ئەو كاندیدانەی واژۆیان بۆ كەمپینەمان كرد هییچیان پابەند نەبوون و درۆیان لە گەڵ ئێمەو خەڵكی كوردستان و پیرۆزییەكان كرد,

عەلی مەحمود ناسراو بە عەلی سیاسی،  چالاكوانی مەدەنی لە وەڵامی چەند پرسیارێكی ئێستانیوزدا پەردە لەسەر هەوڵەكانی خۆیان بۆ رووبەرووبوونەوەی نەبوونی دادپەروەری دەكات، باس لە هەڵمەتی دادپەروەری لەكوردستان دەكات كە ساڵانێكە خۆی چەند چالاكوانێكی مەدەنی كاری بۆ دەكەن.

 

پ: ساڵانێكە ئێوە لەگەل ژمارەیەك چالاكوانی مەدەنی دەستان داوەتە هەڵمەتێك بەناوی هەڵمەتی دادپەروەری، ئامانجتان لەو هەڵمەتە چیە؟

وەڵام  : ئامانجمان  دادپەروەری  كۆمەڵایەتی , دادپەروەری  هەڵبژاردن , كورت كردنەوەی دەستی پارەدارەكانە  لە  سیاسەت ,  دیارە دادپەروەری كۆمەڵایەتی بێ  دادپەروەری لە دابەشكردنی سەروەت و سامان  هیچ مانایەكی نییە , كاری ئێمە بۆ كەمكردنەوەی بەرزترین و نزمترین موچە لە  كوردستان , لە بواری پرۆسەی سیاسیش  دادپەروەری لە  هەلی یەكسانی حیزبەكان و  شەفایەتی بودجەی هەڵبژاردن و  حیزبایەتی و دیاریكردنی سەرچاوەی  تەمویلەكانیانە .

 

پ: هەرێمی كوردستان كە پڕواپڕە لە نادادی پێتاوایە بە فشاری مەدەنی بتوانرێت ڕێگری بكەن لەو دیارەیە ؟

وەڵام : بەڵێ فشارەكانی 10 ساڵی ئێمە  بووە هۆی ئەوەی رایگشتی  لە سەر نادادپەروەری   لە موچەی پلە باڵاكان دروست  بێت , تا گەیشتە  ئەو ئاستەی  وەزارەتی دارایی پڕۆژەكەی ئێمەی پێش 19ی حوزەیرانی 2016  پەسەند كرد ,  ئەمساڵیش بە فشارەكان  توانیمان  پرۆژە یاسای چاكسازی بگەڕێنینەوە , پێشتر فشارەكان ئێمە بووە بەهۆی ئەوەی چەندین جار ئیمتیازات بۆ پەرلەمانتاران , ئەنجومەنی دادوەری , ئەنجومەنی پارێزگاكان رەت بكرێتەوە , كەواتە چەقۆمان تیژ بووەو  ئیمتیازاتەكان بەردەوام ملی لەبەر تیغی ئێمە بووە و نەمان هێشتووە بە قوِگی پلە باڵاكان بچێتە خوارێ , كە جاران وەرگرتنی ئەو ئیمتیازاتانە  ئاسایی  بووە.

 

پ:  لەكاتی بانگەشەی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان و عێراق چەندین كاندید واژۆیان بۆ ئەو كەمپینەكرد، كە پابەندی پەیامی ئێوە بن، ئایا ئەو كەسانە تا چەند لە ئاست ئەو بەڵێنە بوون ؟

وەڵام : هییچیان  پابەند نەبوون و درۆیان لە گەڵ ئێمەو خەڵكی كوردستان  و پیرۆزییەكان كرد, راستگۆ نەبوون بەرامبەر پیۆزییەكانی سوێندەكانیان , چەندینیان  ئێستا كاندیدن بۆ جارێكی دیكە و تەنانەت ژمارەیكیشیان  سەرۆكی لیستیشن  بۆ هەڵبژاردنی خولی  داهاتووی پەرلەمان ,  بۆیە  داوا لە خەڵكی كوردستان  دەكەم  دەنگ بەو درۆزنانە  نەدەنەوە .

 

 پ: مووچە و ئەو پارە زۆرەی پۆستە باڵاكان پێی خانەنیشین دەكرێن یەكێك لە ئامانجەكانی ئێوە بوون كە كارتان لەسەر كردووە ئایا فشارەكانتان بە كوێ گەیشتن ؟

وەڵام : ئیمە یەكەم بزووتنەوە بووین  لەو بوارە لە عێراق و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باكوری ئەفریقیا ,  ئێمە بوینە  سەرەتای ئەو بزووتنەوەیە , ئێمە ئەو چرایەمان  لەو بوارە داگیرساند , فشارەكان  بەردەوامن ئێستا بۆتە فشاری هەموو گەل , سەركەوتنمان مسۆگەرەو  زۆری نەماوە , چونكە بۆتە داواكاری گەل.

 

 

 پ: ئایا كەمپینەكەتان بۆ ئەو خوولەی پەرلەمانیش بەردەوام دەبێت؟

وەڵام : بەڵێ , وەلێ بە شێوازی دیكە , چونكە  بەرەو روی  خەڵكانێك  بوینەوەوە درۆزن , بێ بەڵێن  دەرچون , لەبەردەم خەڵك قسەیەك  دەكەن , لە ژورە تاریكەكان  پێچەوانەكەی  دەكەن, قسە لەسەر نانی هەموو خەڵك دەكەن , وەلێ ئەو نادادپەروەرییەی لە بەشەكەی خۆیاندا هەیە باسی ناكەن , ئەوان  نوێنەری گەل نین  , نوێنەری كۆمپانیاو پاڵاوگەو دەستگا سیخوڕییەكانن.

 

پ:  ئایا بە نیاز نین ناوی ئەو كەسانە بڵاوبكەنەوە كە لەگەڵ واژۆی خۆیان بۆ كەمپینی دادپەرەوەری راستگۆ نەبوون؟

وەڵام : بێشك  لە ماوەی نزیكدا گردبونەوەەیەك لە بەردەم پەرلەمان رێكە خەین , ناوی 11 پەرلەمانتارەكەی خولی رابردوو  كە پابەند نەبوون بە بەڵێنەكەیان  بڵاو دەكەینەوە  , لە گەڵ  كۆمەڵێك داواكاری  دیكە , چۆن بانگەشەمان كرد  دەنگ بەمانە بدرێت , ئاوا ئەمجارە بانگەشەی پێچەوانە بۆ دەنگ نەدان پێیان ئەنجام دەدەین.

نیشتمان كەمال : بە داخەوە ئەوەی ئێستا لەلایەن حكومەتی ناوەندیەوە پیادە دەكرێ‌ پێشیلكردنی پرنسیپی رێككەوتنە‌وجێكردنەوەیەتی بە پرنسیپی زۆرینە‌وكەمینە

نیشتمان كەمال، چالاكوانی سیاسی‌ ،هەڵسوڕاو لەبەرگریكردنی مافەكانی ئافرەتان، لەم دیمانە تایبەتەی لەگەڵ ئێستانیوز وەڵامی چەند پرسێكی هەستیارو گرنگ دەداتەوە..

ئێستانیوز: چۆن دەروانننە بارودۆخی سیاسی هەرێمی كوردستان لە ساتە وەختی نزیكبونەوەی هەڵبژاردنەكانی عیراق, پێت وایە كورد سیاسەتی چی بێت لەم قۆناغە ؟

نیشتمان كەمال: دیارە بار‌ودۆخی هەرێمی كوردستان لە سەرەتاكانی ساڵی (2014) ەوە بەهۆی بڕینی بەشە بودجەی هەرێم لە لایەن حكومەتی فیدراڵیەوە ,قوڵبونەوەی كێشە هەڵپەسیراوەكانی نێوان هەرێم‌وحكومەتی فیدراڵی هەر لە جێ‌بەجێ‌ نەكردنی ماددەی (140)ی دەستور‌و استحقاقاتی پێشمەرگە وەك بەشێك لە سیستمی بەرگری ‌ونەبونی یاسای نەوت‌وگاز‌و........هتد سەرباری هەموو ئەمانە پەكخستنی زمانی گفتوگۆ ‌ولێك تێكگەیشتن لە نێوان حكومەتی هەرێم‌وحكومەتی عیراقی فیدراڵ ,بەردەوامبونی تا ئێستا ‌وبەتایبەتی دوو مانگی كۆتایی ساڵی (2017) كێشەكانی زیاتر قوڵكردەوە. لەگەڵ هەمووئەو كێشانەی نێوان هەرێم‌وعێراق ,هەرێم لە نێو خۆشدا بە دەست كۆمەڵێ‌ قەیرانی سیاسی ‌ویاسایی تێپەر دەبێت هەر لە قوڵبونەوەی ناكۆكیەكانی نێوان پارتە سیاسیەكانی ,قەیرانی حكومڕانی ,گەندەڵی بەحزبیبونی دام‌ودەزگاكان‌ونەبونی سیاسەتێكی یەكگرتوو بۆ چارەسەری كێشەكان لەگەڵ عیراق.

بەهۆی هەموو ئەمانەوە ئێستا هەرێم لە ئاستی ناوەخۆ ‌وپەیوەندیەكانی لەگەڵ حكومەتی ناوەند بە مەترسیترین قۆناغ تێپەر دەكات,لەمساڵدا هەڵبژاردەكانی عێراق دەرفەتە لە بەردەم هەردوو لا بۆ سەرلەنوێ‌ داڕشتنەوەی پەیوەندیەكانی نێوانیان باشترین رێگاش گەڕانەوەیە بۆ دەستور,بەهەر تێبینیەكەوە كە پێكهاتەكانی تەواوی عێراق لەسەر دەستور هەیانە,لە لایەنی هەرێمیشەوە پێویست دەكات سیاسەتێكی یەكگرتوو بە پاڵپشتی نوێنەرانی هەرێم لە بەغدا پیادە بكرێت , ئەگەر چی پەیوەندی دوو قۆڵی ‌وفرەیی بۆ هەموو هێزیكی سیاسی ئازادە بە لام رێگە پێدراو نەبێ‌ بۆ چارەسەری هەركێشەیەك دێتە ئاراوە,یان بۆ مسۆگەركردنی مافە دەستوری ‌ویاساییەكان  لە نێوان هەرێم ‌وناوەند تاك لایەنانە بریار بدرێت بەڵكو دەبێ‌ بدرێتە دەست لایەنی پەیوەندیدار ولە رێگای نوێنەرانی گەل ‌و حكومەتەكانەوە  بەدواداچونی بۆ بكرێت .

ئێستانیوز: ئایا دەستوری عێراق دەتوانێت خواستی گەلی كورد لە چوار چێوەی عێراق بهێنێتە دی, لانی كەم رێگری بكات لە هەندی پێشێلكاری بەرامبەر مافەكانی گەلی كورد ؟

نیشتمان كەمال: دیارە ئەم دەستورەی لە ساڵی (2005) دەنگی لەسەر درا بە هەوڵی زۆری بەشداری كورد بوە ئەگەر چی تەواوی مافەكانی كورد وەك میللەتێك خاوەن مێژویەكی تاڵ لەگەڵ رژێمە یەك لە دوا یەكەكانی عێراق هەیبوە لە خۆ ناگرێت, بەڵام ئێستا دەستورێكە لەلایەن گەلانی عێراقەوە دەنگی بۆ دراوە بە لایەنی كەمەوە پێویستە هەموو لایەك  پابەندی بڕگەوبەندە یاساییەكانی بن, بەڵام وەك دەركەوت عێراق هەر لە سەرەتاوە پێشێلی ئەم دەستورەی كردوە ئەوەش بە خۆدزینەوە لە جێ‌بەجێكردنی ماددەی (140)ی دەستوری كە تایبەتە بەو ناوچانەی لە نێوان هەرێم‌وعیراق كێشەیان لەسەرە,لە كاتێكدا دەبوایە لە سالی 2007 كۆتایی پێبهاتبایە,لە لایەكی ترەوە عێراق لە نێوخۆدا سەقامگیر نیە بە دەست كۆمەڵێ‌ قەیرانەوە دەناڵێنێ هەر لە بەردەوامی بونی هەڕەشەكانی تیرۆر ‌وبونی هێزی توندڕەو ململانێی تائیفی‌وگەندەڵی نەبونی ئەمن‌وئاسایش ,هەروەها قەیرانی ئابوری دەیان دیاردەی كۆمەڵایەتی ,لە جیاتی گەڕانەوەو بۆ دەستورو ئەو رێكەوتننامە نێودەوڵەتیانەی كە عێراق واژۆی لەسەركردوە هەوڵدەدات كێشەكان هەناردەی دەرەوە بكات، لێرەدا كورد وەك پێكهاتەیەكی سەرەكی لە عێراقدا گەورەترین زیانی بەركەوتوە, بۆیە لە ئێستادا گەڕانەوە بۆ دەستوور باشترینە تا ئەم كیشانەی پێ یەكلایی بكرێتەوە.

ئێستانیوز: ئایا تەوافوق ‌وشەراكەت گرنگە بۆ عێراق یان سیاسەتی زۆرینە‌وكەمینە, كورد چۆن لەم بابەتە دەڕوانێت ؟

  نیشتمان كەمال:   لە دوای پرۆسەی ئازادكردنی عێراق‌و سەرلەنوێ‌  بنیاتنانەوەی ، پرنسیپی تەوافوق گونجاترین  بژاردە بوو  بۆ پیادەكردنی لە سیستمی حوكمرانیدا بە پێی ئەوەی عێراق لە پێكهاتەی نەتەوەیی‌وئاینی ‌وئیتنی جیاواز  پێكهاتوە,  بۆ پاراستنی مافی هەریەك لەم پێكهاتانە ‌وبەشداریكردنیان لە حوكمرانی ,پاراستنی جیاوازیەكان .بەلام بە داخەوە ئەوەی ئێستا لەلایەن حكومەتی ناوەندیەوە پیادە دەكرێ‌ پێشیلكردنی پرنسیپی رێككەوتنە‌وجێكردنەوەیەتی بە پرنسیپی زۆرینە‌وكەمینە وەك ئەوەی لە بریاردانی بودجەی فیدراڵی پەیرەویان كرد گەورەترین بەركەوتن بوو بە مەبدەئی تەوافوق  ,لێرەدا نەك هەر كورد زەرەر مەند بوو بەڵكو تەواوی پێكهاتەكانی عێراق كرانە قوربانی تائیفەیەكی نێو نەتەوەیەك . بە تایبەتی لە كاتێكدا باس لە یەك پارچەیی خاكی عێراق دەكرێ‌.غافڵ لەوەی پێكەوە ژیانی ئاشتیانە زامنی ئەمن ‌وئاسایشی سەر‌وماڵی خەڵك هەوێنی مانەوەی عێراقە بە یەكگرتوویی, كورد وەك پێكهاتەیەكی سەرەكی ‌و كوردستان وەك هەرێمێك لە دەستور دانپێدنراو زۆر بژاردەی لە بەردەمە لە بەرامبەر پێشێلكاریەكانی حكومەتی ناوەندیەوە بەڵام پێویستە كوردیش لە سیاسەتی بەرامبەر عێراقدا یەكگرتوو بێت.

ئێستانیوز: بڕوات بەوە هەیە لیستی نوێ‌‌وتازە بتوانێ‌ متمانەی هاوڵاتیان دەستەبەر بكەن ‌وگۆڕانكاری لە تابلۆی سیاسی هەرێم بكەن ؟

نیشتمان كەمال: بە دڵنییایەوە لە بەرامبەر هەموو ئەم پێشێلكاریە دەستوری و  سیاسیانەی عێراق بەرامبەر هەرێمی كوردستان پەیڕەوی دەكات لێرەش لە هەرێمی كوردستان حوكمڕانیەكی حەكیمانە‌و تەندروست بەڕێوەناچێ‌ ,هەر لە قۆرخكردنی دەسەلات‌وپەكخستنی دامەزراوە و بە تاڵانبردنی سەروەت ‌وسامانی هەرێم‌وبەتالانبردنی سەرمایەی نیشتمانی ‌وململانێی حزبایەتی ‌وبە حزیبیكردنی دام‌ودەزگاكانی بەرٍیوەبَردن ‌وبرسی كردنی خەڵك,سەرباری هەموانیش پەرتەوازیی‌وناتەبایی هێزە  سیاسەكانی  بەشدار لە حكومەت, نەبونی سیاسەتێكی نیشتمانی هاوبەش بۆ گفتوگۆ لەگەڵ عیراق‌و چارەسەركردنی كێشەكان بە دیدێكی نیشتمانی‌ونەتەوەیی لە ئاكامدا  دروست  بونی نائومێدی ونەمانی متمانەی لە لایەن خەڵكەوە بە حكومەتی هەرێم ‌وهێزە سیاسەكان. دیارە ئەگەر هەڵبژرادنێكی پاك‌وبێگەرد بكرێت ,دەرفەتی وەك یەك بۆ هەموولایەک بڕەخسێنرێ وفشاروتۆقاندن بەکارنەهێنرێبە دلنیاییەوە ئەم نارەزییەی نێو خەلک بە دروستی لە هەڵبژاردنی ئەم جارەی عێراق کاریگەری تەواوی  دەبێت لە دووبارە نەخشاندنەوەی  تابلۆی حوکمڕانی لە هەرێم بە تایبەت کە هێزی تازە لە  ململانێ  بەشدارن، میللەت بۆ رزگار بوون  لە شێوازی حوکمڕانی ساڵانی رابوردوو  ئامادەن  ئەم هێزانە تاقیبکەنەوە، بە لانی کەم جگە لە دەرباز بوون  لە کەس وشێوەی سواو، سەرەتایەکە بۆ دروست بونەوەی ئومێدە لای خەڵک وپەیرەوکردنی شێوازێکی نوێ لە حوکمڕانی کە هاوولاتی بە بنەما وەرگرێت،هەولی جدی بۆ چارەسەری کێشە  ناوخۆییەکان ، گرتنەبەری رێ وشوێنی تازە بۆ گفتوگۆ لەگەل عێراق.

               

 

موشیر ڕه‌شید: هه‌زار و 557 فه‌رمانبه‌ر بڕوانامه‌یان نییه‌ و پله‌ یه‌كیان پێ دراوه‌

موشیر ره‌شید ئیبراهیم به‌ڕێوه‌به‌رى گشتیی كاروبارى یاسایى له‌ ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى هه‌رێمى كوردستان، له‌م چاوپێكه‌وتنه‌ رای ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ به‌ سه‌تان فه‌رمانبه‌ری كوردستان به‌ نایاسایى پله‌كه‌یان به‌رز كراوه‌ته‌وه‌ و ره‌وانه‌ى سه‌رۆكایه‌تیى حكوومه‌ت كراون. هاوكات پێداگیری له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى له‌ ساڵى 2014ه‌وه‌ كار له‌سه‌ر پڕۆژه‌ى چاكسازى بۆ كوردستان ده‌كات و مافى ئه‌وه‌مان هه‌یه‌ بڵێین پڕۆژه‌ى چاكسازى پڕۆژه‌ى ئێمه‌یه‌ بۆ كوردستان.

موشیر باس له‌ كارێكى نوێى ده‌سته‌كه‌یان ده‌كات له‌باره‌ى وردبینى له‌ بڕوانامه‌ى مامۆستایانى زانكۆ و گوتى، "گومانمان هه‌بوو دوو هه‌زار و 900 بڕوانامه‌ى دكتۆرا هه‌بن له‌ زانكۆ حكوومییه‌كان".

* سه‌رچاوه‌ى ده‌ست پێكردنى پڕۆژه‌ى چاكسازى له‌ كوێوه‌ دروست بوو، كه‌ ئێسته‌ له‌ په‌رله‌مانى كوردستان گفتوگۆى له‌سه‌ر ده‌كرێ، ئێوه‌ رۆڵتان له‌و پڕۆژه‌یه‌ چییه‌؟
ئه‌و پڕۆژه‌ چاكسازییه‌ى ئێسته‌ له‌ په‌رله‌مانى كوردستاندایه‌، كۆكراوه‌ى كۆمه‌ڵێك كار و پڕۆژه‌ى ده‌سته‌ى ده‌ستپاكییه‌، له‌ ماوه‌ى ڕابردوودا به‌پێى ئه‌و ئه‌ركانه‌ى بۆ ده‌سته‌كه‌ دیارى كراوه‌ له‌ بابه‌تى شه‌فافییه‌ت و لێكۆڵینه‌وه‌ و كاروبارى یاسایى و چاودێرى یاسایى، كۆمه‌ڵێك پێشنیار دراوه‌ته‌ حكوومه‌ت بۆ ئه‌نجامدانى چاكسازى، جیا له‌وه‌ى له‌ ماوه‌ى ڕابردوودا به‌دواداچوون بۆ چه‌ندان بڕیارى حكوومه‌ت كراوه‌ له‌سه‌ر خانه‌نشینى نایاسایى و پله‌ به‌رزكردنه‌وه‌ و وه‌زیفه‌ى گشتیی و دواتر به‌ دۆكیۆمێنت دراونه‌ته‌ سه‌رۆكایه‌تیى حكوومه‌ت. بۆ نموونه‌: له‌سه‌ر خانه‌نشینى نایاسایى له‌ 31ى ئادارى ساڵى 2015 به‌ نووسراوى ژماره‌ 31 داوامان كردووه‌ به‌دواداچوون له‌سه‌ر خانه‌نشینى نایاسایى بكرێت و سه‌ره‌تاى ساڵى 2016یش ورده‌كارى به‌دواداچوونه‌كان دراونه‌ته‌ حكوومه‌تى هه‌رێم.

له‌ بابه‌تى پله‌ به‌رزكردنه‌وه‌ى فه‌رمانبه‌ران له‌ ساڵى 2014ه‌وه‌ به‌دواداچوون بۆ پله‌ به‌رزكردنه‌وه‌ى فه‌رمانبه‌رانى پله‌ یه‌ك و دوو و سێ كراوه‌ كه‌ به‌سه‌تان فه‌رمانبه‌ر به‌ نایاسایى پله‌كه‌یان به‌رز كراوه‌ته‌وه‌ و ره‌وانه‌ى سه‌رۆكایه‌تیى حكوومه‌ت كراوه‌، چونكه‌ به‌بێ پێوه‌رى بڕوانامه‌ و خزمه‌ت پله‌كان به‌رز كراونه‌ته‌وه‌ به‌ جۆرێك ته‌نیا به‌بێ بوونى پێوه‌رى بڕوانامه‌ هه‌زار و 557 كه‌س بڕوانامه‌یان نییه‌ و پله‌كانیان به‌رز كراونه‌ته‌وه‌ له‌ نێوان پله‌ى یه‌ك و دوو و سێ، له‌ پله‌باڵاكان نابێت بڕوانامه‌ له‌ زانكۆ كه‌متر بێت، كه‌چى پله‌ تایبه‌ت هه‌یه‌ بڕوانامه‌ى نییه‌ یان سه‌ره‌تایى و ئاماده‌یى هه‌یه‌، هه‌رچه‌نده‌ هێشتا پێویسته‌ وردبینى له‌ دۆسیه‌ى پله‌ تایبه‌ت و فه‌رمانبه‌راندا بكرێت، سه‌ربارى ئه‌وه‌ى كۆمه‌ڵێك پێشنیارى تر له‌باره‌ى خانه‌نشینى نایاسایى و پله‌ تایبه‌ت دراوه‌ته‌ حكوومه‌ت و سه‌رۆكایه‌تیى هه‌رێمى كوردستان، له‌ ساڵى 2016ه‌وه‌ حكوومه‌ت نووسراوى بۆ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى میلاكات له‌ وه‌زاره‌تى دارایى كردووه‌ بۆ وردبینى له‌ دۆسیه‌ى پله‌ تایبه‌ت و فه‌رمانبه‌ران، به‌ڵام جێبه‌جێ نه‌كراوه‌، بۆیه‌ بوونى یاسایه‌كى چاكسازى به‌ پێویست زانرا.

* جیا له‌ ئێوه‌ كۆمه‌ڵێك دامه‌زراوه‌ى تریش هه‌ن باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن رۆڵیان له‌ نووسینه‌وه‌ى ئه‌و پڕۆژه‌ چاكسازییه‌ هه‌یه‌، وه‌زاره‌تى دارایى و ئه‌نجوومه‌نى وه‌زیران به‌نموونه‌؟
به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى و ئه‌نجامدانى چاكسازى به‌ ده‌زگه‌یه‌ك و به‌ ته‌نیا یه‌ك شوێن ناكرێت، چونكه‌ ده‌بێ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى به‌ ئه‌ركێكى نیشتمانی بزانین و هه‌مووان به‌ شانازییه‌وه‌ كارى تێیدا بكه‌ین، ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى له‌ ساڵى 2014ه‌وه‌ كار له‌سه‌ر پڕۆژه‌ى چاكسازى بۆ كوردستان ده‌كات. جیا له‌وانه‌یش، كۆمه‌ڵێك كارى تر له‌ ده‌سته‌كه‌دا كراوه‌، چونكه‌ حكوومه‌تیش چه‌ندان جار نووسراوى بۆ وه‌زاره‌ته‌كانى تر كردووه‌ ره‌نگه‌ چاكسازییان ئه‌نجام نه‌دابێ و پێوه‌ى پابه‌ند نه‌بووبن، بۆ زانیارى ئه‌و خاڵانه‌ى ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى له‌ كۆبوونه‌وه‌كاندا داواى كردووه‌ هه‌مووى له‌ناو پڕۆژه‌كه‌ له‌لایه‌ن حكوومه‌ته‌وه‌ جێگیر كراوه‌، بۆیه‌ مافى ئه‌وه‌مان هه‌یه‌ بڵێین پڕۆژه‌ى چاكسازى پڕۆژه‌ى ئێمه‌یه‌ بۆ كوردستان.

* ئێسته‌ مه‌ترسى هه‌یه‌ كه‌ پڕۆژه‌ى چاكسازى له‌ مووچه‌ى خانه‌نشینى له‌ په‌رله‌مانى كوردستانه‌وه‌ په‌سه‌ند نه‌كرێت و به‌شێك له‌ په‌رله‌مانتاران به‌ به‌رژه‌وه‌ندى خۆیانى نازانن؟
مه‌ترسى په‌سه‌ند نه‌كردنى پڕۆژه‌ى چاكسازی له‌ په‌رله‌مانى كوردستان نییه‌، چونكه‌ په‌رله‌مانتاره‌كان سه‌ربه‌ لایه‌نى سیاسین و هیچ لایه‌نێكى سیاسیش نییه‌ دژى چاكسازى بێت، ته‌نانه‌ت هه‌موویان دروشمى چاكسازى به‌رز ده‌كه‌نه‌وه‌ و باسى رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى ده‌كه‌ن، به‌ڵام نایشارینه‌وه‌ بیستوومانه‌ هه‌ندێك په‌رله‌مانتار ژێر به‌ژێر كار دژى پڕۆژه‌ى چاكسازى و مووچه‌ى خانه‌نشینى ده‌كه‌ن، به‌ڵام له‌لایه‌ن جێگرى سه‌رۆكى په‌رله‌مان دڵنیاییمان پێ دراوه‌ كه‌ كارى له‌ پێشینه‌ى په‌رله‌مان په‌سه‌ندكردنى ئه‌و پڕۆژه‌یه‌ ده‌بێت.

* ده‌گوترێت ئه‌گه‌ر حكوومه‌ت ده‌یزانى به‌ پڕۆژه‌یه‌كى چاكسازى داهاتى زۆر به‌رز ده‌بێته‌وه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ى باسى ده‌كه‌ن، بۆچى پێشتر ئه‌و كاره‌ى نه‌ده‌كرد، بۆچوونی ئێوه‌ چییه‌؟
پێشتر حكوومه‌تى هه‌رێم به‌م شێوه‌ خراپه‌ نه‌كه‌وتبووه‌ ته‌نگژه‌ى دارایى، به‌ تایبه‌ت كاتێك بودجه‌ و مووچه‌ له‌ به‌غداوه‌ ره‌وانه‌ى هه‌رێمى كوردستان ده‌كرا، به‌ڵام دوا به‌دواى ساڵى 2014 كه‌ گه‌مارۆی دارایى كه‌وته‌ سه‌ر هه‌رێم، ده‌ركه‌وت ده‌بێت هه‌رێم خۆى له‌گه‌ڵ بودجه‌كه‌ى بگونجێت، بۆیه‌ ئێسته‌ ئه‌نجامدانى چاكسازى بووه‌ته‌ پێویستییه‌كى زۆر و له‌و ڕێگه‌یه‌شه‌وه‌ ده‌توانێت داهاتى خۆى پێ به‌رز بكاته‌وه‌، روونه‌ له‌ ئه‌نجامدانى چاكسازى و ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى هه‌مووان هه‌ست به‌ ئازار ده‌كه‌ن، به‌ڵام ئازاره‌كه‌ له‌ كه‌سێكه‌وه‌ بۆ كه‌سێكى تر جیاوازه‌، ئێسته‌ ئیراده‌یه‌كى رژد هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌نجامدانى چاكسازى و روووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى.

* خانه‌نشینى نایاسایى قسه‌ى زۆرى له‌باره‌وه‌ ده‌كرێ، چۆن بۆ خوێنه‌ری روون ده‌كه‌یته‌وه‌ خانشینى نایاسایى مه‌به‌ست كێیه‌ و چییه‌؟
خانه‌نشینى نایاسایى كه‌ ئه‌ركى ئێمه‌ بوو له‌ ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى به‌دواداچوونى بۆ بكه‌ین، ئه‌و كه‌سه‌ى خانه‌نشینه‌ و پێى ده‌ڵێن نایاسایى، هیچ وه‌زیفه‌یه‌كى نه‌بینیوه‌ و به‌پله‌ى وه‌زیر و بریكارى وه‌زیرى خانه‌نشین كراوه‌، به‌ڵام خه‌ڵكیش هه‌یه‌ پێشمه‌رگه‌ى دێرینه‌ و خه‌باتى كردووه‌ ئێسته‌ خانه‌نشین كراوه‌ به‌ یاسای سه‌ربازى، له‌ وه‌زیفه‌ى گشتیی به‌پێى یاسا بڕێك پاره‌ له‌ مووچه‌ بۆ خانه‌نشینى ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌و خانه‌نشینه‌ نایاسایییانه‌ هیچیان لێ نه‌بڕاوه‌، ده‌ركه‌وتووه‌ له‌ زۆنى سه‌وز زۆرترین خانه‌نشینى نایاسایى به‌ پله‌ى وه‌زیر هه‌یه‌ و له‌ به‌رانبه‌ریشدا پله‌ى به‌ڕێوه‌به‌رى گشتیی زیاتره‌، ئێسته‌ هه‌وڵ دراوه‌ خانه‌نشینى پله‌ تایبه‌ته‌كان سنووردار بكرێت و ته‌مه‌نى ئه‌وه‌ى خانه‌نشین ده‌بێ نابێ له‌ 50 ساڵ كه‌متر بێ و خزمه‌تیشیان له‌ 15 ساڵ كه‌متر بێ، به‌و پێَیه‌ بێت پله‌ تایبه‌ت و په‌رله‌مانتاره‌ گه‌نجه‌كان خانه‌نشین نابن.

* به‌پێی زانیارییه‌كانمان پرۆسه‌ى وردبینیى بڕوانامه‌ى مامۆستاى زانكۆكانتان له‌ به‌رده‌ست بوو، ئه‌وه‌ به‌ كوێ گه‌یشتووه‌؟
ئه‌وه‌ پرۆسه‌یه‌كى نوێیه‌ و له‌ ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى وردبینى له‌ بڕوانامه‌ و پسپۆڕیى مامۆستایانى زانكۆ ده‌كرێت، چونكه‌ گومان له‌سه‌ر هه‌ندێك بڕوانامه‌ هه‌یه‌ له‌ زانكۆكاندا و ئێسته‌ پرۆسه‌ى وربینى بۆ بڕوانامه‌ى دكتۆرا ده‌ستى پێ كردووه‌ كه‌ ژماره‌یان دوو هه‌زار و 300 بڕوانامه‌ى دكتۆرایه‌، هه‌رچه‌نده‌ گومانمان هه‌بوو دوو هه‌زار و 900 بڕوانامه‌ى دكتۆرا هه‌بن له‌ زانكۆ حكوومییه‌كان، به‌ڵام ئه‌و ژماره‌یه‌ له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تى خوێندنى باڵاوه‌ هاتووه‌ته‌ ناردن و ئه‌وانیش لێى به‌رپرسن.

* له‌ ڕابردوودا پشكنینتان له‌سه‌ر گه‌نده‌ڵى هه‌ندێك له‌ كه‌مپى ئاواره‌كان كرد كه‌ سه‌ربه‌ وه‌زاره‌تى كۆچ و كۆچبه‌رانى عێراقن، به‌كوێ گه‌یشت؟
بیستمان هه‌ندێك كه‌ناڵى ڕاگه‌یاندنى عێراقى باسى گه‌نده‌ڵییان له‌ هه‌رێمى كوردستان ده‌كرد له‌ كه‌مپى ئاواره‌كاندا، بۆیه‌ بڕیارمان دا به‌دوادچوون بكه‌ین بزانین گه‌نده‌ڵیی كه‌مپه‌كان له‌ كوردستانه‌وه‌ ده‌كرێ یان له‌ به‌غداوه‌، ته‌نیا له‌ دوو كه‌مپدا ده‌ركه‌وت گه‌وره‌ترین به‌هه‌ده‌ردان و گه‌نده‌ڵى له‌ كه‌مپه‌كان له‌لایه‌ن به‌غداوه‌ ده‌كرێ، بۆیه‌ به‌نووسراو ئاراسته‌ى ده‌سته‌ى ده‌ستپاكى به‌غدامان كرد، به‌ڵام ئه‌وان هێشته‌ هیچ ئه‌نجامێكیان روون نه‌كردووه‌ته‌وه‌.

* یه‌كێكى تر له‌و بابه‌تانه‌ى هه‌یه‌ یه‌كلاكردنه‌وه‌ى "معه‌وم"ه‌كانه‌ ئه‌و پرسه‌ به‌كوێ گه‌یشتووه‌؟
زۆرترین معه‌وم هى سه‌رده‌مى دوو ئیداره‌ى هه‌رێمى كوردستانن كه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا دوو به‌ڕێوه‌به‌رى گشتیی له‌ یه‌ك بوار یان دوو پۆستى لێكچوو هه‌بووه‌ و كه‌سه‌كه‌ خانه‌نشین نه‌كراوه‌، بۆیه‌ داوامان كردووه‌ پرسى معه‌ومه‌كانیش بخرێته‌ ناو پڕۆژه‌ى چاكسازى، یان داوامان كردووه‌ ئێسته‌ ئه‌وانه‌ى له‌ ماڵه‌وه‌ دانیشتوون و معه‌ومن بخرێنه‌وه‌ سه‌ر كار له‌ شوێنى تر.

* باسى زۆر له‌ فه‌رمانبه‌رى زیاد ده‌كرێت له‌ وه‌زیفه‌ى گشتیی، هیچ پڕۆژه‌یه‌ك هه‌یه‌ بۆ بچووككردنه‌وه‌ى حكوومه‌ت؟
له‌ ساڵى 2014ه‌وه‌ كارمان له‌سه‌ر پرسى وه‌زیفه‌ى گشتیی كردووه‌ و داوامان كردووه‌ حكوومه‌ت بچووك بكرێته‌وه‌، ئێسته‌یش به‌دره‌نگى نازانین ئه‌گه‌ر حكوومه‌ت بچووك بكرێته‌وه‌، بچووككردنه‌وه‌كه‌ له‌ڕێى كه‌مكردنه‌وه‌ى وه‌زیفه‌ى گشتیی ده‌بێت، ئه‌وه‌یش به‌پێداچوونه‌وه‌ به‌ یاساى وه‌زیفه‌ى گشتیی و دامه‌زراوه‌كانى حكوومه‌ت ده‌بێ. له‌ رێكه‌وتی 31/ئابى ساڵى 2014 نووسراومان كردووه‌ بۆ حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان تا كارنامه‌ و دیاریكردنى میلاك بۆ ده‌زگه‌كان دابنرێت به‌جۆرێك ئه‌گه‌ر ده‌زگه‌یه‌ك 10 كارمه‌ندى پێویست بێت، 50 كه‌سى بۆ دانه‌نرێت و فه‌رمانبه‌ران دابه‌ش بكرێنه‌وه‌ له‌ شوێنێك بۆ شوێنێكى تر، ئه‌گه‌ر له‌و حاڵه‌ته‌دا فه‌رمانبه‌ران هه‌ر زیادى كرد، ئه‌وه‌ پڕۆژه‌ى بچووكیان له‌ به‌رانبه‌ر پێدانى سۆشیالێك پێ بدرێت، ده‌توانرێت له‌ كردنه‌وه‌ى پڕۆژه‌ى بچووك سوود له‌ كه‌رتى كشتوكاڵ وه‌ربگرین، به‌سه‌تان پارچه‌ زه‌ویى كشتوكاڵى هه‌ن ئه‌گه‌ر حكوومه‌ت بیر له‌وه‌ بكاته‌وه‌ به‌رانبه‌ر بڕێك پاره‌ى كه‌م بیدات به‌ به‌شێك له‌ فه‌رمانبه‌رانى، ئه‌وه‌ قورسایى له‌سه‌ر وه‌زیفه‌ى گشتیی كه‌م ده‌بێته‌وه‌ و كه‌سه‌كه‌یش ده‌بێت به‌ خاوه‌نى كارى خۆى، بۆیه‌ زۆر به‌ گرنگى ده‌زانین حكوومه‌تى هه‌رێم بیر له‌و كارانه‌ بكاته‌وه‌ و قورسایى له‌سه‌ر وه‌زیفه‌ى گشتیی كه‌م بكاته‌وه‌.

له‌"وشه‌" وه‌رگیراوه‌.

بێكەس قادر: هاوڵاتی كرا بە دیلی موچە‌و هەرێمیش لەعێراقدا كرا بە دیلی بودجە

 

لەدیمانەیەكی لەگەڵ ئێستانیوز، بێكەس قادر ئەندامی مەكتەبی سیاسی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان، هەڵوەستە لەسەر پرسە هەنوكەییەكان‌و هەستیارەكانی ئێستا دەكات‌و هەڵوێستی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستانیش روون دەكاتەوە.

ئێستانیوز: لە دوای رووداوەكانی ریفراندۆم، دەبێت كورد هەنگاوەكانی چۆن بن‌و پێویستە چی بكەین؟

بێكەس قادر : قۆناغی پاش ریفراندۆم لەهەموو روویەكەوە، پێویستی بە هەڵوەستە‌و هەڵسەنگاندنی بابەتیانە‌و پێداچوونەوە هەیە. باشووری كوردستان لەو قۆناغەدا لەگەڵ كۆمەڵێك تەحەدی رووبەرووبۆتەوە، دەبێ لەئاستی سیاسی‌و دیپلۆماسیدا بەپەیوەندییەكانی خۆمان دا بچینەوە، پەیوەندی هەرێمی كوردستان لەگەڵ وڵاتە ئیقلیمیەكان  وئەمریكا‌و ئەوروپا پێویستی بە رێكخستنەوە هەیە، دەبێ ئەو پەیوەندییانە لەپەیوەندی حزبیەوە، بگۆڕێن بۆ پەیوەندی حكومەتی هەرێم، بۆ ئەو مەبەستەش پێویستمان بە داڕشتنی سیاسەتی دەرەكی هەیە، كە دواجار رۆڵ‌و پێگەی باشووری كوردستان بەهێز بكات، راستە لەنێو ئەو هاوكێشە ئاڵۆزەی عێراق‌و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەنێو ئەو هەموو بەریەك كەوتن‌و كێشمەكێشە سیاسیەدا، هەنگاونان هەروا ئاسان نیە، بەڵام ئەگەر بەپێی سیاسەتێكی دیاریكراو كارنامەیەكی كوردستانی لەو بوارەدا هەنگاو بنێین، بێگومان بەرەو پێشچوونیش مەحاڵ نیە.

لەئاستی نێوەخۆدا، لەهەرێمی كوردستان كێشە‌و قەیرانمان هەیە، قەیران مەرحەبا لەقەیران دەكات، كێشە نێوەخۆییەكان هەروا درێژەیان هەیە، كێشە لەسەر كێشە كەڵەكە دەبێ، قۆناغی دوای ریفراندۆم‌و بەتایبەتیش دوای رووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەر روبەری لێكترازان لەباشوری كوردستان لەنێوان لایەنە سیاسییەكان‌و لەنێوان حكوومەت ‌و هاوڵاتیان فراوانتر دەبێ، لەسۆنگەی نەبوونی متمانە‌و نەبوونی كارنامەیەكی كوردستانی هاوبەش باشووری كوردستان بەقووڵترین قەیرانی سیاسی‌و حوكمڕانی ‌و دارایی ‌و ئابوری تێپەڕ دەبێ، هەتا ئێستا هیچ هەنگاوێكی جدی لەئارادانیە، بۆ چارەسەركردنی كێشەكان، كێشەی دارایی ‌و نەبوونی مووچە رۆژ لە دوای رۆژ پێگەی سیاسی‌و ئابوری هەرێمی كوردستان لەئاست بەغدا لاوازتر دەكا، هاوڵاتی كرا بە دیلی موچە‌و هەرێمیش لەعێراقدا كرا بە دیلی بودجە، حكومەتی عێراقیش خاڵی لاوازی دۆزیوەتەوەو لەپێگەی بەهێزو بێ هێزەوە لەگەڵ باشووری كوردستان سیاسەت دەكا. بۆیە لەروانگەی ئێمەوە بۆ تێپەڕاندنی ئەم دۆخە دژوارە، لەئاستی هەرێم پێویستمان بە گۆڕاندنی ریشەیی شێوازی دەسەڵاتدارێتی‌و عەقڵیەتی شكستخواردووی حوكمڕانی پتر لە چارەكە سەدەیەكە، پێویستمان بەكۆتایی هێنان بە باڵادەستی دەستی حزب‌و بەفرە دەسەڵاتی هەیە، پێویستمان بەرێكخستنەوەی هێزی پێشمەرگە هەیە لەسەر بنەمای نیشتمانی نەك حزبایەتی. لەناوچە دابڕاوەكاندا پێویستمان بەهەڵسانەوە هەیە، بۆ ئەم مەبەستە دەبێ سیاسەتی پێشوو لەهەموو روویەكەوە بەلاوە بنرێ، پێویستە لەسەر بنەمای بەرنامەیەكی كوردستانی هاوبەش كار بكرێ، پێویستمان بەیەكڕیزی سیاسی هەیە، بۆ ئەوەی شكست بە سیاسەتی داسەپاو بهێندرێ بەسەر كەركوك‌و ئەو ناوچانەدا، لێرەوە دەبێ بەرژەوەندی حزبی‌و پشكی حزبی بەلاوە بنرێ، دەبێ لەگۆشە نیگای نەتەوەیی‌و نیشتمانیەوە رەفتار بكرێ، بۆ ئەو ناوچانە پێویستمان بە كارنامە‌و سیاسەتێكی كوردستانی ‌و رێكخستنەوەی پەیوەندی نێوان لایەنە سیاسیەكان بەپێی ئەو بەرنامەیە هەیە. پێویستمان بە روانینی نوێ هەیە بۆ چۆنیەتی مامەڵەكردن لەگەڵ پێكهاتەكانی نەتەوەیی‌و دینی لەو ناوچانەدا. هەروا لە ئاستی عێراق‌و كاركردن لەبەغدا، پێویستمان بەیەكڕیزی سیاسی هەیە، شەنەباكردنی كێشە نێوەخۆییەكانی هەرێم لەبەغدا خزمەت بە هەرێم ناكات، دەبێ دوو مەسەلە لەیەك جیا بكەینەوە، كێشەی سەرەكی باشووری كوردستان لەگەڵ عێراق كێشەی گەل و نەتەوەیە، كێشەی ئێستا‌و دوارۆژمانە، بۆیە دەبێ لەبەغدا شەڕی ماف‌و داخوازیەكانی گەلی كوردستان بكرێ بەهەموو لیستە جیاوازەكانەوە، كێشەكانی هەرێمی كوردستان لەهەرێم بەشێوەی ریشەیی چارەسەر بكرێ، كۆتایی بە باڵادەستی حزبی‌و بەفرە دەسەڵاتی بهێندرێ، لەرێگەی گەڕانەوە بۆ رای خەڵك‌و ئەنجامدانی هەڵبژاردنێكی پاك‌و بێگەرد، دەستاودەستی ئاشتیانەی دەسەڵات بكرێ.

ئێستانیوز: ئێوە چۆن دەڕواننە گفتوگۆی نێوان بەغدا‌و هەولێر؟

بێكەس قادر: نەك لە ئێستادا، بەڵكو لەمێژووی گفتوگۆی نێوان كوردستان‌و حكومەتە یەك لەدوا یەكەكانی عێراقدا، ئاسۆی گفتوگۆ ساماڵ نەبووەو ئێستاش هەروایە، لەعێراقدا مەسەلەكە ئەوە نیە، كێ لەدەسەڵاتە‌و حاكمیەتی عێراق دەكا، مەسەلەكە ئەوەیە هێشتا لە عێراق رووبەرێك لەنێوەندی ئەقڵی سیاسی پەیدا نەبووە، بۆ ئەوەی ئەوانی دیكە قبووڵ بكات، بۆیە بەغدا هەمیشە وەكو تاكتیك گفتوگۆ لەگەڵ كوردستان پەسەند دەكا، بەغدا لەروانگەی دەستورو بەهێزی مەنتق گفتوگۆ لەگەڵ باشووری كوردستان ناكا، بەغدا بەپێی لۆژیكی هێز‌و بەهێزو لاواز گفتوگۆ لەگەڵ باشووری كوردستان دەكات. لەو مەسەلەیەش بەغدا دەیەوێ فشاری دەرەكی بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی هەرێم‌و بەغدا لەسەر خۆی كەم بكاتەوە، وەكو تر بەغدا بەگەمەی درێژخایەنی گفتوگۆ هەم دەیەوێ كات درێژ بكاتەوە‌و هەمیش دەیەوێ پێگەی هەرێم لاواز بكات‌و ئەجندای خۆی بەسەر هەرێم‌و باشووری كوردستان فەرز بكات. دیارە نابێ هەرێم پرەنسیپی گفتوگۆ رەتبكاتەوە، بەڵام دەبێ لەو راستیانەی سەرەوە تێبگات، لەنیازی عێراق تێبگات، هەوڵبدا لەئاستی دەرەوەدا پشتیوانی بۆ كێشەی رەوای خۆی پەیدا بكات، بەردەوام فشاری سیاسی‌و دیپلۆماسی لەسەر حكومەتی عێراق بكات.

ئێستانیوز: هەڵوێستی ئێوە لەسەر قەیرانەكانی ناوخۆی هەرێمی كوردستان چۆنە؟ لای ئێوە چارەسەر چیە؟

بێكەس قادر:  لەئێستادا، پێمان وایە، تاكە چارەسەر گەڕانەوەیە بۆ رای خەڵك‌و ئەنجامدانی هەڵبژاردنێكی پاك‌و بێگەرد، بۆ ئەوەی كۆتایی بەقەیرانەكان بهێندرێت، كۆتایی بەشێواز‌و عەقڵیەتی حوكمڕانی شكستخواردوو بهێندرێ، كۆتایی بە باڵادەستی حزبی‌و فرە دەسەڵاتی لەكوردستان بهێندرێ، لەرێگەی سندوقەكانی دەنگدانەوە دەستاودەستكردنی دەسەڵات بكرێ لە كوردستاندا.

ئێستانیوز: سەبارەت بە هەڵبژاردنەكانی عێراق‌و كوردستان بۆچونی ئێوە چیە؟

بێكەس قادر : سەبارەت بەهەڵبژاردنەكانی عێراق، لەئێستادا پێمان وایە لەیەك لیستی كوردستانی بەتایبەتیش بۆ كەركوك‌و ناوچە دابڕێندراوەكان زیاترو زۆرتر پێویستمان بەیەكڕیزی سیاسی هەیە. بۆ هەڵبژاردنی كوردستانیش كە تا ئێستا كاتەكەی دیاری نەكراوە، داوا دەكەین درێژكردنەوەی ماوەی پەرلەمان‌و سەرۆكایەتیەكان لەكوردستان بەكولتور نەكرێ، بەزوویی هەڵبژاردنی پەرلەمان ئەنجام بدرێ، چونكە درێژە كێشەكانی قەیرانەكان‌و دواخستنی لەوە زیاتری هەڵبژاردن كۆی پرۆسەی سیاسی‌و حوكمڕانی هەرێم دەخاتە ژێر پرسیارو گومان‌و ئەگەری نادیارەوە.

 

ئێستانیوز: پڕۆژەی چاكسازی حكومەت كە لەبەردەم پەرلەمانە چۆن هەڵدەسەنگێنن؟

بێكەس قادر: چاكسازی لەكۆی جومگەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان پێویستیەكی گرنگە بۆ ئایندەی حوكمڕانی لەكوردستاندا، ئێمە ئەو هەنگاوەی حكومەت بەسەرەتایەكی باش دەزانین، ئەگەرچی هەنگاوێكی درەنگ وەخت‌و نیوە ناچڵە‌و ئەوەندەی ئامانج لێی كەمكردنەوەی سەرفیاتە، ئەوەندە ئامانجی چاكسازی لە ریشەوە نیە، دواجار ئەوە جێبەجێكردنی یاساكانی عێراقە، واتە ئەمە لەعێراق جێبەجێكراوە. كوردستان پێویستی بەچاكسازی ریشەیی هەیە، پێویستە مووچە خۆری زیادەو بەناڕەوا دامەزراو لە مووچەخۆری فیعلی جیابكرێتەوە، نابێ ئەم دوو مووچەخۆرە، وەكو یەك مافیان پێ بدرێ، نابێ لەسەر حیسابی مووچەخۆری بندیوار، مووچەی فەرمانبەری فیعلی كەمبكرێتەوە. ئێمە داوا دەكەین سیستەمی خانەنشینی پەرلەمانتاران و وەزیران و پلە باڵاكان هەڵبوەشێتەوە. ئەمە سەرچاوەی ناعەدالەتی‌و بەهەدەردانی داهاتی گشتیە لەكوردستان.

ئێستانیوز: سەبارەت بە داگیركاری توركیا دەربارەی عەفرین لە رۆژئاوای كوردستان، بۆچون‌و هەڵوێستی ئێوە چیە؟

بێكەس قادر: سەبارەت بە سیاسەتی داگیركاری دەوڵەتی توركیا لەبەرامبەر دەستدرێژكاری بۆ سەر عەفرین‌و رۆژئاوای كوردستان حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان وێڕای شەرمەزاركردنی ئەو دەستدرێژكاریە، بانگەوازی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەكات كە سنورێك بۆ سیاسەتی داگیركاری دەوڵەتی توركیا دابنێن. ئەمڕۆ خۆرئاوا دەیەوێ ژیان بكات، دەیەوێ لەناوچەكەدا فاكتەری ئارامی‌و پێكەوەژیانی گەلان‌و پێكهاتە جیاوازەكان بێ، دەیەوێ شێوازێكی نوێی حوكمڕانی لەناوچەكە ئەزموون بكا، لە حەوت ساڵی رابردووش ئەوەی نیشان داوە كە پێشەنگە لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆردا، بۆیە پارێزگاریكردن لە رۆژئاوا ئەركێكی ئەخلاقی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتییە، حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان پشتیوانی لەبەرخۆدانی عەفرین دەكات‌و بڕوای بەئیرادەی گەلەكەمان لەرۆژئاوا بەهێزەو دواجار سەرەڕای گەورەیی پیلانەكان‌و نابەرامبەری هێز دەستدرێژكاری دەوڵەتی داگیركەری توركیا لەسەر دەستی هێزەكانی پاراستنی گەل، لەعەفرین روبەروی شكست دەبێتەوەو خۆرئاوا سەردەكەوێ، بۆ سەركەوتن دەبێ لەهەموو روویەكەوە وەكو كاری هاوبەشی نەتەوەیی پشتیوانی لەبەرخۆدانی عەفرین بكرێ.

شەلال عەبدول بۆ ئێستا نیوز: هەشتا هەزار خێزان لە خورماتوو ئاوارەن

ئيستانيوز- چاوپێكه‌وتن.. شەلال عەبدول قایمقامی دووز خورماتوو لە دیمانەیەكی تایبەتی لە گەڵ (ئێستا نیوز) دا چەند پرسێكی گرنگ سەبارەت بە شارۆچكەی دووز خورماتوو دەخاتە ڕوو، ڕاشیدەگەێنێت  كە حكومەتی عێراق لە هەوڵی ئەوەدایە پرۆسەی تەعریب كردنی كركوك دووبارە بكاتەوە و ژمارەیەك خێزانی عەرەبی دانیشتووی ناوەراست وباشوری عێراق بۆ كەركوك دەگوازیتەوە. ئێستا نیوز: لە دوای رووداوەكانی 16/10، لە ئێستادابارودۆخی خورماتوو لە چی ئاستێكدایە؟
شەلال عەبدول: لە ئێستادا شارۆچكەكە لە ژێر دەسەڵاتی حەشدی شەعبیدایە،بە هۆی شاڵاوەكانی ئەو هێزەوە زیاتر لە نیوەی دانیشتوانی خورماتوو كە لە پێكهاتەی كوردن ئاوارە بوون وماڵ وحاڵی خۆیانیان بە جێهێڵاوە ولە ئێستادا بە هۆی مەترسییەكانی حەشدی شەعبی بۆ سەریان ناتوانن بگەڕێننەوە نێو ماڵ وحاڵی خۆیان، ئەوانە قسوریان لە سوتاندن وڕوخاندن وبە تاڵان بردنی ماڵی كوردانی خورماتوویان نەكردووە كە زۆرینەی ئەو تاوانانە بە وێنەو ڤیدیو وەكو بەڵگە نامە لە لامانن.
ئێستا نیوز: ژمارەی ئاوارەكانی خورماتوو چەند دەبن؟
شەلال عەبدول: هەشتا هەزار خێزان لە خورماتوو ئاوارەن ولە ئێستادا لە ناوچەكانی هەرێمی كوردستان ژیان دەگوزەرێنن كە بارودۆخیان بە هاتنی وەرزی زستان ونەبونی پێداویستی تایبەت لە مەترسیدایە، لە گەڵ ئەوەشدا ناتوانین بە كەس بڵێن بگەڕێنەوە شارۆچكەكە چونكە ناتوانین ژیانی كەس بپارێزێن.
ئێستا نیوز:  ژمارەی قوربانیانی تاوانەكانی حەشدی شەعبی چەندن؟
شەلال عەبدول: تاكو ئێستا حەفت هاوڵاتی شەهیدبوون كە یەكێك لەو هاوڵاتییانە لە لایەن حەشدی شەعبییەوە بە شێوەیەكی دڕندانە شەهید كرا، سەرباری ئەوەی چەكدارانی حەشد تاوانی نامرۆڤانەیان دژ بە ژمارەیەك لە هاوڵاتی سیڤیل ئەنجامداوە.
ئێستا نیوز:  پەیوەند بە بارودۆخی ئێستای كەركوك، دۆخی شارەكە لە چی ئاستێكدایە؟
شەلال عەبدول:  لە ئێستادا حكومەتی عێراق لە هەوڵی ئەوەدایە دووبارە پرۆسەی تەعریب كردن لە كەركوك دووبارە بكاتەوە، بەوەش كە ژمارەیەك لە خانەوادەی چەكدارانی حەشدی شەعبی لە ناوەڕاست وباشوری عێراق بۆ كەركوك دەگوازێتەوە، ئەو ڕەفتارەی حكومەتی ناوەند خزمەت بە بارودۆخی ناوچەكە ناكات، هەوڵەكەی بۆ ئەوەیە هاوسەنگی لە نێوان دانیشتوانی كەركوك دروست بكات وبڵێت ڕێژەی عەرەب لەو شارە هاوشانە بە ڕێژەی كورد.
ئێستا نیوز:  قسەتان لە سەر ڕفاندنی بەردەوامی هاوڵاتیان لە خورماتوو چییە؟
شەلال عەبدول:   كۆمەڵێك بەرپرسی نابەرپرس لە شارۆچكەی خورماتوو هەن لە پاڵ حەشدی شەعبی دەجوڵێنەوە و وەزعەكەیان قوستۆتەوە ودەستییان بە ڕفاندن ودەستدرێژیكردن وتیرۆركردنی خەڵك كردووە، ئێمە وەكو ئیدارەی شارۆچكەكە كردەوەكانی ئەو كەسانە ئیدانە دەكەین وبۆ ئەو مەبەستەش چەند جارێك لە گەڵ حكومەتی ناوەند ومەرجەعە ئاینییە شیعیەكان وحكومەتی هەرێمی كوردستانیش قسەمان كردووە وئەو كردانەوەمان پێیان ڕاگەیاندوون و وتومانە ئەوانە دەیانەوێت ببنە جێگرەوەی هێزە ئەمنییەكانی خورماتوو كە ئەو ڕەفتارانەیان مایەی قەبوڵ كردن نییە.
ئێستا نیوز: كێن ئەوانەی كە زیاتر دەكرێنە ئامانج ودەڕفیندرێن یاخود تیرۆر دەكرێن؟
شەلال عەبدول:    زیاتر عەرەبی سوننەو توركمانی سوننە دەكرێنە ئامانج وناو بە ناویش كورد دەكرێنە ئامانج بەڵام كەمتر لەوان.
ئێستا نیوز:  سەبارەت بە پشتگوێ‌ خستنی دووز خورماتوو لە لایەن حكومەتی عێراقەوە چی دەڵێن؟
شەلال عەبدول:   حكومەتی عێراق چەند ساڵێكە شارۆچكەكەمانی پشتگوێ‌ خستووە وئاوڕی لێنەداوەتەوە، لە ساڵی 2013 تاكو ئێستاكە هیچ پرۆژەیەكی خزمەتگوزاری بو دووز خورماتوو ئەنجام نەداوە و وەكو پێویست هیچی بۆمان نەكردووە .لە سەر ئەو پشتگوێ‌ خستنە هەڵویستمان هەبووە ولایەنە فەرمییەكانمان ئاگادار كردۆتەوە.
ئێستا نیوز:   ئێووە چی داواكارییەكتان لە حكومەتی هەرێمی كوردستان هەیە؟
شەلال عەبدول:   داواكاری ئێمە ئەوەیە كە هەوڵ بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو بڕیارە بدات كە لە ساڵی 1976 لە لایەن حكومەتی ئەو كاتەی عێراق دەركراو  بە هۆیەوە دووزخورماتوو لە سەر كەركوك لابراو خرایە سەر پارێزگای سەڵاحەدین ، خوازیاری ئەوەین كە حكومەتی هەرێمی كوردستان لەوەدا هاوكارمان بێت بۆ ئەوەی شارۆچكەكەمان بگەڕێتەوە سەر كەركوك ولە سەر پارێزگای سەڵاحەدین نەمێنێت.
سازدانی پەیامنێری ئێستا نیوز/عومەرئاوارە