بەغدا بۆ لە ھەرێم بێمنەتە؟

 

لەگەڵ ئەوەی عێراق لە بارۆدخێکی یەکجار خراپدایە، لە ئاستی ناوخۆ کێشەی سیاسی زۆری ھەیە، لە بواری ئابووری قەرزێکی گەورەی لەسەر کەڵەکە بووە، ئەویش زیاتر بەھۆی شەڕی داعش، و لێکەوتەی پەتای کۆرۆنا، و دابەزینی بەھای نەوت، لە پاڵ ھەموو ئەمانەشدا بڵاوبوونەوەی دیاردەی دزی و گەندەڵی ھیندەی دیکە ئابووری عێراقی داڕماندووە و لە ئێستادا عێراق لە ریزی وڵاتە قەرزارەکانە.

بەڵام لەگەڵ ھەموو ئەو قەیرانانەشی کە بەغدا تێیکەوتووە، ھێشتا لەبەرامبەر چارەسەری کێشەکاندا لەگەڵ ھەرێمی کوردستان بێ منەتە، و تا دێت فشارەکانی لەسەر ھەرێم زیاتر دەکات.

کەچی تا ئێستا دەسەڵاتدارانی ھەرێمی کوردستان لە خۆیان نەپرسیوە کە ئایا نەھێنی بێ منەتی بەغدا لەبەرامبەر ھەرێمی کوردستان چیە؟

وەڵامی ئەو پرسیارە نە ھێندە زەحمەتە، نە شیکاریکی واشی دەوێت کە نەتوانرێت بچیتە بنج و بنەوانی ئەو بابەتە.

ھەرێم و ناوەند لە دوای پڕۆسەی ئازادکردنی عێراق بە ھەردوو شێوازی ململانێ و ھاوکاری تێپەڕیون، تا ئەو ساڵانەی دوایی ھەردوو دەورگێڕەکە ململانێکانیان نە گەیشتبووە قۆناغی سفڕی، واتا لە نێو یاریەکەدا ھیچیان کاری بۆ سفڕکردنی ئەوی دیکە نەدەکرد، بەڵام لە ئێستادا ناوەند کار بۆ گۆڕینی شێوازی یاریەکە دەکات، بە شێوەیەک کە دەستکەوتەکانی لەسەر حسابی سفڕکردنی بەرامبەرەکەی بێت.

لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٠دا، لە کاتی دەنگدان لەسەر یاسایی پڕکردنەوەی قەرز لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، لایەنەکانی دیکەی غەیرە کورد پەیامێکی روونیان دایە کورد، کە بریتی بوو لە پەیامی پشتکردنە سازان، و تێپەڕاندنی یاساکان لە چوارچێوەی یاری زۆرینە و کەمینە.
لەو کۆبوونەوەیەدا زۆرینەی ناو ئەنجومەنی نوێنەران کە پێکھاتبوو لە لایەنە شیعە و سونە و تەنانەت بەشێکی بپێکھاتەکانی دیکەش، ئامادەنەبوون بچنە ژێرباری ناڕەزایی و بایکۆتی فراکسیۆنە کوردستانیاکان، بگرە یاسای قەرزیان بە زۆرینە تێپەڕاند. لەو رۆژەوە تا ئەمڕۆ ئەوان کار لەسەر ئەو کارنامەیە دەکەن، بە تایبەت لە ئێستادا کە ئەنجومەنی نوێنەران خەریکی ئامادەکاری تێپەڕاندنی بودجەی ساڵی ٢٠٢١، ئەگەر بە ھەمان بیرکردنەوە کار بکەن بۆ ھەرێمی کوردستان مەترسیدار دەبێت.

لە ئێستادا پەیامی ناوەند لە شیعە و سونە و شەقامی عەرەبیش بریتیە لەوەی ھەرێم جارێکی دیکە بەبێ ڕادستکردنی نەوت دەستی لە شایستە داراییەکانی گیرنابیتەوە، ئەمەش بەرھەمی ناکۆکیەکانی نێوان ناوەند و ھەرێم لە لایەک وغیابی متمانەیە لە نێوان ھەردوولا.

بۆیە کاتێک ئەوان لەسەر ئەو کارنامەیە رێکدەکەون، وشەقامی عێراقی بۆ ساز و ئامادە دەکەن ، لە بەرامبەر ئەو ئاڕاستەیەی ناوەند ھەرێمی کوردستان ئەو کارتە بەھێزەی نیە کە وەک ئەوان بەیەک ئاڕاستە و سیاسەت و بیرکردنەوە مامەڵە لەگەڵ بەغدا بکات.

ھەر ئەوەشە وا دەکات کە ناوەند لە ھەرێمی کوردستان بێ منەت بێت، گومان دەکرێت کە بەغدا نەک ھەر ناچێتە ژێر باری داواکانی ھەرێم، بگرە رۆژ بەرۆژ فشارەکانی لەسەری توندتر بکات، و ئاستی داخوازیەکانی بەرزتر بکاتەوە.

ھەموو لایەک دەزانین ئەوەی ئێستا لە نێوانی ھەرێم و ناوەند دەگوزەرێت شەڕێکی دەستوری و سیاسیە، دەستوریە بەوەی تا ئێستا زۆر خاڵی ناکۆک لە نێوان ھەردوولا تەفسیری جیای بۆ دەکرێت، بە تایبەت ماددەکانی( ١١١ ، ١١٢) دەستور کە باس مافی ھەرێم و پارێزگاکان لە سەروەتی نەوت و غاز، و چۆنیەتی مامەڵەیان بە ھەماھەنگی لەگەڵ ناوەند دەکات.

ئەوەی کە وەک رەخنەیەک ئاڕاستەی ھەرێمی کوردستان دەکرێت ئەوەیە نەک ھەر لە ماوەی ساڵانی دوای پڕۆسەی ئازادی عێراق لەو شەڕە دەستوریە سەرکەوتوو نەبووە، بگرە لە ئاستی ناوخۆش نموونەیەکی جوانی پێشکەش نەکردووە تا ببێتە جێگرەوەی رێکنەکەوتن لەگەڵ بەغدا.

دوا جار دەڵێین ئەگەر ھەرێمی کوردستان دەیەوێت لەو شەڕەی لەگەڵ بەغدا سەرکەوێت، و دەستی لە شایستە دەستوری و داراییەکان گیربێت، دەبێت لە ناوخۆی ھەرێمی کوردستان دەست پێبکات.

ئەویش بە ھەنگاونانی پڕاکتیکی بۆ چاکسازی راستەقینە، و کارکردن بۆ زامنکردنی ھاوھەڵوێستی سیاسی نێوان لەیەنە سیاسیەکان بە گشتی و لایەنەکانی پێکھێنەری حکومەت بە تایبەتی، و گێڕانەوەی متمانەی لەدەست دراوی خەڵکی کوردستان بە خۆیان، چونکە دەبێت بزانرێت بەبێ ئەمانە ناوەند ھەمیشە لە ھەرێم بێ منەت دەبێت و ئامادە نابێت کێشەکانی لەگەڵ ھەرێم چارەسەر بکات، بگرە دەبێت چاوەڕوانی خرابتریش بکەین.

 

 

هیوا سەید سەلیم

ئەمریكاو ئێران..نەخێر ئیتر..؟

هەندرێن شێخ راغب

بەپێی راپۆرتێكی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریكا، گۆڕانكاری لە میصر سەرەتای گۆڕانكارییە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست. ئەمەش پاڵی نا  بە ئەمریكاوە بەرگری لە مانەوەی حوسنی موبارەك نەكات. بەڵام دوایی دەركەوت زانیاریەكان دروست نەبوون. هەر زوو ئەمریكا هەڵەكەی راست كردەوەو عبدالفەتاح سیسی هاتە سەر كورسیەكەی موبارەك ؟ ئەمجارە زانیاریەكانی ناو راپۆرتەكانی ئاسایشی ئەمریكا دەڵێن دەروازەی گۆڕانكاری لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست كەوتنی رژێمەكەی ئێرانە. بۆیە ئەمریكا لە دژایەتیكردنی ئێران جدییەو ململانێیەكە هەتا بڵێی توندە.

دوای كوشتنی قاسم سلێمانی ئەمریكا بە ئێرانی گوت بەسە گەیشتە كونەلوتم‌و تەحەمولم نەما. لە لوبنان و یەمەن و سوریاو عێراق و فەلەستین و جوگرافیای رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئێران خەریكی بەر پێنەیە بۆ نسكۆی ئەمریكا.

دوای كوشتنی قاسم سلێمانی پەیامی ئەمریكا تەواو رونەو دژی مانەوەی رژێمی ئێرانەو تەنها كێشەی شێوەی گۆڕین و كەوتنیەتی، جیاوازیەكەی بەكارهێنانی رێگایەكە بۆ گەیشتن بە ئامانجەكە، بەڵام گۆڕانكاری لە ئێران ئیدی سیاسەتی تەكتیكی ئەمریكا نیە.

لەم نێوانەدا ئەم بابەتە پەیوەندی زۆری بە كوردەوە هەیە، ئێران كێشەیە بۆ تەواوی پارچەكانی كوردستان، كێشەی ئاشتی لەتوركیا كلكی ئەوی تێدایە، چارەسەرنەكردنی كێشەكانی هەولێرو بەغدا كلكی ئەوی تێدایە، گرتنەوەی كەركوك و هەڵواسینی وێنەی خامنەئی ئیشارەی زۆری تێدا بوو بۆ كورد؟.

ئەمریكا لەناو پایتەختی عێراق قاسم سلێمانی كوشت، بە ئێرانی گوت عێراق مەیدانی منە نەك هی تۆ، ئەبو مەهدی موهەندیسی كوشت، پێی گوت دەزانم میلیشا شیعەكان لەناو هەناوی مەزهەبی فیهقی تۆ تروكاون. ئەمە ئیعلانی جەنگ بوو لەگەڵ ئێران، بەڵام ئێران جەنگەكەی نەكرد.

ئێستاش لە عێراق ململانێیەكە زۆر توندە، پریشكی زۆری بەر هەرێمی كوردستان دەكەون، كورتە فیلمەكەی سەبارەت بە هەرێمی كوردستان لە شەڕی داعش، دروستكردنی زەمینەی گواستنەوەی پریشكی ململانێیەكەیە لەگەڵ ئەمریكا بۆ هەولێر. كونسوڵخانەی ئەمریكا لە هەولێر هەیە، سیاسەتی ئێرانیش ئەوەیە لەهەر كوێی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەمریكای لێ بێت دەست ناپارێزن.

كورد دەبێت بە وریایەوە مامەڵە بكات، نابێت هەولێر ببێتە شوێنێكی دیكەی تەسفیەی سیاسەتی ئەمریكاو ئێران، كورد دەرەقەتی شەڕێكی لەم جۆرە نایەت، پێویستە بەهەموو توانایەوە خۆی لە بەیەكدادانی ئەمریكاو ئێران دوور بگرێت.

بەچاوی سەری خۆی سەیریان بكات، نەك چاوەكانی ئەوان. هەولێر ناتوانێت هەژمونی ئێران نادیدە بگرێت، ناشتوانێت پشتی لە ئەمریكا بكاتەوە، بەڵام هەر كوردێك دەبێت كورتە ئاوڕێك بداتەوەو سەیر بكات پڕۆژەی چل ساڵی رابردووی دەوڵەتی ئێران چی باشی تێدابووە بۆ كورد؟ لەرووی چارەسەری كێشە رەوا راستەقینەكەی.

 چەمكی یەك پارچەیی توركیا، ئێران، عێراق، سوریا، داهێنراوی دەوڵەتی ئێرانە؟ بیرتان بێت ئەم چەمكە چەندە كوشندەیە لە كوشتنی كێشەی كورد.

دەبێت هەنگاوەكانی كورد ورد بن ..تكایە هەستیاری دەوێت؟.

كه‌س نیه‌ به‌ جنین بلاسخارت بڵێ‌

لەتیف فاتیح

من ساڵه‌هایه‌كه‌ چاودێری كاره‌كانی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان ده‌كه‌م ، له‌ عیراق و كوردستان ، بۆ ماوه‌یه‌كیش له‌ ده‌یان كۆبونه‌وه‌و دانیشتنی جیاجیای ئه‌واندا به‌شداریم كردووه‌، كێشه‌ی گه‌وره‌ی ئه‌م رێكخراوه‌ سه‌نگینه‌ له‌م ناوچه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نایه‌وێت كێشه‌كان له‌ ڕیشه‌وه‌ چاره‌سه‌ر بكات ، له‌ ساڵی 2003 به‌ دواشه‌وه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و كێشانه‌دا كه‌ له‌ عیراق و كوردستان توشیان بووه‌ ، مه‌یلیان به‌ لای سه‌یركردنی تراژیدایادا بووه‌ ، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر له‌ سه‌ر حسابی خوێنی خۆیشیان بووبێ‌، وه‌ك ته‌قینه‌وه‌كه‌ی  چه‌ند ساڵ له‌مه‌وبه‌ری به‌غدا ، كه‌ من ئه‌و رۆژگاره‌ هه‌م داخم بۆ خوارد هه‌م له‌ سه‌ریم نووسی .

جارێكیان ستیڤان دیمستۆرا هاته‌ كه‌ركوك له‌ هوڵی كۆبونه‌وه‌كانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا له‌ ته‌ك خه‌ڵكێكی زۆرا گفت و گۆی كرد ، دواتریش دۆسیه‌یه‌كی گه‌وره‌ی ئاماده‌ كرد ، به‌ڵام هیچ ئه‌نجامێكی نه‌بوو ،  نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان برینه‌كه‌ ده‌بینێ‌ ، به‌ڵام پێش ئه‌وه‌ی به‌ قوربانی بڵێ‌ بۆ برینداری به‌ جه‌لاد ده‌ڵێت چاره‌سه‌ر چیه‌ ، من ئه‌مه‌م له‌ عیراق بینیوه‌ له‌ شوێنی تر نازانم، له‌ سه‌ر سێرجۆ ڤێرا دی ملیۆ  نوێنه‌ری نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان له‌دوای روخانی بته‌كانی سه‌دام له‌ عیراق 2003 به‌ ته‌قینه‌وه‌ شه‌هید بوو فیلمێكی زۆر جوان هه‌یه‌ له‌ شوێنێكا ژنێكی ته‌یموری رۆژهه‌ڵات كه‌كه‌سی نه‌ماوه‌ به‌ سێرجۆ ده‌ڵێت " ئێمه‌ش ده‌مانه‌وێت جیهان بمانبینێت "، هه‌ست ده‌كه‌م فیلمه‌كه‌ ده‌یه‌وێ‌ بڵێ‌ سێرجۆ برینه‌كه‌ ده‌بینێ‌ بۆیه‌ دواتر سه‌ر ده‌كه‌وێت له‌ كاره‌كه‌یدا له‌ ته‌یموری رۆژهه‌ڵات .

باسی دی ملیۆم كرد بۆیه‌ خراپ نیه‌ بڵێم دوای شه‌هید بونه‌كه‌ی وتارێكم له‌ سه‌ر نووسی و شه‌هید بونه‌كه‌شی له‌ سه‌ر دڵم گران بوو ، ئه‌و كاته‌ی شه‌هید بوو ته‌مه‌نی 55 ساڵ بوو " 1948-2003" به‌ ئۆتۆمبیلێك كاره‌ خۆكوژیه‌كه‌ له‌ لایه‌ن ده‌سته‌ی زه‌رقاویه‌وه‌ ئه‌نجامدرا ، فیلمه‌كه‌ گومان ده‌خاته‌سه‌ر پۆڵبریمه‌ریش ، ده‌قی فیلمه‌كه‌ له‌ نوسینێكی خانمه‌ نوسه‌ر" سامانسا پاوه‌ر" ه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌ ،دی ملیۆ خه‌ڵكی رۆدی دی جانیرۆی به‌رازیل بوو ، له‌ زیاتر له‌ 10 وڵات و ناوچه‌ كاری بۆ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان كردبوو، ئه‌و گوێ‌ له‌ قوربانی ده‌گرت نه‌ك جه‌لاد .

بلاسخارت كه‌ من یه‌كجار له‌ نزیكه‌وه‌ له‌ سه‌ر گۆڕه‌ به‌ كۆمه‌ڵه‌كه‌ی سه‌ماوه‌و له‌ ناو هۆڵه‌كه‌ی سه‌ماوه‌ بینیم، هه‌ست ده‌كه‌م كه‌متر ئاگای له‌ دۆخی قوربانیه‌ ، ئێ‌ ئه‌و یه‌كجار سه‌ردانی شوان و قه‌ره‌هه‌نجیرو په‌ڵكانه‌و ئاواییه‌كانی داوێ‌ و  كاكه‌یی نه‌كردووه‌ تا بزانێ‌ چ باسه‌ ، تا بزانێ‌ قوربانیه‌كان چ ده‌ڵێن هه‌ركه‌سیش ئاگای له‌ هاواری قوربانی نه‌بێت ناتوانێ‌ چاره‌سه‌ری برین بكات ، كه‌س نیه‌ برینه‌كانی كه‌ركوك و ئه‌و ناوچانه‌ نیشانی بلاسخارت بدات ، من ده‌زانم ئه‌گه‌ر بلاسخارت بیه‌وێت پرسیار بكات كه‌ سێك ده‌بێت پێی بڵێت " ئێمه‌ش ده‌مانه‌وێ‌ جیهان بمانبینێ‌ " هه‌ر بۆ زانیاری ئه‌و خاتونه‌ تا ئێستا زیاتر له‌ 600 گوندی سنوری كه‌ركوك كه‌ به‌عس له‌ 1987-1988 وێرانی كردون وه‌ك پێویست ئاوانه‌كراونه‌ته‌وه‌ ، زیاتر له‌ هه‌زار خێزانی كوردو توركمانی حه‌ویجه‌ له‌ دوای كه‌وتنی بته‌كانی سه‌دام ده‌ركراون و كه‌سیان ناوێرن بگه‌ڕێنه‌وه‌ ، لیسته‌كه‌م به‌ ته‌واوه‌تی له‌ به‌رده‌سته‌ .

ئه‌گه‌ر بلاسخارت بیه‌وێت له‌ دۆخی قوربانی بگات نزیكترین دۆستی سه‌رۆك كۆماره‌ ده‌توانێ‌ پرسیارله‌و بكات .

ئەو شەوەی ئەردۆغان پەلاماری شەنگال دەدات

هیوا سه‌ید سه‌لیم

شەنگال و ئێزیدیەکانی دەڤەری شەنگال،  لەوەتەی هەن کراونەتە ئامانجی پەلامار و داگیرکاری هێزە بالادەستەکانی ناوچەکە، ئێزیدیەکان وەک کوردی رەسەن و ئاینەکەیان کە بەشێکە لە مێژووی کۆنی نەتەوەیی کورد وێڕای هەموو ئەو فشارانەی کە کراوەتە سەریان بەڵام هەرگیز ئامادەنەبوونە دەستبەرداری ناوچەکەیان و تەنانەت ئاینەکەشیان بن، و هەمیشە داب و نەریتی تایبەت بە خۆیان پاراستووە.

مێژووی  ئەو فەرمانانەی کە کراونەتە سەر ئێزیدیەکان و ئێزیدیخانە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئیمبڕاتۆڕیەتەکانی پێش ئیسلام، پاشان هەریەک ئیمبڕاتۆریرتەکانی دوای هاتنی ئیسلام درێژەیان بە فەرمانەکان بۆسەر ئێزیدیەکان داوە، ئیمبراتۆریای فارسی و عوسمانی لە ژێر ناوی جەنگی ئیسلام لە دژی ئێزیدیەکان ئەو مییلەتەیان کۆمەڵکوژکردووە.

بەڵام ئەوەی بۆ مێژووی میللەتی کورد جێگای نیگەرانیە، ئێزیدیەکان لەسەر دەستی میرنیشینە کوردیەکانیش کراونەتە ئامانج، و لە کۆی ئەو ٧٤ فەرمانەی بەسەر ئێزیدیەکاندا ئەنجامدراوە،  بەشێکی فەرمانەکان بەدەستی کورد بووە.

ساڵی ٢٠١٤ دوایین فەرمان کە جارێکی دیکە بەرۆکی ئێزیدیخانە و ئێزیدیەکانی گرتەوە فەرمانی رێکخراوی تیرۆرستی داعش بوو، کە ئەمەیان لە مێژووی مرۆڤایەتی دەبێت بە گەورەترین کارەساتی جینۆساید هەژمار بکرێت. چونکە رووداوەکە هەموو رەگەزەکانی جینۆسایدی تێدایە  لە (داگیرکاری خاک،  کۆمەڵکووژی، ئیختساب، بە کۆیلەکردنی ژن و کچانی ئێزیدی، و تێکدانی سەرچاوەکانی ژیا).

فەرمانی داعشە تیرۆرستەکان بۆسەر ئێزیدەکان کارەساتێکی هێندە گەورەبوو بەوەی تا ئێستاش کۆمەڵگای نێودەوڵەتی خەریکی دۆزینەوەی گۆڕەبەکۆمەڵەکان،  و گەڕانە بەدوای ئەو کچ و ژنانەی کە بە کەنیزەک کراون لە لایەن داعشەوە ، بۆیە دەبوو دوای ئەو کارەساتە هیچ هێز و دەوڵەتێک جورئەت نەکات باس لە ئەنجامدانی کارەساتی دیکە بکاتەوە کە تیایدا شەنگال و ئێزیدیەکان بە ئەنجام بگیرێن.

ئەردۆغان، کە ئەوساش پەنجەی تۆمەتی ئاڕاستە دەکرا بەوەی پشتیوانی لە تیرۆرستانی داعش دەکات، ئێستاشی لەگەڵ دابێت ئەو کارەساتەی بەسەر ئێزیدیەکان داهاتووە لەبەرچاو ناگرێت، و دێت هەڕشەی پەلاماری سەر شەنگال دەکات.

هەفتەی رابردوو دوای گەڕانەوەی شاندە سەربازیەکەی لە بەغدا و هەولێر، ئەردۆغان لە دوای نوێژی هەینی بە رۆژنامەنووسان دەڵێت "شەوێک لەناکاو دەچینە شەنگال" 

شەنگال کە لە رووی جوگرافیەوە ٢٥٠ کیلۆمیتەر لە سەر سنوری تورکیا دوورە دەبێت تورکیا چۆنی بگاتێ؟ و لەگەڵ کێ ئەو گەشتە داگیرکاریە ئەنجام بدات؟ ئەوەیان تا ئێستا روون نیە، بەڵام ئەوەی دیارە ئەوەیە کە لە هێرش و پەلامار بۆسەر شەنگال هەر هێز و لایەنێک هاوکاری و پشتیوانی سوپای تورکیا بکات،  دەبێتە بەشێک لە فەرمانی ٧٥مین  بۆسەر ئێزیدیەکان.

راستە تورکیا بۆ هێرشکردنە سەر شەنگال هێزەکانی پەکەکە دەکاتە بیانوو ، بەڵام ئەوەیان   بیانووێکی بێ بنەمایە، ئەگەرنا تورکیا زیاتر مەبەستی لە داگیرکردنی شەنگال چەند ئامانجێکی دیکەیە، لە گەمارۆدانی رۆژئاوای کوردستان، و دابڕاندنی باشوور و رۆژئاوا لە یەکتری، و نزیکبوونەوەی لە خەونی مێژووی بۆ داگیرکردنی ویلایەتی موسڵ،  کە دەمێکە لە چوارچێوەی ئیتفاقی میللی بانگەشەی بۆ دەکات.

دواجار دەڵێین ئەو شەوەی تورکیا پەلاماری شەنگال دەدات،  وەک ئەو شەوە دەبێت کە لە ساڵی ٢٠١٨ لە چوارچێوەی پرۆسەی بەناو جلە زەیتون،  پەلاماری عەفرین و دەوروبەری دا، و لە ساڵی ٢٠١٩ بە ناوی کانی ئاشتی پەلاماری ناوچەکانی سەرێ کانیێ و گرێ سپی دا.

با هەموو لایەک ببینین تورکیا لەو دوو پرۆسەی لە دوو ساڵی ڕابردوو بۆ داگیرکردنی بەشێکی رۆژئاوا ئەنجامی دا،  چ جینۆسایدێک لە عەفرین و سەرێ کانیی ئەنجام دەدات، دەبێت دڵنیابین لە شەنگال خرابتری دەکات، ئەویش بەهۆی ئەو تایبەتمەندیەی لە سەرتا لەسەر شەنگال باسمانکرد.

بۆیە دەبێت مەترسیەکانی ئەو شەوە بە جدی وەرگرین، چونکە تورکیا هەر هەڕەشەیەکی کرد بێت جیبەجێی کردووە.

ھەلومەرجی کار و ھەژموونی سەرمایەدار

عوسمان زیندانی

لە چوارچێوەی پرۆسەی کارو بەرھەم ھێناندا، دوو بابەتی گرنگ ھەیە کە پەیوەستە بەمافی کرێکارانەوە ئەویش ( کاتی کارکردن و کرێی کرێکارە )کەدەبێت لەھەلومەرجی کاردا لەسەر بنەمای دادپەروەری ڕەچاو بکرێت٫ لەناو ئەم پرۆسەیە دا( ھێزی کار) ی کرێکار سەرچاوەوھۆکاری سەرەکی دروست کردنی کاڵا و شمەکە، و بێ توانای بیر وبازووی ئەم چینە وتەرخان کردنی کاتی کرێکار ناتوانرێ پرۆسەکە بە ئەنجام بکات.

لەدرێژایی مێژوودا چینی کرێکار کرێی کاری وەرگرتوە لە بەرامبەر ئەو کارو کاتەی تەرخانی کردووە بۆ خاوەنکار تەنھا لە قۆناغی کۆیلایەتیدا نەبێت کە نەکات دیارکراوە بۆ کار و نەکرێ دراوە بە کرێکار تەنھا دابین کردنی ژیانێکی کولەمەگی بۆ دەستە بەرکراوە، بەڵام لەگەڵ بەردەوامی و بەرەوپێش چوونی ژیان وململانی نێوان ( کار و سەرمایە )دا کرێ و کاتی کار بووەتە بەشێکی گرنگ لەناوکێشمەکێشی نێوان(چینی کرێکارو چینی سەرمایەدار )و بەرئەنجامی ئەم ململانێیە وپێبەپێ بەھێزبوون و خەباتی مێژووی چینی کرێکار لەناو یاسای نێودەوڵەتی و یاساکانی کار ی نیشتمانی توانراوە (۸) کاتژمێر دیاری بکرێت بۆ کاری ڕۆژانە و کرێیەکی گونجاوکە ژیانێکی شایستە دابین بکات بۆ کرێکار، بەڵام چینی سەرمایەدار لەبەرچاوچنۆکی و ھەڵپەی بۆ کۆکردنەوەی زۆرترین سەرمایە ھەمیشە بەبەرنامە کاری کردووە بۆ ئەوەی بەکەمتری کات زۆرترین بەرھەم بەدەست بێنێت و کەمترین کرێ بدات بە کرێکارو ڕۆژانە یاساو ڕێنماییەکان پێشێل دەکرێت و زیاتر لە (۸)کاتژمێر کار بەکرێکار دەکەن و لەزۆرناوەندی کاردا کرێی کەم دەدەن بە کرێکاران کەبەشی ژیانێکی پڕ لەکەرامەت ناکات.

لەکاتێکدا کە ئەم ھەموو بەرھەم و سامانەی ھەیە وەک فەیلەسوفی گەورە (کارل مارکس) لەشیکاری و ووردەکاریەکانی (کتێبی سەرمایەدا ) خستوویەتیەڕوو، بەرە ی رەنج و ھێزی کاری کرێکار کە بەپێی ( یاسای زێدە بای -فائیڤ القیمە) سەرمایەدار لەکرێکاری دەدزێت ٫ ئەم ناعەدالەتیە لەتەواوی جیھانی سەرمایەداریدا بەردەوامەو بەدیاری کراویش لەناو ئەو دەوڵەت وھەرێمانەی سروشتێکی سەرمایەداری وابەستەیی دواکەوتووانەی ھەیە بەناوەندە سەرمایەدارەکانەوە کەھەرێمی کوردستان بەتەواوەتی وابەستی ڕەھای ئابووری ھەیە بە سیستەم و سیاسەتەکانی جیھانی سەرمایەدارییەوە و بەوھۆیەوە چینی کرێکار ڕۆژانە ڕووبەڕووی چەوسانەوە دەبێت و کاری زۆر و کرێی کەمی پێ دەدرێت و ھەژموونی سەرمایەدار بووتە مایەی ناڕەحەتی و بارگرانی بۆژیانی چینی کرێکار کە ھێزی ڕاستەقینەی بەرھەم ھێنانن، لەدۆخێکی وای پڕ لەستەمی چینایەتیدا پێوویستە کرێکاران بە یەیکگرتووی و یەکڕزی چینایەتیان و بە ھۆشیاری و ئاگایی سیاسیەوە خەباتی ڕۆژانەو پیشەیی سەندیکای ببەستنەوە بە خەباتی سیاسی وفکریەوە و لەبەرمبەر حکومەتە سەرمایەدارەکان و خاوەنکاردا لەمەیدانی ڕووبەڕووبوونەوەی ھەمەلایەنەدابن و ھەرحزب و ھەێزێکی سیاسیش خۆی بەھەڵگری ئایدیای ڕزگاری چینی کرێکار دەزانی ئەمە سەرخەت و بەرنامەی رۆژانەو ھەڵوێستە سیاسیەکانی بێت تابتوانرێت کرێکاران لە چەوەسانەوەو بێ مافی ڕزگار بکەن.