بژی برایەتی كوردو تورك

عەلی مەحمود محەمەد

مرۆڤەكانی ئەو وڵاتەش هەموو ئیبنزر سكروجی پاڵەوانە ناشرینەكەی رۆمان نوس چارلس دیكنز رۆمانووسی ئینگلیزی نین، تەنها خراپەیان وەك ئەردۆگان‌و باخچەلی‌و ئەتاتورك‌و… بۆ گەلی كورد بوێتجەنگیز چانداری رۆژنامەنوسی 70 ساڵەی توركی دۆستی كورد كە لە 20 ساڵیدا یەكێك بووە لە شۆڕشگێڕانی بزوتنەوەی لاوانی شۆرشگێڕو لەبیری چەپیشدا بەلای ماویەتدا شكاندویەتیەوە, لە كۆنگرەی 14ی كوردو ئەوروپا لە 6ی دیسەمبەری رابردو كە لەپەرلەمانی ئەوروپا بەسترا.

باسی روداوێكی سەرنج راكێشی كردو شایەدیەكی گەورەی شاراوەی لەجوانی هاوبیركانمانی ئاشكرا كرد, كە وتی دەنیز گێزمیش لەكاتی ئیعدامكردنیدا دروشمی بژی برایەتی كوردو توركی وتوەتەوە, ئەم نموونەیەش لەناو توركیشدا هەیە كە هەموو ئەردۆگانیانە بیر ناكەنەوە, ماوییەكانی توركیا وەك ئەوانەی كوردستان و عێراق لەوانە نەبوون دواتر تەسلیم بەجامانەی ناسیۆنالیزم‌و كاسكێتی مارینزو جبەو عەبای مەلاو دۆلار ببن, بەڵكە لە شۆڕگێڕیدا بەردەوام بون‌و گەیشتنە كۆبانی‌و ئاڵا سورەكەی سەركەوتنی بەرلینیان لەرەقە هەڵدایەوە, ئاخر ئەوان نەبونە دوژمنی كۆبانی‌و عەفرین, پێچەوانەوە ئەوان سوپا سورەكانیان زەوییە ئازادكراوەكانی رۆژئاوایان بەخوێنی خۆیان سور كرد.

دنیز گێزمیش لە 28ی فیبریوەری “شوبات”ی 1947 لە ئەیاشیی ئەنقەرە لە دایك بووە, لە قۆناغی زانكۆ ئاشنای بیری سۆسیالیزم دەبێت‌و دەچێتە ریزی چەپە شۆڕشگێڕەكانەوە, لە ساڵی 1966 دەچێتە ریزی پارتی كرێكارانی توركیاوە لەزانكۆی ئەستەمبوڵ , لە 12ی حوزەیرانی 1968 سەركردایەتی داگیر كردنی حەرەمی زانكۆی ئەستەمبوڵی كرد, لە 30 تەموزی 1968 بۆ یەكەمجار دەستگیر دەكرێت, لە 28ی نۆڤەمبەری هەمان ساڵ دەستگیر دەكرێتەوە بەهۆی چالاكی دژ بەسەردانی ئستولی ئەمەریكا بۆ توركیا, لە 16ی ئازاری 1969 بەهۆی بەشداریكردنی لە بەرەو روبونەوەی چەكداریانەی هێزە فاشیستە نەتەوەییە راستگەراكان دەستگیر دەكرێتەوە, لە 31ی ئازاری هەمان ساڵ دەستگیری دەكەنەوە ئەوجا هەڵدێت بۆ ئوردن لەوێ لە ریزی بەرەی دیموكراتی گەلی فەڵەستین خولی سەربازی دەبینێت و بۆ خەباتی چەكداری دواتر دەگەرێتەوە توركیا بۆ پراكتیزە كردنی.

لە 11-1-1971 سەركردایەتی دەست بەسەردا گرتنی بانكی ئیمەكی كرد لە شاری ئەنقەرە, لە 4ی ئازاری هەمان ساڵ 4 ئەمەریكی لە شاری ئەنقەرە بە دیل گرت,پاش ئەوەی بە دیلەكانەوە دەگەنە سنوری كوردستان, لە دەوروبەری سیڤاس لە 16ی یۆلیۆ 1971 لە بەرەو روبونەوەیەكی چەكداریدا دەستگیر دەكرێت, لە 9ی ئۆكتۆبەر بڕیاری ئیعدامی لە دادگایەكی نا دادپەروەرانەدا بۆ دەردەچێت بە پێی مادەی 146 ی دەستوری توركیا, لە 6ی ئایاری 1972 بڕیارەكە جێبەجێدەكرێت و بە سلۆدانەوە بەرەو روی پەتی مەرگ دەبێتەوە , بە خۆڕاگری دەچێتە ئاستی ئیبراهیم كایبكایا, دەنیز بە جیڤارای توركیا بەناو بانگە, یەكێك بوولە دامەزرێنەرانی سوپای رزگاری گەلی توركیا ناسراو بە تكۆ .

یاسا ناسان رەخنەیان گرت لە بڕیاری ئیعدامكردنەكەی, بەوەی نابێت لەسەر تاوانی سیاسی بەهۆی ئەندامەتی لە سوپای گەلی رزگاری توركیا ناسراو بە تكۆ” Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu- THKO” وە بڕیاری ئیعدامی بۆ دەرچێت , سلێمان دیمریل لەو كاتە سەرۆكی پەرلەمان بوو, دوای 15 ساڵ لەو تاوانە داوای لێبوردنی كرد و وتی: هۆكاری ئیعدامەكەی شەڕی سارد بوو,هەرچەندە لەو كاتە بڵند ئەجوید دژ بە بڕیاری ئیعدام بوو بۆ دەنیز, وەلێ سلێمان دیمریل و پارتەكەی عەدالەت دەنگیان بە بڕیارەكە دا .

هالیت سیلینك پارێزەری دینیز گیچمیش لە دیداری شبیگلی ئەڵمانی وتی دەنیز لە كاتی ئیعدامكردندا سلۆدانی دا ” بژی توركیای سەربەخۆ, بژی ماركسیزم لینیزم, بژی برایەتی كورد و تورك , بژی كرێكاران و جوتیاران مەرگ بۆ ئیمپریالیزم ” , هەمان وتەكانی چینداری دوبارە كردەوە.

هەرچەندە زۆربەی رێكخراوە شۆڕشگێڕە چەپەكانی توركیا ململانێیان لەگەڵ گیچمیشدا هەبوو لە روی تیۆری و پراتیكی شۆڕشگێڕانەوە, بەڵام بەسەركردەی شۆرشگێڕی خۆیانی دەزانن و وەك ئەفسانە سەیری قارەمانێتی دەكەن, ناونانی بە جیڤارای توركیا گەورەترین رێزلێنانە بەو بەخشراوە, ئەو ناوە بۆ خۆی رێزێكی گەورەیەو هەموو كەس بەری ناكەوێت.

نەك هاوڕێبازی لە یادیان نەكردووە, بگرە لە 19ی تەموزی 1980پارتی رزگاری گەلی شۆڕشگێڕ- بەرە”

Devrimci Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi ” DHKP/C ” لە شاری ئەستەمبوڵ ئیسماعیل نیهاتی سەرەك وەزیرانی ئەوكات “26-3-1971بۆ 22-5-1972″ی سەر بە پارتی جەهەپەیان لە شاری ئەستەمبوڵ تیرۆر كرد, كە كاتی خۆی دژ بە بڕیاری لێبوردن بوو بۆی.

 

سێدارە لە رۆژهەڵات

عەدنان رەشیدی

زانیار مورادی بەندكراوی سیاسی كورد دانیشتوی شاری مەریوان چەند رۆژ پێش هاتنی سەری ساڵی نوێی زایینی نوسراوێكی لە بەندیخانەی رەجایی شاری كەرەج بۆ خوشكەكەی رەوانە كردووە.

ئەم نوسراوەیە بەم شێوەیە دەستپێدەكات "نۆ ساڵە شەو و رۆژ بیر لە سێدارەو ئەو پەتەی كە بڕیارە بكرێتە ملمەوە دەكەمەوە بەڵام بیركردنەوەكان تەنها ماندوییان بۆ بەجێدەهێڵام‌و هیچی تر، هەر كات لاوێك لە سێدارە دەدرێت هەست دەكەم كە رۆژێك سەرەی منیش دەگات.

بەڵام بڕیارمدا وێنەیەكی تر لە بیرو هزری خۆم بخولقێنم لەسەر سێدارە بۆ ئەوەی گەر رۆژێك سەرەی منیش گەیشت بەبێ ترس بەرەو پیری پەتی سێدارە بڕۆم.

وێنەی سێدارە لە خەیاڵمدا بوەتە سێتارو پەتی سێدارەش بوەتە تەل‌و سیمی سێتارەكە، بۆیە بڕیارمدا سێتارێك بۆ خۆم ساز بكەم‌و لەوكاتانەدا كە خەیاڵی سێدارە مێشكم دەهاژێنێت لە بری ترس‌و دڵەڕاوكێ بەژەندنی سێتارو گوێگرتن لە مۆسیقای هەست بە هێمنی بكەم.

ئیعدام یا خود لە سێدارەدان لەمێژە لە كۆمەڵگاو وڵاتان بۆ بەرەوڕوبونەوەی نەیارانی یاسایی خۆیان وەك ئامێرێكی دەنگ بڕ بەكاردێنن، یەكەمین دۆسیەی فەرمی بەجێماوە دەگەڕێتەوە بۆ 18 سەدە پێش زایین‌و لەلایەن حكومەتی حاموڕابی بەڕێوەبراوە، كە لەوبارە 25 جینایەت پێشبینی كراوە. هەروەها لە یونانی كۆندا سزای سێدارە بۆ تاوانبارانی وەك كوشتن، خیانەت‌و دەستدرێژی لە ژێر بڕیاری یاسای دراكۆ بەشێوەی بەربڵاو بەكاردەهێنرا هەرچەندە كە ئەفلاتۆن لەو باوەڕەدا بوو كە ئەم سزایە تەنها دەبێت لە كاتێكدا بەكاربهێنرێت كە ئەو كەسانە چاكسازی لە خۆیاندا دروست نەكەن.

پاش چەندین سەدەو لە ساڵی 1977 زایینی یەكەمین‌و جاڕنامەی گرنگی نێونەتەوەیی بۆ لەناوبردنی سزای كوشتن یاخود ئیعدام‌و لەسێدارەدان (ناسرو بەجاڕنامەی ستۆكهۆڵم) كە لەلایەن لێبوردنی نێو نەتەوەیەوە گەڵاڵەو بڵاوكرایەوە، لە كاتەدا 16 وڵاتی ئەوروپی‌و ئەمریكی سزای سێدارەیان لە یاسای خۆیان هەڵگرتبوەوە، بەڵام لەم كاتەدا لە رۆكاری نێودەوڵەتیدا 105 وڵات سزای دوور لە مرۆڤایەتی سێدارەیان لە یاسای خۆیاندا سڕیوەتەوەو چیتر پەیڕەوی ناكەن.

لە ساڵی 2016 دا 26 وڵات سزای سێدارەیان بەڕێوە بردووە كە زۆرینەی سزاكان لە وڵاتانی سین، ئێران، عەرەبستانی سعودی، عێراق‌و پاكستان بەڕێوەچووە.

بە لەبەرچاو گرتنی رێژەی دانیشتوان لە ئێران، ئەم وڵاتە ریزبەندی یەكەمی سێدارەی لەئاستی نێودەوڵەتی بەدەست هێناوەو بەپێی یاساكانی حكومەتی ئێران لەو وڵاتە لەسێدارەدان بەیاسایی ئەژمار دەكرێت.

 سزای ئیعدام لەیاساكانی حكومەتی ئیسلامی ئێران بەپێی دابەشكارییەكی گشتی دوو بەشن: یەكەم؛ ئەو حوكمانەی پێوەندیداری شەرعن و هەروەها ئەو حوكمانەی لەلایەن یاسا داڕێژەوە گەڵاڵە دەكرێن.

ئەو تاوانانەی كە سزای سێدارە لە ئەستۆی خۆیان دەگرن بریتین لە: قەتڵ، دەست درێژی، دەستدرێژی بۆسەر منداڵان‌و منداڵبازی‌و هاورەگەز بازی، قاچاخی مادە هۆشبەرەكان، تاڵانكاری بە چەك، بارمتەگرتنی مرۆڤ، (موحاڕبە) یاخود دژ بە ئیسلام بون كە زۆرتر ئەم تاوانە چالاكانی سیاسی لەخۆدەگرن‌و بەو هۆیەوە سزای سێدارە دەسەپێنرێت بەسەریاندا.

لە ساڵی 2017ی زاینیدا 446 كەس لە بەندیخانەكانی كۆماری ئیسلامی ئێراندا لە سێدارە دراون‌و لەو رێژەیەدا 86 كەس كە لە سەدا بیستی ئەم رێژەیەی دەگرێتە خۆی شارۆمەندنی كورد بوون.

31 كەس لەو كەسانە سزای سێدارەیان لە شوێنی گشتی‌و بە بەرچاوی خەڵكەوە بەڕێوەچووە كە 9 كەسیان خەڵكی رۆژهەڵاتی كوردستان بوون، واتە لە سەدا سی ئەو كەسانەی كە لە شوێنی گشتی لە سێدارەدراون لە شارەكانی رۆژهەڵاتی كوردستاندا بوون، لەسێدارەدان لە شوێنی گشتیدا سیاسەتی دروستكردنی ترس‌و دڵەڕاوكێیە لەنێو دڵی شارۆماندانەو بۆ تۆقاندنی كۆمەڵگا بەم شێوە سزا دراوان لە پێش چاوی خەڵك لە سێدارە دەدەن.

لە ساڵی 2016 بڕی44 كەس بەتاوانی شەڕ لە دژی ئیسلام و تاوانبار لەسەر زەوی لەئێران لەسێدارە دراون، كە 30 كەس لەم رێژەیە بە تاوانی چالاكی سیاسی‌و ئاسایشی لە سێدارە دراون‌و لەو رێژەیە 27 كەسیان شارۆمەدانی كورد دەگرێتە خۆی.

زانیارو لوقمان مورادی مانگی گەلاوێژی 2009ی زاینی لە شاری مەریوان  سەر بە پارێزگای سنە دەسبەسەركراون‌و لەسەر بڕیاری دادوەر سەڵەواتی لە بنكەی ژمارە15ی "دادگای شۆڕشی تاران" لە سەرەتای مانگی بەفرانباری 2011دا بەتۆمەتی ئەندامەتی لە كۆمەڵەداو هەروەها بەتۆمەتی "كوشتنی كوڕی ئیمام جومعەی مەریوان" تاوانباركراون‌و سزای سێدارە بەسەریاندا سەپێندراوە. بەڵام بەپێی وتەی زانیارو لوقمان‌و پارێزەرەكەیان،  بێ ئەوەی بەڵگەیەكی یاسایی بۆ دەستبەسەركردنیان هەبێت هەتا ئێستاش لە ڕەوشێكی هەڵپەسێردراودا لە زینداندا ماونەتەوە.

ئەوان بۆ دانپێدانان بەتاوانی كوشتنی كوڕی ئیمام جومعەی مەریوان، ئەشكەنجە دراون‌و سەرەڕای هەبوونی بەڵگەنامەی یاسایی‌و هۆكارە دیارەكان سەبارەت بەبێتاوان بوونی ئەم دووكەسە،سزای سێدارە بەسەریاندا سەپێندراوە.

جێگای باسە كە دەیان بەندكراوی سیاسی كورد كە بە سێدارە سزا دراون، ئێستا لە بەندیخانەكانی كۆماری ئیسلامی ئێران چاوەروانی جێبەجێكردنی سزا كانیانن.

خۆپیشاندانه‌كانی ئێران رژێمی شیعه‌ی عێراق ده‌له‌رزێنێت!

خۆپیشاندانه‌كانی ئێران رژێمی شیعه‌ی عێراق ده‌له‌رزێنێت!

عەتا قەرەداخی

له‌ ئه‌نجامی خۆپیشاندانه‌كانی خه‌ڵكی هه‌ژارو زه‌حمه‌تكێش و برسی و ئازادیخوازی ئێران، چی حكومه‌تی تۆتالیتاری شیعه‌ مه‌زهه‌بی ئێران بڕوخێت یان له‌ ناوخۆی ئێراندا ببێته‌ شه‌ڕی ناوخۆ به‌ تایبه‌تی كه‌ ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ سوپای ئێران بداته‌ پاڵ جه‌ماوه‌رو دژی هێزه‌ میلیشیا مه‌زهه‌بیه‌كان بووه‌ستێـته‌وه‌، ئه‌وا حكومه‌تی ئێران ته‌واو لاواز ده‌بێت و هه‌موو هێزه‌كانی پاسدارو به‌سیج و میلیشیاكانی تر كه‌ بڵاوه‌ی پێكردوون به‌ عێراق و سوریاو لوبنان و یه‌مه‌ندا به‌ ناچاری پاشه‌كشه‌یان پێده‌كرێته‌وه‌ بۆ پاراستنی قوم و تاران یان باشتر وایه‌ بڵین بۆ پاراستنی رژێم. له‌بارێكی وه‌هاشدا ده‌بێ چیتر ئاغای قاسمی سلێمانی ئه‌ركی پاراستنی سه‌رانی رژێمه‌كه‌ی بگرێته‌ ئه‌ستۆ.. ئه‌گه‌ر رووداوه‌كان به‌مجۆره‌ شكانه‌وه‌ ئه‌وا هه‌م ئه‌سه‌دو هه‌م حوسیه‌كان و هه‌م رژێمه‌ شیعه‌ مه‌زهه‌به‌ پرۆئێرانیه‌كه‌ی عێراق به‌ ئه‌ندازه‌یه‌ك لاواز ده‌بن نه‌ك ناتوانن به‌و لوتبه‌رزییه‌ی ئێستایانه‌وه‌ بمێننه‌وه‌ ره‌نگه‌ نه‌توانن پارێزگاری له‌خۆیشیان بكه‌ن. سه‌ره‌تای ئه‌و لاوازیه‌ به‌ ئێستای حكومه‌تی شیعه‌ی عێراقه‌وه‌ دیاره‌.. كاتێ عه‌بادی ئێستا باریكی كردووته‌وه‌و باسی رێكه‌وتن له‌گه‌ڵ كورد ده‌كات هه‌ست به‌و مه‌ترسیه‌ ده‌كات كه‌ سه‌رقاڵبوونی ئێران به‌ كێشه‌كانی ناوخۆوه‌ چی كاریگه‌رییه‌كی نه‌رێنی بۆ سه‌ر حكومه‌ته‌ شیعه‌كه‌ی ئه‌مان ده‌بێت و ره‌نگه‌ ناڕه‌زاییه‌كانی خه‌ڵكی عێراقیش به‌ره‌و ته‌قینه‌وه‌ بچێت. هه‌روه‌ها كاتێ مالیكی ئێستا وه‌كو فریشته‌ خۆی به‌رامبه‌ر به‌ كورد نیشان ده‌دات، راسته‌  به‌شێكی بۆ فریودانی كورده‌ تا له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتووی عێراقدا ئه‌گه‌ر ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌ بكرێت پشتگیری بكه‌ن به‌ڵام به‌شه‌كه‌ی تری ده‌رئه‌نجامی ترسی مالیكیه‌ له‌ لاوازبوونی ئێران به‌جۆرێك كه‌ ئێران نه‌توانێت له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتوودا پشتگیری لێبكات چونكه‌ ئێران ده‌یه‌وێت له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتووی عێراقدا عه‌بادی به‌لاوه‌ بنێت و پشتگیری مالیكی به‌ پله‌ی یه‌كه‌م و عامری به‌ پله‌ی دووه‌م بكات. كه‌واته‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی باشووری كوردستانه‌ كه‌ رێژمی ئێران ته‌فروتونا بكرێت و له‌گه‌ڵیشیدا رژێمه‌كه‌ی سوڵـتان ئه‌ردۆگانیش پێ ده‌چێت له‌به‌رده‌م هه‌مان مه‌ترسیدا بێت، مه‌ترسی شكست كه‌ ئه‌وه‌ش به‌ته‌واوی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كورده‌. ئه‌م دوو رژێمه‌ش پێ ده‌چێت له‌ سیستێمی ئێستای جیهانیدا دوو جیسمی نه‌شازو نه‌گونجاو بن به‌ تایبه‌تی كه‌ هه‌ردووكیان وه‌كو به‌رهه‌مهێنه‌رو پشتگیری تیرۆر باس ده‌كرێن و ناوده‌برێن. بۆیه‌ پێناچێت بۆ ماوه‌ی دوورو درێژی داهاتوو به‌م شێوه‌یه‌ی ئێستایان بمێننه‌وه‌. هه‌ر كێشه‌یه‌كی ناوخۆ له‌ چوارشێوه‌ی سنووری ئه‌و دوو ده‌وڵ‌ته‌دا نه‌ك له‌به‌رژه‌وه‌ندی كورده‌ به‌ ته‌نها به‌ڵكو له‌به‌رژه‌وه‌ندی سه‌قامگیری و ئاشتی و دوورخستنه‌وه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ی شه‌ڕه‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا.

حەجە گەورەكەو سەركردە شیعەكانی هەرات

حەجە گەورەكەو سەركردە شیعەكانی هەرات

عەلی مەحمود

رۆژی حەجە  گەورەكە 4ی  كانوونی دووەم,ئەو رۆژەی بۆ یەكەمجار لە مێژووی گەلێكی بندەستدا 4 شاندی جیاجیا لە رۆژێكدا بگاتە پایتەختی ئیحتلالی نیشتمانەكەی نەك بۆ مفاوەزات بگرە بۆ  زەلیلی و پاڕانەوە,  كە كەمتر لە 2 مانگ پیش ئەو رۆژە ئەم پایتەختە  یەك دەست فەرمانی لەشكركێشی بۆ سەر وڵاتەكەی دەركرد و دژ بە هەوڵی سەربەخۆیی بە گەلەكۆمەی ئیقلیمی و  نێودەوڵەتی وەستایەوەو تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی و جەنگی بەرامبەر بە هاووڵاتیانی ئەنجامداو سیاسەتی برسیكردن و تەعریبكردنی لە هەمبەری گرتە بەر, مافی خۆیەتی ئەو رۆژە  بكرێتە رۆژێكی مێژویی لێ وەك زەلیلی, ئەو رۆژەی 4 شاندی كوردی هاوزەمان لە بەغدا بوون و سیانیان بەجیا خەریكی هێنانەوەی دەستكەوتە گەورەكە معاشە حەیاتەكە بوون بۆ بەشێك لە موچە خۆرانی كوردستان تا لە هەڵبژاردنەكان دەنگیان پێ بدەن, لە لایەن چاودێرانی سیاسی عێراقەوەو بە تەوسەوە كە دەربڕی زەلیلی نەتەوەیەكی بن دەست و كەرامەت شكێنراو بووو  ئەو رۆژە  ناو نرا بە رۆژی حەجی كوردان بۆ بەغدا, لە راستیشدا ئەو موچەیەی كە لە ژێر پاڵەپەستۆی سندوقی دراوی جیهانیدا  بڕیار وایە بۆ فەرمانبەرانی كوردستان بێت, هیچ پەیوەندی بەم حاجیانەوە نییە و تەنها هیوا دارم خودا حەجەكەیان قەبوڵ بكات و لە ئاگری ئەم میلەتە  بیانپارێزێت.

لە هەواڵی چالاكی شاندی دوز بۆ بەغدا" رێزم بۆ نوێنەرانی خەڵكی دوز هەیە ئەگەر نوێنەر بن", كە ئەوانیش یەكێك بوون لە شاندەكان, لە ماڵپەڕێك كوردی مانشێتێكی سەیر بڵاو  كرابوەوە بە ناونیشانی" سەركردە  شیعەكانی عێراق ئاگاداری سوتاندنی  ماڵە  كوردەكانی خورماتو نین", رۆژی دواتر لەبەر خاتری شاندەكە, سەركردە شیعەكانی عێراق لە رێگای 67 گروپە میلشیا تاوانكارەكەی حەشدەوە, خانوی كەریم بچكۆلیشیان  لە دوز تەقاندەوە, بۆ ئەوەی هەواڵەكە مسباقیەت و راستگۆیی زیاتر بێت, ئەوە بەخشیشی 4 شاندە كوردییەكە بوو لە حەجەكەی بەغدایاندا .

خۆی لە راستیدا  هەواڵەكە هەم راستە, چونكە  بڕیارەكە  لە شوێنێكی باڵاتر لەوانەوە دەرچووە كە تارانەو هەموو ئاگاداری تاوانەكە هەن بە سەركردە شیعە هەزارەكانی هەراتیشەوە, هاوكات هەم  درۆیە, بەهەمان ریتمی سەدامیانە  وەڵامیان داوەتەوە,  وەك چۆن سەدام حسێن و سەرانی بەعس لە گفتوگۆی ساڵی 1991 دا, رایان گەیاند ئاگاداری هەواڵی بێسەروشێنكردنی 182000 ئەنفالكراو 8 هەزار بارزانی و دەیان هەزار فەیلی و  ..... نین, ئەم درۆیە لە كاتێكدا دەكرێت و دەڵاڵەكانی مەلاكان داكۆكی لێدەكەن, كە راپۆرتەكەی یۆنامی دەریخست كە مانگە دەستكردەكان وێنەی تاوانەكەی دوزیان گرتووە. 

ئەم كارتێلانەی  سیاسەت, كە بۆچون و  ئامانج و باوەڕیان یەك شتە, ئەوەی جیایان دەكاتەوە, ناوو رەنگیانە, قەت فێری شەڕی موقەدەس نابن بۆ باشتر, ئەوەی لە ئێستادا  دەیان جولێنێتەوە, ژمارەی كورسیەكانی هەڵبژاردنی داهاتووە , بە نیاز نین  دەست و دەمیان لەم  درۆو هەڵخەڵەتاندنانە بسڕنەوە, تا سەری ئەمانە سەلامەت بێت, ئەوا نەك تەنها سەرو ماڵمان دەڕوات, بگرە كەرامەتیشمان روشاوتر دەبێت, دەنا گەلێك ملیۆنێك قوربانی دابێت ئێستا بەهۆی هەندێك زەعتوتەوە  ئاوا زەلیل دەكرێت كە ناویان  دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆنە.

هاواری ئێرانیه‌كان

لەتیف فاتیح فەرەج

بواری هه‌ناسه‌ دانی سیاسی له‌ ئێران تاڕاده‌ی نه‌بوون ته‌نگه‌ ، جگه‌ له‌وه‌ش بارو دۆخی ئابوری و گرانی له‌و لاوه‌ بووه‌ستێت ، نه‌بوونی و گرانیه‌ك كه‌ هه‌موو ئێرانیه‌كی ناچاری كاری له‌ ش پڕوكێن كردووه‌ ، جگه‌ له‌و گروپه‌ی حوكمی ئێران ده‌كه‌ن ، گروپێك كه‌ ته‌نانه‌ت له‌ داكه‌ندنی له‌چكیش توڕه‌ ده‌بن ، ئه‌وان به‌ داكه‌ندنی له‌چكێك دنیا لێك ده‌نێن لێ‌ ناهێڵن خه‌ڵك داوای نان و ئاسایش بكات ، لۆمپه‌نه‌كانی خۆیان به‌رداوه‌ته‌ خه‌ڵك و له‌ بری ئازادی پۆلیسی ئاكار رێ‌ له‌ ده‌ربڕینی نامه‌یه‌كی ئاشقانه‌ش ده‌گرێت ، ئاخر ئێرانی شه‌مسی ته‌برێزی و فیرده‌وسی و سه‌عدی شیرازی و شامیلۆ ، ئێرانی هێمنی موكریانی و سواره‌ی ئێلخانی زاده‌و عه‌باسی كه‌مه‌ندی ، ئێرانی گوڵسورخی و ده‌روێشیان و ده‌وڵه‌تئابادی چۆن ده‌بێت له‌ توڕدانی له‌چكێك بترسێ‌ ، له‌چكێك كه‌ له‌ ساڵی 1979ه‌وه‌ به‌ زۆر كراوه‌ته‌ سه‌ر كچانی ئه‌و وڵاته‌ ، ئێرانیه‌كان ده‌مێكه‌ داوای گۆڕانكاری ده‌كه‌ن ، ده‌مێكه‌ ده‌یانه‌وێ‌ ئازادی وه‌ك ئه‌وه‌ی ئه‌وان ده‌یانه‌وێت بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ نیشتمان نه‌ك وه‌ك ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات ده‌یهه‌وێت .
فیلمی مارمۆلك زۆر له‌مه‌وبه‌ر ره‌خنه‌ی له‌و دۆخه‌ ئاخوندیه‌ گرت ، به‌رله‌ فیلمی مار مۆلك زۆرێك له‌ هونه‌رمه‌ندان و رۆشنبیران وڵاتیان به‌ جێهێشت و رویان كرده‌ شوێنێ‌ بواری هه‌ناسه‌ دانی سیاسی و ئازادی زیاتری تیا بێت ، شوێنێك كه‌ له‌ سه‌ر بیر و رای جیاواز شیرینی عه‌له‌مهولی نه‌كات به‌ دارا ، شوێنێك فیلم و گۆرانی قه‌ده‌غه‌ نه‌كات ، ئێرانیه‌كان هاواری كرانه‌وه‌و ئازادی زیاتر ده‌كه‌ن ، ئه‌وان وه‌ك نه‌ته‌وه‌و گه‌لانێكی هۆشیارو شارستانی داوای وێرانكاری و روخان ناكه‌ن ، داوای گۆڕانكاری ده‌كه‌ن ، وه‌ك چۆن له‌ سه‌رده‌می شادا داوای گۆڕانكاریان كرد ، ناكرێ‌ روحانی و ده‌ست و پێوه‌نده‌كه‌ی له‌ په‌یامی ئه‌و خه‌ڵكه‌ نه‌گه‌ن ،رۆمانی خانوه‌كه‌ی مزگه‌وتێ‌ ، نۆڤلێتی سوتانی كتێبخانه‌ی مناڵه‌كان ، سه‌دان چیرۆك و شیعرو گۆرانی ، قسه‌ له‌ تاریكیه‌ك ده‌كه‌ن ، تاریكیه‌ك كه‌ پێویستی به‌ هه‌ڵكردنی ملیۆنان مۆمه‌ بۆ روناكبوونه‌وه‌ ، ئێرانیه‌كان وه‌گ گه‌لانێكی زندوو پرسیاری ئه‌وه‌ده‌كه‌ن چۆن ده‌بێت نزیكه‌ی 40 سیاسه‌ت له‌ یه‌ك به‌رگ و ره‌نگا بێت ، ئه‌ی جیاوازی ، پرسیاری ئازادی زمان ، ئازادی وتن ، ئازادی نووسین ده‌كه‌ن ، ئه‌مانه‌ نه‌كفرن ، نه‌وڵات وێران ده‌كه‌ن ، ئاخر نه‌ك ژه‌نینی هه‌زار ده‌ف ، ژه‌نینی هه‌موو ده‌فی دنیا له‌ ئه‌سفه‌هان ئازاری چۆله‌كه‌یه‌ك ناده‌ن ، لێ‌ ده‌رچوونی دوو گوله‌ ره‌نگه‌ قوربانیه‌كی لێبكه‌وێته‌وه‌ ، بۆیه‌ ده‌بێت ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێران له‌و راستیه‌ بگه‌ن كه‌ ئێرانیه‌كان له‌ چه‌قبه‌ستنێكی قوڵدان ، چه‌قبه‌ستنێكی سیاسی ترسناك ، كه‌ ئه‌گه‌ر سیستمه‌كه‌ چاكسازی تیا نه‌كرێت هیچ له‌وه‌ ناگۆڕێ‌ ئه‌حمه‌دی نه‌ژاد ، روحانی یان خاته‌می سه‌رۆك بن ، سیستمه‌كه‌ پێویستی به‌ گۆڕانكاریه‌ تا ئه‌و شوێنه‌ی مناڵانی سنه‌ به‌ كوردی بخوێنن ، جگه‌ له‌ حوكمڕانی ئاخونده‌كان ئه‌حزابی دیكه‌ش هه‌بن و فره‌یی هه‌بێت ، میدیای ئازاد هه‌بێت ، تا ئه‌و راده‌یه‌ی كه‌ به‌ ئه‌حمه‌دی نه‌ژاد ده‌وترا " چه‌شمهای خود ده‌ركوردستان بازكون " .
له‌ ئێراندا نادادی و سته‌م و ناجۆری هه‌یه‌ ، هه‌موو ده‌سه‌ڵاتدارانیش ئه‌وه‌ زۆر باش ده‌زانن ، من هه‌میشه‌ ئێرانم وه‌ك وڵات ،وه‌ك ئه‌ده‌ب و هونه‌ر ، وه‌ك شه‌جه‌ریان و به‌نان و شه‌هرامی نازری و هتده‌وه‌ خۆش ویستوه‌ ، به‌ڵام نادادی و سته‌مێكی به‌رباد هه‌یه‌ ، جارێكیان دۆستێك له‌ تاران بردمی بۆ ماڵی شاو باسی ژیان و خۆشگوزه‌رانی و سه‌ڵته‌نه‌تی ئه‌وی بۆ كردم ، دواتر بردمی بۆ شوێنه‌كه‌ی كه‌ ئیمام له‌ چه‌مه‌ران تیای بووه‌ ، پێی وتم ئه‌وه‌ جیاوازیه‌كه‌یه‌ ، وتم بمبه‌ بۆ سه‌ر مه‌زاری ئیمام خومه‌ینی ، له‌وێ‌ پێم وت " دۆستی من ئه‌وه‌ی شا به‌ زندوێتی داگیری كردووه‌ و بۆ خۆی بووه‌ ، ئیمام به‌ مردویه‌تی ، ده‌ی جیاوازیه‌كه‌ چیه‌ ؟!.
ئێرانیه‌كان ده‌یانه‌وێت سبه‌ینێ‌ له‌ ئه‌مڕۆ نه‌چێت ، بۆ ئه‌وه‌ش هه‌موو رێگه‌یه‌ك ده‌گرنه‌ به‌ر ناكرێ‌ به‌ گرتن و كوشتن وه‌ڵام بدرێنه‌وه‌، كێ‌ له‌ كوشتنی قاسملوو شه‌ره‌فكه‌ندی قازانجی كرد، برین چۆن به‌ كوشتن ساڕێژ ده‌بێت.

له‌تیف فاتیح فه‌ره‌ج