرۆكی بەرخۆدان‌و قوربانیدانی شەهید رۆستەم، لەلای نەوەی تازە، بۆبەرەنگاربوونەوەی ستەمكاری ، پێویستە نمونەی بەرز‌ی تێكۆشانی قۆناغی نوێ بێ.

                                7

ئێستا كە یادی 32 ساڵەی شەهیدبوونی، شەهید رۆستەم دەكەینەوە، یادی رۆڵەیەكی گیان بەختكردووی گەلەكەمان دەكەینەوە، یادی پێشمەرگەیەكی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان دەكه‌ینه‌وه‌، زه‌ق زه‌ق سته‌م له‌ شه‌هیدانی كوردستان ده‌كرێ، سته‌م له‌ به‌ ئامانج گه‌یاندنی ئامانجه‌ پیرۆزه‌كانیان ده‌كرێ، سته‌م له‌ خودی خۆیان ده‌كرێ، لیسته‌كه‌یان پاك ناكرێته‌وه‌، به‌ناوی حزبه‌وه‌ جیاوازی له‌نێوان شه‌هیدان دروست ده‌كرێ، سوكایه‌تی به‌ناوی پیرۆزی پێشمه‌رگه‌ ده‌كرێ، سته‌م له‌ مێژووی پڕ له‌ داستان‌و فیداكاری شۆڕش‌و پێشمه‌رگایه‌تی ده‌كرێ.

داستانه‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی‌و به‌رخودانی زیندانیان، فیداكاری ئه‌وان رۆژان، كه‌ هێشتا گه‌وره‌ترین سه‌رمایه‌ی مێژووی نه‌ته‌وایه‌تیمان پێك ده‌هێنن، ده‌بێ پارێزگاریان لێ بكرێ‌و هه‌ر له‌ پارێزراوی بمێننه‌وه‌، نابێ رێگه‌بدرێ به‌ر شه‌واره‌ی گه‌نده‌ڵچی‌و به‌رژه‌وه‌ندی په‌رست، خه‌ڵكی ناپاك، نۆكه‌ر‌و باب نۆكه‌ر بكه‌وێ.

دیاره‌ له‌م باسه‌دا یادی شه‌هید رۆسته‌م جێگه‌ی مه‌به‌سته‌، به‌ڵام مه‌علومه‌ رۆسته‌می دیكه‌ی مانه‌ندی شه‌هید رۆسته‌ممان زۆره‌. هه‌روا هه‌ر سه‌ره‌ قه‌ڵه‌مێك پێویستی به‌ باسێكی تایبه‌تی ‌و زۆرتره‌.

سلاو له‌گیانی پاك‌و بێگه‌ردی شه‌هید رۆسته‌م‌و هه‌موو شه‌هیدانی رێگای ئازادی‌و سه‌رفرازی.

ڕووسیا و تورکیا سیاسەتی ئیدلب لە لیبیا بەڕێوەدەبەن

سەلاح خدر

ڕووسیا و تورکیا هەمان سیاسەتی ئیدلبی سوریا لە لیبیاش بەڕێوەدەبەن، ڕێبازی بناغەیی ئەو سیاستەش ئەویە کە هەردوو وڵات پشتیوانی و هاوکاری هێزە دژبەرەکانی یەکتر بکەن، لەگەڵ کاتدا ئەو هێزانە دەخەنە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیان و پاشانیش لەبەرژەوەندی خۆیان بەکاریان دەهێنن.

لەبەرامبەر ئەو سیاسەتە وەزیری بەرگری ئەڵمانیا هۆشیاری داوە لەوەی مەترسی هەیە ڕووسیا و تورکیا لیبیا لە نێوان خۆیاندا دابەش بکەن.

ڕووسیا و دەوڵەتی تورک، هەریەک لەو دوو وڵاتە دەیانەوێت لە لیبیا ببنە خاوەن هێز، بۆ ئەو ئامانجەش ڕێبازی سیاسەتی ئیدلب بەکاردەهێنن، ئەوان هەم هۆکاری سەرەکی ئاڵۆزیەکانن هەمیش خۆیان وەک هێزی چارەسەری نیشان دەدەن.

بەم شێوەیە پلان دەکەن بەرژەوەندی خۆیان پێش بەرژەوەندی ئەو وڵاتانە بخەن کە دەست لە لیبیا وەردەدەن.

دەوڵەتی تورک دەیەوێت داگیرکاری خۆی لە لیبیا فەرز بکات و سود لە سەرچاوەکانی وزە و دەوڵەمەندی ئەو وڵاتە ببینێت.

ڕووسیاش دەیەوێت خۆی وەک هێزی بەکاریگەر نیشان بدات، هەربۆیە هەردوو وڵات پلان دەکەن هێزە دژبەرەکانی ئەو وڵاتە بۆخۆیان بەکاربهێنن، ئەوان لەبەرچاو کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بانگەوازی بۆ ئاگربەست دەکەن بەڵام هەر خۆیان گوێ لە یەکتر ناگرن و سیاسەتی شەڕخوازی گەرمتر دەکەن.

چەند ڕۆژ لەمەوبەر ڕژێمی تورکیا بانگەشەی ئەوەی کرد کە لەگەڵ ڕووسیا لەسەر ئاگربەست لە لیبیا ڕێکەوتوون، بەڵام چەند کاتژمێرێک دوای ئەوە تورکیا نیازی خۆی ئاشکرا کردەوە بەوەی ئیبراهیم کاڵن وتەبێژەکەی ئەردۆغان گوتی، ئەوان بێشەرت و مەرج پشتیوانی لە ئاگربەست ناکەن، ئەو مەرجەش کە تورکیا داوای دەکات کشانەوەی هێزەکانی سوپای نشتیمانی لیبیایە لە شارەکانی سیرت و جفرە.

لەبەرامبەر ئەو داوایەدا دواین جار جەنەراڵ خەلیفە حەفتەر و ولاتی میسر ڕایانگەیاند کە ئەوان مەرجێکی لەو شێوەیە قبوڵ ناکەن، بەپێچەوانەوە هەردوولا هاوڕان لەسەر ئەوەی کۆتایی بەداگیرکاری دەوڵەتی تورک بێنن لە لیبیا.

وەک ئەنجامیش دیارە ئەو شتەی دەسەپێندرێت لە واقعەوە دوورە و ئاڵۆزیەکانی لیبیا چارەسەر ناکات.

ئەڵمانیا کە ئێستا سەرۆکایەتی یەكێتی ئەوروپا دەکات، سیاسەتی ڕووسیا لە لیبیا وەک پڕۆژەی پارچەکردن و دابەش کردن بەناو دەکات.

وەزیری بەرگری ئەڵمانی ئانیگریت کارن باوەر هۆشیاردا لە پارچەکردنی لیبیا لەنێوان ئەنقەرە و مۆسکۆدا، کارن باوەر ئەوەی وەک مەترسی بۆسەر یەکێتی ئەوروپا بەناو کرد.

ناوبراو گوتی تاکە شێک کەلەئێستا پێویستە بکرێت جێبەجێکردنی ڕاسپاردەکانی کۆنفرانسی بەرلینە، بۆ ئەوەش پێویستە ناردنی چەک بۆ لیبیا ئاستەنگ بکرێت.

كێشەی موچە..

هەندرێن شێخ راغب

كێشەی موچە لەبەغدا نیە..؟ لاپەڕەكانی رابردوو هەڵبدەنەوە، ئەوكاتەی جەیشی عێراقی كۆمەڵكوژی دەكردین‌و ماڵ‌و حاڵی وێران دەكردین، بەڵام موچە‌و نەوت‌و بەشەخۆراكی مانگانە لەكاتی خۆی دەهات بۆ كوردستان. عێراق كێشەی خاكی لەگەڵ كورد هەیە، نایەوێت كەركوك بداتە كورد، چونكە ئەمنی قەومی تورك‌و فارس‌و عەرەب وا دەخوازێت، ئێستا هەموو عێراق بە توركیا‌و ئێرانەوە بە بێ كەركوك رازین دەوڵەتی سەربەخۆ رابگەیەنین..بەمەی ئێستا هەمانە.

هەموو رێككەوتنێكی كورد‌و عێراق، توركیا تێكی داوە، ئێرانیەكان خنكاندویانە، لە رێككەوتنی شاو صەدام‌و كۆتایی شۆڕشی ئەیلول، بۆ تێكدانی گفتوگۆ‌و رێككەوتنی یەكیەتی‌و صەدام لە هەشتاكان..

بەهۆی سیاسەتی نەوتی هەرێم‌و ئابوری سەربەخۆ، عێراق بودجەی بڕی. توركیا هیچی نەكرد بۆ پشتیوانی هەرێم، توركیا دەزانێت قەوارەی هەرێمی كوردستان دەستورییە، بۆیە ناتوانێت بە هێزی سەربازی بێتە ناو هەولێرو لەناوی بەرێت، زۆر سیناریۆی كرد یەكێك لەوانە داعشی نارد بۆ هەولێر، بەڵام ئەمریكا نەیهێشت..؟ توركەكان پەنایان بۆ شتێكی دیكە برد بۆ لاوازكردن‌و تێكدانی هەرێم ئەویش كارتی ئابوری بوو..تەبعەن بە ئاگاداری ئێران‌و عێراقیش؟؟. ئێستا توركیا دەستی بەسەر نەوت‌و پارەو داهاتی ئەم هەرێمە داگرتووە، نایەڵێت رێككەوتنی موچە‌و بودجەی كورد‌و عێراق سەربگرێت، هاتوە  گرێبەستێكی پەنجا ساڵی لەگەڵ حزبێك كرد..ئەمەش خراپی حكومرانی‌و نەبوونی ستراتیژی ئێمەیە..ئێمە تێ كەوتوین، چارەسەر ئەوەیە دۆسیەی نەوت‌و داهاتەكەی لەگەڵ توركیا یەكلایی بكەنەوە، ئینجا دەتوانن خۆتان لەگەڵ عێراق بگەنە رێككەوتنێك.

توركیا باشترین سیاسەت بە نەوتی ئێمەوە دەكات، لەدژی ئێمە. نایەڵێت كورد‌و عێراق بگەنە هیچ رێككەوتنێك، كورد لەبەر ناكۆكی‌و دابەشبوونی ناوخۆیی لەهەرێم، ناتوانێت روبەروی توركیا ببێتەوە، ئەم دابەشكارییە ئیقلیمیە وایكردووە هەرێم لە بڕیاری سیاسی یەكگرتوو نەبێت. ئینجا ماڵوێرانیەكە ئەوەیە لەبەغداو هەولێرو سلێمانی كورد بۆتە سێ كوتلەو سێ زۆنی سیاسی جیاواز. بەم هەموو دابەشكاری و ناشەفافی‌و پێچ و پەنایە لەگەڵ یەكتری‌و لەسیاسەتی حزبەكاندا، بەم زوانە قەیرانەكان چارەسەر نابن.

تەنیا بە پەرلەمان دەوێرن!

لە سەر ئاستی جیهاندا هێزە سیاسیەکان شەڕی دیموکراسی خۆیان لە نێو هۆڵی پەرلەمان دەکەن، لە پەرلەمانی ئەێ وەزیر بانگهێشت دەکرێت و حکومەت هەڵدەوشێتەوە، لیکۆڵینەوە لە ورد و درشتی کاروباری حکومەت دەکرێت، شەڕی زۆرینە و کەمینە تا دەگاتە شەڕە بۆکس لە ژێر چەتری پەرلەمان دەکرێت، کەچی لای ئێمە پێچەوانەکەی دەبینرێت، هەر کاتێک ناکۆکی کەوتە نێوان هیزەکان لاوزترین دامەزراوە کە دەستی بۆ ببەن پەرلەمانە.

 

ساڵی ١٩٩٤ کاتێک پارتی و یەکێتی بوو بە شەڕیان، چەند پەرلەمانتارێک ویستیان لە هۆڵی پەرلەمان دژ بە شەڕی براکوژی مانبگرن، و خواستیان بوو کە پەرلەمان لەو شەڕە نەخزێت، کەچی بۆیان نەچووە سەر و ساڵانیکی زۆر بەهۆی شەڕی براکوژی کارەکانی پەرلەمانی کوردستان پەکخراو و دەرگا لەسەر پەرلەمان داخرا، کە هات تەمەنی پەرلەمان بەسەر بچێت، بۆ درێژکردنەوەی تەمەنی پەرلەمان پارتی و یەکێتی لە مەیدانی ئاژەڵان کۆبوونەوە و نەگەڕانەوە بۆ هۆڵی پەرلەمان!

 

هەروەها لە ساڵی ٢٠١٥ کاتێک ویسترا هەمواری یاسایی سەرۆکایەتی هەرێم بە زۆرینەی پەرلەمانی تێبپەڕێندرێت، پارتی لە ١٢ ئۆکتۆبەر ئەو ساڵە دەرگای لەسەر پەرلەمانی کوردستان داخست و سەرۆکەکەشی ناردەوە ماڵەوە و تەنانەت رێگای پێنەدا بێتە شاری هەولێر.

 

لە ئێستادا کە بە هۆی چەندین کێشەوە نێوانی پارتی و یەکێتی ساردی تێکەوتووە، و وێڕای بەشداری ئەو دوو حزبە لە پێکهێنانی کابینەی تازەدا، بەڵام پەیوەندیەکانیان لە خرابترین دۆخی سیاسی دایە، وەک کاردانەویەک لەبەرامبەر مامەڵەی پارتی لەگەڵیان، لە دوایین کۆبوونەوەبەی سەرکردایەتی یەکیتی بڕیار لەسەر هەڵپەساردنی کارەکانی سەرۆکی پەرلەمان و فراکسیۆنی سەوز لە پەرلەمان دەدرێت.

 

شایانی باسە لە ساڵانی رابردوو و ئێستاشدا هەموو ئەو مامەڵانەی لە بەرامبەر پەرلەمانی کوردستان کراون و دەکرێن ، سیاسەتی چەوت و ناشایستەبوونە بەرامبەر دامەزراوەیەک کە لە رێگەی متمانەی خەڵکی دامەزراوە، ئەو جۆرە مامەڵانە کە ئەنجامەکەی تێوەگلاندنی پەرلەمان بووە لە کێشە و ناکۆکیە حزبیەکان وایکردووە کە پەرلەمانی کوردستان ببێتە دەزگایەکی بێ کاریگەر.

 

پرسیارەکە لێرەدایە بۆچی لایەنە سیاسەکان بە دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆنەوە تەنیا بە پەرلەمانی کوردستان دەوێرن؟

 

کاتی خۆی لە رووداوەکانی داخستنی پەرلەمان و ناردنەوەی سەرۆکی پەرلەمان کە لە پشکی بزووتنەوەی گۆڕان بوو، تا وەزیرەکانیان لە لایەن پارتی بەڕێ نەکران ئامادەنەبوون دەست بکێشنەوە، ئێستاش ئەوەی دیارە یەکێتی هەمان سیناریۆ دووبارە دەکاتەوە، بەوەی کارەکانی لە پەرلەمان هەلدەپەسێرێت بەڵام لە حکومەت و سەرۆکایەتی هەرێم بێ دەنگە.

 

ئەزموونی کۆبوونەوەی پەرلەمانی کوردستان بۆ وەرگرتنەوەی متمانە لە پەرلەمانتاری کۆمەڵی ئیسلامی سۆران عومەر، کە بە بێ ئامادەبوونی فراکسیۆنەکانی یەکێتی، گۆڕان، کۆمەڵ، یەکگرتوو و شیوعی، هەروەها بە بێ بەشداری رێواز فایەق سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان بەڕێوەچوو، ئەومان پێدەڵێت کە پارتی باکی با بایکۆتی نەک فراکسیۆنی سەوز بگرە سەرۆکی پەرلەمانیش نابێت.

 

بۆیە دەبوو یەکێتی باشتر دیراسەی ئەو بڕیارەی خۆی بکردایە، چونکە بەتەنیا هەڵپەساردنی کارەکانیان لە پەرلەمان نابێتە ئەو کارتە فشارەی کە پارتی بچیتە ژێرباری داخوازیەکانیان.

 

بەڵام دیارە کە ئەزموونی سیاسی لە کوردستان ئەوەمان پێدەڵێت کە حزبەکان تەنیا بە پەرلەمان دەوێرن و ناتوانن یان نایانەوێت دەست بۆ حکومەت پۆستەکانی دیکە ببەن.

 

لە هەرێمی کوردستان تا ئەو رۆژەی پەرلەمانی کوردستان وا بێ هەیبەت بێت و لە پرسە سیاسیەکان قسەی کاریگەری نەبێت، دۆخی لەوە چاکتر نابێت، و جار بۆ جارێکیش خەڵکی لە بەشداری لە پرۆسەی هەلبژاردنەکان سارد دەبنەوە، و بایکۆتی هەلبژاردنەکان دەکەن، کە ئەوەشیان شاییەکە بە دڵی دەسەلات لە کوردستان.

 

هیوا سه‌ید سه‌لیم