زانایان لەم دواییانەدا ئامێرێکی داهێنەرانەیان دیزاین کردووە بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا لە خولانەوەی زەوی. لەگەڵ زیادبوونی هەوڵەکان بۆ دۆزینەوەی سەرچاوەی وزەی پاک و بەردەوام، بەپێی ڕاپۆرتەکانی ئەم دواییە، زانایانی فیزیا لە زانکۆی پرینستۆن چارەسەرێکی نوێیان بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا لە خولانەوەی زەوی هێناوەتە ئاراوە. هەرچەندە ئەم بیرۆکەیە لە سەرەتادا زۆر دوور و درێژ بوو، بەڵام لێکۆڵینەوەکانی ئەم دواییە دەریانخستووە کە دەکرێت بتوانرێت جێبەجێ بکرێت.
بیرۆکەی بەرهەمهێنانی کارەبا لە خولانەوەی زەوی
تاقیکردنەوەکە کە لەم دواییانەدا لە گۆڤاری Physical Review Research بڵاوکراوەتەوە، دەریدەخات کە ئامێرێکی تایبەت دەتوانێت ڤۆڵتیەیەکی زۆر بچووک بەڵام بەردەوام و پێوانەکراو دروست بکات کە بەهۆی خولانەوەی زەوی و کێڵگەی موگناتیسیەوە کاردەکات. بیرۆکەی بنەڕەتی سادە دەردەکەوێت: ڕێبەرێک کە بە کێڵگەیەکی موگناتیسیدا تێدەپەڕێت کارەبا بەرهەم دەهێنێت. بەڵام جێبەجێکردنی چەندین کێشەی ئاڵۆزی هەیە.
دروستکردنی ئامێرێک بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا لە خولانەوەی زەوی بیرۆکەی بەرهەمهێنانی کارەبا لە خولانەوەی زەوی وەک سەرچاوەیەکی وزەی بەردەوام لە مێژە چەمکێکی تیۆری بووە، بەڵام تا ساڵی ٢٠١٦ زاناکان ڕێگەیەکی پراکتیکییان بۆ جێبەجێکردنی نەدۆزیبووەوە. لەو ساڵەدا زانای فیزیا کریستوفر چایبا و تیمەکەی سەرکەوتوو بوون لە ھاوشێوەکردنی ئەو بارودۆخانە کە بتوانن بتوانن ئەم دیاردەیە بقۆزنەوە.
دواتر تیمی لێکۆڵینەوەکە ئامێرێکیان دروستکرد کە ئەم تیۆرییەی خستە ژێر تاقیکردنەوە. ئامێرەکەیان توێکڵێکی ستوونی بوو کە لە فێرایتی مەنگەنیز-زینک دروستکرابوو و بە وردی لەگەڵ کێڵگەی موگناتیسی زەویدا ڕێکخرابوو. ئەم دیزاینە تایبەتە ڕێگری لە ئەلکترۆنەکان دەکرد کە بە تەواوی ئەو هێزە کارەباییە بێلایەن بکەن کە بەهۆی خولانەوەی زەویەوە دروست دەبێت.
ئەنجامی ئەم تاقیکردنەوە بەرهەمهێنانی ڤۆڵتیەیەکی بچووک بەڵام جێگیر بوو کە نزیکەی ١٧ مایکرۆڤۆڵت بوو و کارەبایەکی پێوانەکراو بوو. هەرچەندە ئەم بڕە وزەیە کەمە و بەس نییە بۆ بەکارهێنانی ڕۆژانە. بەڵام بنەمای کارکردن و گرنگییەکەی لە بەرهەمهێنانی کارەبای پاسیڤ لە خولانەوەی زەوی بەبێ پێویستی بە سەرچاوەی وزەی دەرەکی بەرچاوە.
ئەم تەکنەلۆژیایە بەبێ پێویستی بە سووتەمەنی یان سەرچاوەی وزەی تر کاردەکات، ئەمەش وایکردووە ببێتە بژاردەیەکی سەرنجڕاکێش بۆ بەرهەمهێنانی وزەی پاک. ئەوەی جێگای سەرنجە، تیمەکە توانیان ئەو کاریگەرییانە دووبارە بکەنەوە کە بەدەستیان هێناوە بە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەیەکی هاوشێوە لە شوێنێکی کۆنترۆڵنەکراودا. هەروەها تاقیکردنەوەکە بەهێز بوو بۆ هەر دەستێوەردانێکی ژینگەیی، وەکو گرادێنتەکانی گەرمی یان ژاوەژاوی کارۆموگناتیسی.
بێگومان ئەمە تەنها هەنگاوی یەکەمە و تەحەددای زۆر هەیە بۆ بازرگانیکردنی ئەم تەکنەلۆژیایە و بەرهەمهێنانی کارەبای بەکارهێنراو. سەرەڕای ئەوەش، دۆزینەوەکانی ئەم توێژینەوەیە ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە کە مەحاڵە وزە لە خولانەوەی زەوی بە قەبارەیەکی گەورەتر بەدەست بهێنرێت. بەڵام ئەگەر ئەم تەکنەلۆژیایە زیاتر پەرەی پێبدرێت، دەتوانرێت لە داهاتوودا وەک سەرچاوەیەکی وزەی بەردەوام و بێ چاککردنەوە لە شوێنە دوورەکان یان لە کارپێکردنی تایبەت وەک هەستەوەری تەمەن درێژدا بەکاربهێنرێت.
س:پێگەی زانستی چاوگە -محمد شريف
