عەفرین لە سات و سەودای وڵاتاندا

بورهان شێخ ڕەئوف

ئێستا عەفرین سەردێڕی هەواڵە گەرم گوڕەكانی زۆرێك لە میدیاكانی ناوچەكەو جیهانە ئێستا عەفرین و هەموو گوندەكانی كە  (350) گوندی هەیە  گۆڕەپانی ئامانجی شەڕێكی داسەپاوو نەخوازراوە بە بیانووی ئەوەی هەڕەشەیە بۆ سەر ئاسایشی ئیستراتیجی دەوڵەتی توركیا .

عەفرین دەكەوێتەلای سەروی  باكوری ڕۆژئاوای سوریاوە و ڕووباری عەفرین تێیدا تێپەڕ دەبێت و شارۆچكەی ئەعزاز دەكەوێتە خۆرئاواییەوەو و شاری حەلەبی ئیستراتیجی و پایتەختی ئابوری سوریا دەكەوێتە باشوورییەوە هەروەها لە ڕووی كارگێڕیشەوە سەربە ئەوێیە,هەروەها لە باشووری ڕۆژئاواشەوە شاری ئەدلیبە واتە دەكەوێتە سەر سنووری توركیا لە باكوورو ڕۆژئاواوە .

عەفرین ناوچەیەكی شاخاوی جوانە كە ڕووبەرەكەی نزیكەی 3850 كیلۆمەتر چوارگۆشەیە واتە لەسەدا دووی ڕووبەری خاكی سوریا پێكدەهێنێت و لە ڕووی جوگرافیەوە لە ناوچەو كانتۆنەكانی تری خۆسەری بەڕێوەبەری دوورەو  بە یەك ناگەن و لە ناوچە كوردنشینەكانی ترەوە تاڕادەیەك دوورە .

عەفرین لە دوای سەرهەڵدانی شۆڕشی سوریا ڕاستەوخۆ لە لایەن یەكینەكانی پاراستنی گەلی و یەكینەكانی پاراستنی ژنەوە پارێزگاری لێدەكریت و بنكەو پێگەو سەنگەری بەهێزی بەرگری بۆ دابین كراوە كە بە هەزاران شەڕڤان مەزەندە دەكرێت و هەندێك سەرچاوە باس لە زیاتر لە (50) هەزار كەس دەكەن بۆ یە پێناچێت ئەو شەڕە وا بە ئاسانی یەكلایی بكرێتەوە .

عەفرین هەرچەندە شارێكە لە سەر كەناری دەریا نیە بەڵام  نزیكترین خاڵ و پێگەی كوردە لە دەریایی سپی ناوەڕاستەوە بۆ داهاتووی دامەزراندنی هەر قەوارەیەكی كوردی و تەنها ترس و نیگەرانی دەوڵەتی توركیاش هەر لەم  گریمانەیە بۆیە وا بەهێز توانای گەورەی سەربازی پێشكەوتوو سیستمی ڕۆكیتی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا  و هاتۆتە مەیدان و وەكو سەرۆك كۆماری توركیا ئەرۆدۆگان دەڵێت  نەك هەر عەفرین بەڵكو تا سنوورەكانی عێراقیش دەڕۆین .

هەموو ئەم لەشكركێشی و پەلامارو ئۆپەراسیۆنانە لەناوچەیەكدایە كە سەقامگیرترین شوێنی سوریاو لەهەمانكاتدا گونجاوترین پەیوەندی هەیە لە نێوان هەموو پێكهاتە ئتنیكیە جیاوەزەكاندا .

بەڵێ‌ لە كاتێكدا ئەم ئۆپەراسیۆنە ئەنجام دەدەرێت یەكینەكانی پاراستنی گەل باشترین پەیوەندی و هەماهەنگیان لە گەڵ هێزە هاوپەیمانەكانی ئەمریكا لەلایەك   ڕوسیا لەلایەكی ترەوە هەیە تاكار گەیشتە  ئەوەی ڕوسیا خەڵاتی فەرماندەی گشتی یەكینەكانی پاراستنی گەل سیبان حەمۆ بكا بە مەدالیای قارەمانی لە پلەی باڵا  لە سوتشی .

بەڵام ئیستا دەبیستین و دەبینین وا هێزەكانی ڕوسیا بنكە و بارەگاكانیان چۆڵ دەكەن لە عەفرین لە كاتێكدا عەفرین ئارامترین و سەقامگیرترین شارە لە هەموو سوریادا پێچەوانەی هەموو ئەو پاساو و لێدوانانەی توركیا و ئەردۆگان كە دەڵێن عەفرین هەڕەشەیە بۆ سەر ئاسایشی ئیستراتیجی توركیاو هێزی تیرۆریستی داعشی لێ یە لە كاتێكدا لە چەند ساڵی ڕابردوودا هەموومان شاهیدی ئەو ڕاستییەین كە هێزە تیرۆریستیەكانی دەوڵەتی ئیسلامی بە درێژایی چەندین كیلۆمەتر لە سەر سنوورەكانی توركیا بوون دەوڵەتی ئەكەپەو ئەردۆگان هیچ ڕۆژێك ئەم نیگەرانی و ترسەیان پیشانی كەس نەدا .

ئەوەی جارێكی تر گومانی مێژوویی كورد لە ڕووسەكان زیندوو دەكاتەوە دوای كۆماری كوردستان لە مهاباد ساڵی 1946 هەڵكردنی چرای سەوزی ڕووسیایە بۆ توركیای ئەردۆگان كە پەلاماری عەفرین و تەواوی ڕۆژئاوای كوردستان بدات لە بەرامبەردا بەشداربوونی ئەنقەرە و هێزە وابەستەكانی لە ئۆپۆزەسیۆنی سوریا لە كۆنگرەی ئەستانە كە مۆسكۆ سەركردایەتی دەكات .

ئێستا خێرە لە شارێكی وا ئارام و سەقامگیر و بێ‌ كێشەدا ئۆپەراسێونێكی وا زەبەلاح ئەنجام بدرێت و پەلاماری خەڵكی سڤیل و بێتاوان بدرێت ,ئەوەی چاوەڕوان دەكرێت لە جەنگی عەفرین نەك گۆڕینی نەخشەی هاوپەیمانێتیەكان لە سوریا بەڵكو نەخشەی هاوپەیمانێتی لە ناوچەكەش دەگۆڕێت بە تایبەتی هاوپەیمانێتی چوار قۆڵی لە نێوان توركیا و ئێران و ڕوسیا و سوریاو بە تایبەتی مانەوەی ئەسەد وهەوڵدان جێگیركردنەوەی .

ماوەتەوە بڵێین ئایا گەلی كورد جگە لە عەزم و ئیرادەی پۆڵایینی شەڕڤانەكانی لە شەڕێكی وا نابەرابەردا چ شتێكی هەیە ؟

یان هەر وتە كۆنەكەی جاران بڵێینەوە كورد جگە لە چیاكان دۆستی تری نیە .

 

 

ئەوەی بۆ عەفرین دەكرێت، بۆچی بۆ كەركوك نەكرا؟

 

                      هيوا سەید سەلیم

  لەگەڵ بەرخۆدانی چەند ڕۆژەی عەفرین و خۆڕاگری شەرڤانان و خەڵكی عەفرین و گوندەكانی دەوروبەری لەبەرامبەر گەورەترین هێرشی داگیركەرانەی دەوڵەتی توركیا، لە كوردستان و وڵاتانی هەندەران چەندین چالاكی جۆراو جۆری پشتیوانی ئەنجامدەرێن، هەروەها لە تۆڕە كۆمەڵایەتیەكانیش دەبینرێت كە باس باسی عەفرینە، بۆیە خەلكانێك هەن كە دەپرسن ئەوەی ئێستا بۆ عەفرین دەكرێت بۆچی پێشتر بۆ كەركوك نەكراوە؟

  ئەوە پرسیارێكی بە جێیە، كە بۆچی لە ١٦ ئۆكتۆبەر ئەو كاردانەوەیە نەبینرا، ئایا كەركوك و لە دەستدانی ئەو شارە و شار و شارۆچكەكانی تر شایانی ئەوە نەبوون كە وەك عەفرینیان بۆ بكرێت؟

  كەركوك كە زیاتر لە نیو سەدەیە رووبەرووی سیاسەتی (بەعەڕەبكردن و راگواستن ) دەبێتەوە، لە چەند ساڵی دوای رووخانی رژێمی سەدامیش دەرفەتێكی باشی بۆ ڕەخسا كە سێبەری سیاسەتی ڕەشی داگیركەرانی لەسەربڕەوێتەوە، وە كۆتایی بهێندرێت بەو غەدرە مێژووەیەی كە رژێمە یەك لەدوای یەكەكان دەرهەق بەو شارە و شارۆچكە تەعریبكراوەكانی تر كردوویانە.

 بەڵام لەگەڵ ئەوەشی كە دوای پرۆسەی ئازادی عێراق، رژێمی سەدام رووخا، وە ئەو ناوچانەش لەلایەن هێزی پێشمەرگە ئازادكران، وە بۆ ماوەیەكی دوورو درێژ كورد زۆربەی جەمگە سەرەكیەكانی ئیدارەی ئەو ناوچانە لەدەستدا بوو، بەڵام نەك هەر نەتوانرا ئەو دەڤەرانە بخرێنەوە سەر هەرێمی كوردستان، بگرە نموونەی ئیدارەدانی باشیش پێشكەش نەكرا.

  دوای پرۆسەی ئازادی عێراق (پارتی و یەكێتی) كێشەكانی خۆیان لە هەرێمەوە گواستەوە بۆ ئەو ناوچانە، ركابەری حزبی و حزبایەتی كردنی خراب و كاریگەری دوو ئیداری و دوو لەشكری و دوو ئاسایش بە زەقی بەسەر تەواوی ئەو ناوچانەو بەتایبەتیش بەسەر كەركوك دیاربوون.

  بۆیە دەتوانین بڵێین ئەوەی لە (١٦)ی ئۆكتۆبەر روویدا، زادەی شكستی حوكمڕانی حزبی بوو لە هەرێمی كوردستاندا، كە دواتر پرووشكی ئاگرەكەبەر كەركوكیش كەوت، وە لەو رۆژەشدا شكستی سەربازی لێكەوتەوە، شكستێك كە نەتوانرا یەك رۆژیش لەو شارە بەرگری سەربازی بكرێت، كە زۆرێك لە چاودێران پێیان وایە، ئەوەی ئەمرۆ لە عەفرین دەگوزەرێت دەكرا لە كەركوكیشبكرابایە بەڵام نەكرا .

خۆڕاگری عەفرین بەرامبەر یەكێك لە ١٠ سوپا بەهێزەكانی جیهان، دووەم سوپای بەهێزی ناو هاوپەیمانی ناتۆ هەفتەیەكی تێپەڕاند، ئەگەر بەراوردێك لە نێوان (عەفرین و كەركوك) بكەین تێدەگەین خاڵە بەهێزەكانی پشتی بەرخۆدانی عەفرین بریتیە لە (ئیرادە و بڕوابەخۆبوون)، كە ئەو ئیرادەیە لە كەركوك نەبینرا، نەبوونی ئەو ئیرادەیەش دەسەڵاتی كوردستان لێی بەرپرسە.

بۆیەشە بە بەرپرسانی هەرێم دەڵێین، ئەگەر ئەوەی لە عەفرین دەكرێت ئێوەش بتانكردایە ئەوسا مافی خۆتان بوو داوای هەمان پشتیوانی لە خەلك و ڕای گشتی بكەن.

 بەڵام كە ئەمەتان نەكرد، وە بە ماوەیەكی زەمەنی زۆر كورت ناوچەیەكی بەرفراوانی كوردستانیتان ڕادەستی میللیشیاكانی حەشدی شەعبی كرد، نا بێت نیگەران بن كە خەڵك حەماسی نەتەوەیی لەگەڵ بەرخودانی عەفرین بەرزبێتەوە و ئەو جۆرە پشتیوانیە لە بەرخۆدانی عەفرین بكات.

٢٦ ساڵە باشووری كوردستان ئازادە، دەبوو لە شوێنی هێزی وابەستە بە حزب هەرێمی خاوەنی سوپای یەكگرتووی نیشتمانی بوایە، رووداوەكانی ١٦ ئۆكتۆبەر كەلێنی ئەو سوپا نیشتمانیەی پێوەدیاربوو، لەبەرامبەر ئەوەدا رۆژئاوا خاوەنی یەك هێزی یەكگرتوو و یەك ناوەندی بڕیاری سیاسیە بۆیە تا ئێستاشی لەگەڵ دابێت گەورەترین هێزی سەربازی كە هێزی توركیایە بە تانك و فڕۆكە و بەرزترین تەكنەلۆجیا هەفتەیەكە نەیتوانیوە زەفەر بە چەپەرەكانی شەڕڤانان ببات.

ئێستا تێدەگەن بۆچی ئەوەی بۆ عەفرین دەكرێت بۆ كەركووك نەكرا، چونكە ئەوەی لە عەفرین دەكرێت ئێوە نەتانكرد .

 

ڕووسیا له‌ سوتشی باجی هه‌ڵه‌کانی ده‌دات

سه‌لاح خدر

به‌رله‌ ده‌ستپێکردنی کۆنگره‌ی سوتشی هه‌موو هه‌وڵه‌کانی ڕووسیا و هاوده‌نگه‌کانی بۆ به‌ستنی کۆنگره‌که‌ شکستی خوارد.

کۆنگره‌ی سوتشی په‌یوه‌ندی به‌ ئاستی به‌شداری ئۆپۆزسیۆن سوریا له‌ کۆبوونه‌وه‌ی ڤییه‌نا هه‌بوو، به‌ڵام لاوازی به‌شداربوون و خراپی دیداره‌کانی نێوان نوێنه‌ری نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان بۆ سوریا ستیڤان دێمستۆرا و شاندی ڕژێمی سوری هه‌نگاوه‌کانی به‌ره‌ کۆنگره‌ی په‌کخست.

ڕووسیا به‌نیاز بوو به‌ به‌ده‌ستخستنی ئه‌نجامه‌کانی ئۆپه‌راسیۆنی عه‌فرین کۆنگره‌که‌ ببه‌ستێت، پیلان وابوو که‌ تا تورکیا ناوچه‌که‌ داگیربکات و پاشان ڕاده‌ستی حکومه‌تی سوریای بکه‌ن، چونکه‌ ئه‌وه‌یان به‌ دانوسان به‌ده‌ست نه‌خست تا دیمه‌شق به‌ هێزه‌وه‌ بهێینه‌ سوتشی و وه‌ک نوێنه‌ری ڕۆژئاوای کوردستانیش نیشان بده‌ن، بۆ تورکیاش گرنگ بوو سنوره‌که‌ له‌ده‌ست کورد دا نه‌بێت و هه‌ندێک ئیماژ له‌ ناوخۆ و ناوچه‌که‌دا بۆ خۆی بگه‌ڕێنێته‌وه‌، به‌ڵام به‌رخوه‌دانی گه‌لانی عه‌فرین و شه‌رڤانان پیلانه‌که‌ی ئه‌وانی پوچه‌ڵ کرده‌وه‌ و شکستی به‌ سوتشی هێنا واته‌ دوای ئه‌وه‌ی ڕووسیا ڕێگه‌ی دا به‌ تورکیا هێرش بکاته‌ سه‌ر عه‌فرین سوتشی هیچ واتایه‌کی نه‌ما.

ئاڵدار خه‌لیل ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری ته‌ڤگه‌ری کۆمه‌ڵگه‌ی دیموکرات - ته‌ڤده‌م ڕایگه‌یاند که‌ تا هێرش له‌سه‌ر ڕۆژئاوا هه‌بێت ئه‌وان به‌شداری کۆنگره‌ی سوتشی ناکه‌ن، هه‌روه‌ها پارتی دیموکراتی چه‌پی کورد له‌ سوریا که‌ له‌ به‌ڕێوبه‌رایه‌تی خۆسه‌ری ڕۆژئاوادا جێگه‌ ده‌گرن ئه‌مڕۆ ڕایانگه‌یاند، مومکین نییه‌ ئێمه‌ له‌ کۆبوونه‌وه‌یه‌کدا له‌گه‌ڵ لایه‌نگرانی هێرشی دوژمنکارانه‌ی سه‌رگه‌لی کورد دانیشین.

هه‌روه‌ها سه‌رۆکی نوسینگه‌ی ڕاگه‌یاندی هاوپه‌یمانی نشتیمانی سوریا ئه‌حمه‌د ڕه‌مه‌زان له‌ تویتێکدا نوسیویه‌تی، کۆمسیۆنی دانوسانی سوریا بڕیاری بایکۆتی کۆنگره‌که‌ی داوه‌، نوسویشیه‌تی (ڕووسیا فه‌شه‌لی هێنا له‌ بازاڕیکردنی سوتشی).

ئه‌وه‌ی تا ئێستا بایکۆتی نه‌کردووه‌ و له‌گه‌ڵ ئه‌نجامدانی سوتشتی دایه‌ ته‌نها سه‌کۆی مۆسکۆیه‌ که‌ ناودارترین که‌سایه‌تیان قه‌دری جه‌میله‌.

شکستی سه‌ربازی و سیاسی تورکیا، شاندی ئه‌نقه‌ره‌ی له‌سه‌ر مێزی سوتشی ته‌واو لاواز کرد، ئیدی دوای شکستیان له‌ عه‌فرین، ئه‌ردۆغانیش ناخوازێت به‌و هه‌موو لاوازیه‌وه‌ بچێته‌ کۆنگره‌یه‌که‌وه‌ که‌ هیچ قورساییه‌کی ئه‌وانی تێدا نه‌بێت‌، هه‌ربۆیه‌ هانی چه‌ته‌ و تاقمه‌کانی خۆی داوه‌ کۆنگره‌که‌ بایکۆت بکه‌ن، ئه‌مه‌ش مۆسکۆی ناچار کردووه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی بژارده‌ی سه‌ربازیی له‌و گروپانه‌ بکات.

هیچ کام له‌ کۆبوونه‌وه‌ و دیداره‌کانی جنێڤ و ئه‌ستانه‌ و قاهیر و مۆسکۆ تا ئێستا نه‌یانتوانیووه‌ سوریا به‌ره‌و و ئاشتی و چاره‌سه‌ری ببه‌ن، چونکه‌ هێزه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌کان به‌رده‌وام چۆکیان بۆ فشاره‌کانی تورکیا داداوه‌ و کوردانیان له‌و کۆبوونه‌وانه‌ په‌راوێزکردووه‌، ئێستا خۆیان گه‌یشتونه‌ته‌ ئه‌و بڕوایه‌ که‌ له‌مپه‌ری هه‌ره‌مه‌زنی پێش ئاشتی له‌ سوریا تورکیایه‌، تاکه‌ هێزی چاره‌سه‌ری جدی و جه‌وهه‌ریش بۆ پرسی سوریا کوردانن، تێگه‌یشتوون که‌ بێگه‌ڕانه‌وه‌ بۆ کوردان که‌ له‌ ڕووی جوغرافیا و هێزه‌وه‌ گه‌وره‌ترینن ناتوانن تاکه‌ هه‌نگاوێک بۆ داهاتووی ئارام له‌ سوریا بنێن.

كەركوك و عەفرین- وانەیەك بۆ مێژوو!!

عبدالسلام محمد

توێژەری سیاسی

ڕوونە کوردستان لە چوارچێوەی هاوکێشە سیاسییە جیهانیەکاندا پێگەی کەنارە، تەنانەت دەکرێت بوترێت لەسەر نەخشەی سیاسی جیهانی کوردستان بوونێکی ئەوتۆ و هەستپێکراوی نیە، بەڵکو تەنها لەسەر نەخشەی ئابووری جیهانی بایەخ پێدراوە، ئەوەش لەبەر تەوژمی بەهێزی جیهای سەرمایەداری کە قروشێک لەهەر قوژبنێکی جیهان بوونی هەبێت دەستی پێدەگەیەنێت، ئەوجا چی بگات بەسامانێی بەکەڵکی وەک نەوت و گاز، هەرئەوەش وای کردووە لەسەر نەخشە ئابوورییە جیهانی و ئیقلیمییەکان کوردستان خاوەن پێگە و خاڵی بوونی خۆی بێت.

جیهانی سەرمایەداری داماڵراوە لەبەهاو و پێوەرە ئەخلاقی و مرۆییەکان، سەرمایەداری هەمیشە مامەڵە لەگەڵ واقعی بووندا دەکات هیچکات لەگەڵ نەبووندا ئاوێزان نابێت، ئەو ڕاستییەش لە سۆماڵی بێ سامان و بێ کانزادا خۆی بەرجەستە دەکات، کە دانیشتوانی بۆ لەتێ نان گیان دەدەن.

وڵاتانی زلهێزی ڕیالستی سەرمایەدار و داماڵراو لەبەهاکان، دەستلەملانێی خۆیان تەنها لەگەڵ وڵاتانی خاوەن ساماندا دەکەن، ئەوەش بە بیانوی کۆمەڵێک بەها کەلەئەسادا لەگەڵ واقعی فکری سەرمایەداری یەکانگیر نابن، بەڵکو هەمیشە بۆ دەست ڕاگەیشتنیان بەسامان چەکی پارێزگاری لەبەهاکان دەکەنە شانیان و ئەقڵی وڵاتانی خاوەن سامانی پێتاودەدەن.

هەریەک لە ئەمریکا و بەڕیتانیا ڕوسیا... هتد، زلهێزانی دی ناو نەخشەی سیاسەتی جیهانی ڕیالستی تەواون، وەلێ گەلانی خاوەن سامانی سروشتی بەهۆی دواکەوتوویی فکری سیاسی و نەبوونی سیستماتیک و ستراتیژ دەکەونە هەڵەی سیاسی مەزنەوە بەجۆرێک، ڕوون دەزانن سیستمی سەرمایەداری و تیۆری ڕیالستی داماڵراون لەبەها تەنها کار لەسەر بەرژەوەندی و قازانجی وەدەست هاتوو دەکەن، بەڵام زۆر ئاسان تەسلیم بەدروشمە بریقەدار و پڕ لەبەهاکانیان دبن و هەموو ئازادی شۆڕش و ئیرادەی خۆیانیان تەسلیم دەکەن.

کوردستان بەگشتی و باشور و ڕۆژئاوا بەتایبەتی یەکێکن لە قوربانیانی دەست سیستمی سەرمایەداری و ڕیالستی وڵاتانی زلهێز، ئاشکرایە کوردستان لەسەر نەخشەی سیاسەتی جیهانی بوونێی ئەوتۆی نیە کەجێگەی باس بێت، بەڵکو بوونی لەسەر نەخشەی ئابوورییەکانە وادەکات زلهێزانی ڕیالستی سەرمایەدار ئاوێزانبن لەگەڵمان بۆ بەرژەوەندییە سەرمایەداری و مادییەکانیان وەلێ قوربانی نەتەوەیی و گیانبازی هاونیشتمانیانمان و خەونی ئازادی و ڕزگاری نەتەوەیمان کە دەکەونە سەر نەخشەی سیاسی و پەڕگیرن لەئابووری لەکەناری پەڕاوی مێژوو شوێن دەگرن، ئاوێزان بوونی سەرمایەداری لەنەخشە سیاسیەکاندا وجوداتێکی واقعی و ستراتیژی نییە، بەڵکو تەنها ئیتفاقیاتی تاکتیکین(ڕێکەوتنی پڕ پێچو پەنا)، لەسەر ئاستی سیاسی تاوەکو وەدەستهێنای بەرژەوەندی ڕیالستەکان درێژە دەکێشێت پاش ئەوە کۆتایی دێت بەهەموو بەهاکانیانەوە، عەفرین و کەرکوک دوو نموونەی ڕوون و بەرجەستەی ئەو واقعەن.

سەرکردایەتی سیاسی کوردستان لەهەر چوار پارچە پێوستە ئەو ئاگاییەیان هەبێت کەچیدیکە نەکەونە ناو ئەو هەڵە ستراتیژیەوە کە بۆ بەدەستهێنانی مافی نەتەوەییمان پشت بە نەخشەی ئابووری جیهانی و پێگەی کوردستان لەسەر ئەو نەخشەیە ببەستن، بەڵکو پێویستە لەگەڵ واقعی سیاسی و نەخشەی سیاسی کورد و پێگەی لەسەر نەخشەی سیاسی جیهانی مامەڵە لەگەڵ وڵاتانی زلهێزی ڕیالیست و ئیتفاقیاتە تاکتیکیەکانیان بکات.

پێویستە پلانی ستراتیژی نەتەوەیی کورد لە پارچەکانی کوردستان لەسەر بنەمای واقعە ناوخۆییەکانی کورد خۆی لەسەنگ و پێگە و پشت بەستن بەوزەو ئیرادەی ناوخۆیی بەپێی ئامڕازەکانی بەردەست و فاکتە واقعیەکانی وڵاتە داگیرکەرەکانی کوردستان مامەڵە لەگەڵ دۆزی کورد ڕووە وەدەستهێنانی سەربەخۆیی بکرێت.

هەرگیز سەرکردایەتی شۆڕشی کورد نابێت فریوی زلهێزانی ڕیالست بخوات و بۆ وەدەستهێنانی مافە نەتەوەییەکان پشتیان پێ ببەستێت، بەڵکو ئەوەی شیاوی پشت پێبەستنە تەنها وزە و ئیرادەی ناوخۆییە بۆ وەدەست هێنانی ئەو مافە، بۆ سەلماندنی ئەو ڕاستیەش كەرکوک وعەفرین دوو وانەی مێژووی مەزنی ئەم قۆناغەن بۆ تێگەشتن لە وڵاتانی ڕیالستی سەرمایەدار و سیاسەتەکانیان بەرامبەر گەلانی ماف خوراو و بەهاکا گەردوونییەکان!.

ئایا لە سوریا كورد توركیا تێك دەشكێنن؟

 


نوسینی مایكل ڕۆبن

وەرگێڕانی: مێدیتریانە- MIRS / د.پشتیوان فەرەج

توركیا بە ڕاجیمە پەلاماری شاری عەفرینی كوردیدا لە سوریا، ئەو شارەی كە كورد لە سوریا بەڕێوەی دەبات دوای ئەوەی كە ئەلقاعیدە و تیرۆریستانی داعشیان تێكشكاند. بەرپرسەكانی توركیا دەڵێن ئەوان پلانیان هەیە كە پشتوێنێكی سەلامەتی بەدرێژایی ( 20 )  میل لە سوریا دروستدەكەن لەسەر سنوری توركیا. ئەردۆغان هەڕەشەی لە كوردی توركیا كرد تا لەجیاتی كوردانی سوریا نەیەنە گۆ، وە بەڵێنی سەركەوتنی دا لەماوەیەكی كورتدا.

ئەمە هەڵەیەكی كوشندەی ئەردۆغانە، هەڵەیەك كە لەوانەیە توركیا گۆج بكات. ئەردۆغان نەخۆشی غروری هەیە و دەستێوەردانە سەربازی و سیاسیەكانی زۆر قورس لەسەر توركیا كەوتووە. كاتی خۆی توركیا جێ‌ ی شانازی ناتۆ بوو بەڵام ئێستا خزمەتگوزاریە سەربازی و ئەمنیەكانی توركیا لە سێبەر زیاتر هیچی تر نین. سوپا و ئەمنی توركیا نە ئەزمونیان هەیە نە راهێنان نە دیسیپلینی نەوەی پێشوی خۆیان هەیە. لە ئێستا لە هەر چوار فرۆكەوانێكی توركیا یەكێكیان لە زینداندایە و زۆربەی فرۆكە ئێف 16 كانی توركیا لەزەوی كەوتون بەهۆی نەبوونی فرۆكەوانی مەشق پێكراو. لە (2012) دا هێزەكانی سوریا فرۆكەیەكی ئیف 4 ی توركیایان خستە خوارەوە. وە كوردەكان چەندین هەلیكۆپتەری توركیایان خستۆتە خوارەوە.

ئەوەش ڕوون نیە ئایا سوپای توركیا توانای شەڕی بەشێوەیەكی كاریگەر هەیە. لەوانەیە توركیا دەسەڵاتی بەسەر هەندێك لەناوچەكانی سوریا هەبێت بەڵام بونی توركیا لە سوریا تەنها لەسەر ئاستی سیمبۆلدایە نەوەک واقیع. ئەمەش ئەو هۆیەیە كە دەزگای میتی توركیا كۆمەك و هاریكاری  بەرەی نوسرەی سەر بە ئەلقاعیدەی كرد، وە ڕێگەی بەداعش دەدا بە ئازادی بەسنورەكانی توركیادا تێپەڕن بۆ سوریا. بەكورتی، ئەردۆغان دەیویست ڕۆڵی فەرماندەیەكی  سەربازی ببینێت، لەكاتێكدا پێویست بەوە ناكات خۆی شەڕی قورس بكات، دەیەوێت لاسایی ئەزمونی  موستەفا كەمال ئەتاتورك بكات كە ناوبانگی پێدەركرد و بوو بە دامەزرێنەری كۆماری توركیا.

چەندین نمونە هەیە بۆ ئەوەی لاوازی هێزەكان و سوپای توركیا لەبەرامبەر نەیارەكانی خۆی لە سوریا بخەینە ڕوو. لە ( 2016) دا داعش دوو فرۆكەوانی توركیای سوتاند كە لە سوریا دەستگیری كردن. كە ئەگەر توركیا بەهێز بوایە نەیدەهێشت ئەو فرۆكەوانانەی بكەوێـتە دەست داعش ، ئەمەش بەڵگەیە كە توركیا لە هەواڵگیریدا وڵاتێكی لاوازە و كەموكورتی گەورەی هەیە. یان ئەگەر توركیا بەهێز بوایە ئەوا دەیتوانی شوێنی ئەو فرۆكەوانانەی دەست نیشان بكردایە پێش ئەوەی بكەونە دەست داعش و ئەمەش دیسانەوە بەڵگەیەكە لەڕووی هەواڵگیریەوە توركیا كورتی هێناوە. هەر بۆیە ئەردۆغان نەیتوانی دان بە شكستی خۆیدا بنێت كاتێك كە ئەو دوو فرۆكەوانە سوتێنران، بۆیە ئەردۆغان تەنها نكۆڵی لە كوشتنی ئەوان دەكرد و ڕەتی كردوە دان بە راستی ئەو ڤیدیۆیەدا بنێـت كە بڵاوكرایەوە و لە میدیاكانەوە نەیهێشت ئەو فیدیۆیانە بڵاوبێتەوە.

خاڵێكی تری لاوازی توركیا تێكچونی ئاسایشی ناوخۆی ئەو وڵاتەیە. بۆ دەیان ساڵە تیرۆریستان بەدڵی خۆیان پەلاماری تیرۆریستی لە توركیا ئەنجام دەدەن، راستە چەند جارێك هێزی ئەمنی و ئاسایشی توركیا توانیویانە هەندێك هەوڵی تیرۆریستی پوچەك بكەنەوە بەڵام ئەمە كاریگەر نەبووە. دوای ئەوەی كە ئەردۆغان لەدوای كوردەتاكە دەستی كرد بە پاكتاوكردنی بەرپرسە باڵاكانی سەربازی و ئەمنی وڵاتەكەی یان سزادانیان بەگواستنەوەی شوێنی كارەكانیان، ئەمە بوو بە هۆی زیادبوونی پەماری تیرۆریستی نەك تەنها لەناو توركیا بەگشتی بەڵكو لەناو شارە گەورە و سەلامەتەكانی وەك ئیستانبول و ئەنقەرە. ئەمەش شتێكی نەزانراو نیە بۆ كەسێك كە شارەزای مێژوو بێت. بۆ نمونە دوای ئەوەی كە جۆزیف ستالینی دیكتاتۆری یەكێتی سۆفیەت دەستی كرد بە پاكتاوكردنی نەیارەكانی لەناو سوپای سوور پێش ئەوەی كە نازیەكان وڵاتەكەی داگیر بكەن لەكاتی جەنگی جیهانی دووەم. یان بۆ نمونە ئەو هۆكارەی كە وای كرد عێڕاق بەئاسانی بچێتە ناو خاكی ئێرانەوە لە بەهێزی عێڕاقەوە نەبوو بەڵكو  بەهۆی ئەوەوە بوو كە ئایەتوڵا رۆحەولا خومەینی دەستی بەپاكتاوكردنی بەرپرسە سەربازیەكانی ئێران كردبوو لە قۆناغی پاكتاوكردنی دوای شۆڕشی ئیسلامی. یان لەم دواییەانەدا داعش بەئاسانی توانی كە موسڵ بگرێت چونكە نوری مالیكی بەرپرسە پرۆفێشناڵە سەربازیەكانی لەسەر كارەكانی خۆیان لادەدا و لەجیاتی ئەوان هەوادارانی خۆی دادەنا كە هەر لەگەڵ یەكەم فیشەی داعشدا وەك مریشك هەڵهاتن و موسڵ كەوتە دەست داعش.

توركیا لە ساڵی (1984) ەوە شەڕی پەكەكە دەدات. بەڵام لە (1999) پەكەكە گورزێ:ی كوشندەی بەركەوت دوای ئەوەی كە كۆماندۆی توركیا بەهاریكاری هەواڵگیری ئەمریكا و ئیسرایل توانی عەبدوڵا ئۆجەلان دەستگیر بكەن. لەكاتێكدا كە بەرپرسانی توركیا دەیانگوت ئیتر ئۆجەلان گرنگیەكی ئەوتۆی نەماوە كەچی ئەردۆغان ئۆجەلان ڕێكەوتنی ئاشتی لەگەڵ ئۆجەلان ئیمز كرد و ئەمەش ئۆجەلانی كرد بە ئەو سەركردەیەی كە توركیا نەتوانێت حسابی بۆ نەكات. راستە ئەردۆغان پی َی خۆشە پەكەكە وەك تیرۆریست لەقەڵەم بدات- وە لەراستیشدا پەكەكە كاری تیرۆریستی ئەنجام داوە- بەڵام لەم چەند ساڵەی دواییەدا پەكەكە بوە بە هێزێكی یاخی ترادیسۆنی. وە لەكاتێكدا كە پەیوەندی پەكەكە و یەپەگە پەیوەندیەكی واقیعیە بەرپرسەكانی توركیا ناچارن هەر پەلاماریك لە توركیا ئەنجام دەدرێت راستەوخۆ یەپەگەی پێ‌ تۆمەتبار دەكەن.

وە لەكاتێكدا كە سوپای توركیا هیچ نیە تەنها سێبەری جارانی خۆی نەبێت، ناتوانین هەمان شت بۆ یەپەگە بڵێین. چونكە یەپەگە بەهێزترین و كاریگەرترین هێزی سوریایە، كە داعش و ئەلقاعیدەی تێكشكاندوە، سەرەرای ئەو راستیەی  كە ئەمریكا و روسیا و ئۆپۆزسیۆنی سوریا ئەوانیان فەرامۆش كردبوو حسابیان بۆ نەدەكردن، وە توركیاش گەمارۆی خستبونە سەریان، بەڵام ئەوان بەتەنها توانیان سەركەوتن تۆمار بكەن. هەربۆیە بینیمان كە لە كۆبانی و شوێنەكانی تریش یەپەگە توانی بەهۆی هەبوونی دیسیپلین و ورەی بەرز و تەبایی و یەكڕیزی دەستكەوتی گەورە بۆخۆیان تۆمار بكەن. هەربۆیە دەتوانین كە بڵێن مادام یەپەگە توانی بەتەنها سەرەِرای نەبوونی هیچ هاوكاری و پشتگیریەك بەسەر هەموو نەهامەتیەكاندا سەركەون و داعش تێك بشكێنن، ئەوا لە ئێستاشدا دەتوانن نەیارێكی سەرسەختی توركیا بن و توركیا تێكدەشكێنن، بەتایبەتی ئەمجارەیان لە عەفرین ئەوان لەناوخاكی خۆیاندان.

هەروەها ناتوانین بڵێین پەكەكە پرۆفێشناڵ نین، بەتایبەتی دوای ئەوەی كە ئەوان ئەزمونی چەندین ساڵی شەڕیان هەیە. لەڕوداوێكی تردا كە توركیا سانسۆری كردوە و نایەوێت نەباسی بكات نە پیشانی بدات پەكەكە توانی لە ئۆپەراسیۆنێكدا دوو لەبەرزترین بەرپرسی باڵای هەواڵگیری میتی توركی دەستگیر بكات.

هەروەها ئامانجەكانی توركیا ڕوون نیە كە چیان دەوێـت؟ لە ئێستا توركیا هەموو دوكاندار و جوتیارێكی كورد وەك تیرۆریست لەقەڵەم دەدات بەهۆی نەزانی و ڕەگەزپەرستی  كە توركەكانی كوێر كردوە. ئەگەر توركیا دەیەوێت كۆتایی بە تیرۆریستان بێنێت ئایا ئەمە بەو مانایە دێت كە دەبێـت پاكتاوی نەژادی لەدژی كورد لە سوریا ئەنجام بدات؟ وە ئەگەر ئەمە ڕوویدا ئایا توركیا چ گارەنتیەكی هەیە كە سەدان تەرمی سەربازەكانی خۆی بۆ نایەتەوە؟ ئایا ئەمە نابێتە هۆی هەڵگیرسانی ئاگری ئەو كوردانەی لە توركیا دەژین؟ ئەگەر توركیا نەیتوانیبێت پەكەكە لە دیاربەكر و هەكاری تێك بشكێنێت ئایا دەتوانن چی لەپەگەگە بكەن لە ئیستانبول و ئەنتالیا؟ هەروەك چۆن هێزەكانی توركیا كاتی خۆی چەك و كۆمەكیان بە ئەلقاعیدە و داعش دەدا ئایا توركیا پرسیار لە خۆی ناكات كە لەوانەیە ئەمە ببێـتە هۆی ئەوەی كە روسا و ئیسرایل و ڕژێمی سوریا و تەنانەت ئەمریكاش بەنهێنیەوە هاریكاری یەپەگە ناكەن و باشتر بەرگری لە خۆیان بكەن؟  ئایا ئەگەر كورد شەڕەكە بەرێتە ناو توركیا ئابوری توركیا هەرس ناهێنێت؟ لەكاتێكدا كە كەرتی گەشتوگوزاری توركیا كە ملیارەها دۆلار داهاتی هەیە %75 كەم دەبێتەوە و ئابورییەكەی هەرەس دێنێت.

ئەردۆغان لەواقیع نائاگایە و تەنها سورە لەسەر تەماع و خۆبەگەورەزانی. ئەوەی پرسیار لە ئاكارەكانی ئەو بكات بە تیرۆریست لەقەڵەمی دەدات، هەربۆیە ئەمەش وای كردوە كە كەس نەوێرێت قسەیەكی خێری بۆ بكات و تەنانەت ڕاوێژكار و كەسە نزیكەكانی تەنها ئەوەی پێدەڵێت كە خۆی گوێی لێ بێت. ئەنجامەكەشی لە ئێستادا كە هێزی توركیا بەرەو عەفرین دەڕوات لەدژی نەیارێك كە زۆر لە ئەردۆغان بەهێزترە ، ئەردۆغان لەمە بێئاگایە. ئەمەش لەوانەیە ببێتە هۆی كارەسات بۆ توركیا. لەوانەیە ئەردۆغان چاوەڕوانی سەركەوتنێكی خێرا بكات، بەڵام ئەمە واقیعی نیە و كاتێكی زانی بەخەبەر دێتەوە كە ئەو گروپەی ئەو بە  تیرۆریستی نەزان لەقەڵەمیان دەدات گروپێكی  زۆر لەوە بەهێزترن وە دەتوانن خوێن لە توركیای داگیركەر  بچۆِڕێنن و ئەمەش وادەكات كە ئابوری توركیا وشك بكات و بكەوێت.

لەوانەیە بەم كارەی ئێستای ئەردۆغان پەردە لەسەر شانۆی نەك سەركەوتنی مەزنانە بەڵكو شكستێك كە توركیا بەچۆكدا بهێنێت بكاتەوە.